प्रयोगः (prayogaH)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Apte

English

प्रयोगः [prayōgḥ],  1 Use,  application,  employment
 as in शब्दप्रयोगः,  अयं शब्दो भूरिप्रयोगः- अल्पप्रयोगः 'this word is generally or rarely used'.

A usual form,  general usage.

Hurling,  throwing,  discharging,  (opp.  संहारः)
 प्रयोगसंहारविभक्तमन्त्रम् R.*
  5.57.

Exhibition,  performance,  representation (dramatic),  acting
 देव प्रयोगप्रधानं हि नाट्यशास्त्रम् M.*
  1
 नाटिका न प्रयोगतो दृष्टा Ratn.*
  1 'not seen acted on the stage'
 आ परितोषाद्विदुषां न साधु मन्ये प्रयोग- विज्ञानम् Ś.*
  1.2.

Practice,  experimental portion (of a subject)
 (opp.  शास्त्र 'theory')
 तदत्रभवानिमं मां च शास्त्रे प्रयोगे च विमृशतु M.*
  1.

Course of procedure,  ceremonial form. 

An act,  action. 

Recitation,  delivery.

Beginning,  commencement.

A plan,  contrivance,  device,  scheme.

A means,  instrument
 नयप्रयोगाविव गां जिगीषोः Ki.*
  17.38.

Consequence,  result.

Combination,  connection. 

Addition. 

(In gram.
  ) A usual form. 

Offering,  presenting.

(a) Principal,  loan bearing interest. (b) Lending money on usury
 प्रतिबन्धः प्रयोगो व्यवहारो$वस्तारः ...... कोशक्षयः Kau. A.
 2.7.26
 also कोशद्रव्याणां वृद्धिप्रयोगः

Appointment.

A sacred text or authority. A text which brings together the various धर्मs of a विकृति. A प्रयोगवचन,  however,  does this only when धर्मs are made available by the चोदक which,  therfore,  is said to be the stronger of the two. चोदको हि प्रयोग- वचनाद् बलवत्तरः । ŚB. on MS.*  5.1.8.

A cause
 motive.

An example.

Application of magic,  magical rites.

A horse. Comp.
   -अतिशयः One of the five kinds of प्रस्तावना or prologue,  in which a part of performance is superseded by another in such a manner that a character is suddenly brought on the stage
 i. e.  where the Sūtradhāra goes out hinting the entrance of a character and thus performs a part superseding that which he has apparently intended for his own,  viz. dancing
 the S. D. thus defines it: यदि प्रयोग एकस्मिन् प्रयोगो$न्यः प्रयुज्यते । तेन पात्रप्रवेशश्चेत् प्रयोगातिशयस्तदा ॥ 29. -अर्थः (=  प्रत्युत्क्रमः q. v. ).-ग्रहणम् acquirement of practice. -चतुर,  -निपुण a.
 

skilled in practice
 M.*
  3
 चतुःषष्टिकलागमप्रयोगचतुरः Dk.*
  2. 5.

practically experienced. -वीर्यम् (with Buddhists) energy in practice. -शास्त्रम् the कल्पसूत्र,  which lays down the प्रयोग of various sacrificial acts
 प्रयोगशास्त्रमिति चेत् MS.*  1.3.11.

Apte 1890

English

 प्रयोगः 1 Use,  application,  employment
 as in शब्दप्रयोग
 अयं शब्दो भूरिप्रयोगः -अल्पप्रयोगः ‘this word is generally or rarely used’. 
2 A usual form,  general usage. 
3 Hurling,  throwing,  discharging (opp. संहारः)
 प्रयोगसंहारविभक्तमंत्रं R. 5. 57. 
4 Exhibition,  performance,  representation (dramatic),  acting
 देव प्रयोगप्रधानं हि नाट्यशास्त्रं M. 1
 नाटिका न प्रयोगतो दृष्टा Ratn. 1 ‘not seen acted on the stage’. 
5 Practice,  experimental portion (of a subject)
 (opp. शास्त्र ‘theory’)
 तदत्रभवानिमं मां च शास्त्रे प्रयोगे च विमृशतु M. 1. 
6 Course of procedure,  ceremonial form. 
7 An act,  action. 
8 Recitation,  delivery. 
9 Beginning,  commencement. 
10 A plan,  contrivance,  device,  scheme. 
11 A means,  instrument. 
12 Consequence,  result. 
13 Combination,  connection. 
14 Addition. 
15 (In gram.) A usual form. 
16 Offering,  presenting. 
17 (a) Principal,  loan bearing interest. (b) Lending money on usury. 
18 Appointment. 
19 A sacred text or authority. 
20 A cause,  motive. 
21 An example. 
22 Application of magic,  magical rites. 
23 A horse. 
Comp. 
अतिशयः one of the five kinds of प्रस्तावना or prologue,  in which a part or performance is superseded by another in such a manner that a character is suddenly brought on the stage
 i. e. where the Sūtradhāra goes out hinting the entrance of a character and thus performs a part superseding that which he has apparently intended for his own,  viz. dancing
 the S. D. thus defines it: 
यदि प्रयोग एकस्मिन् प्रयोगोऽन्यः प्रयुज्यते । तेन पात्रप्रवेशश्चेत् प्रयोगातिशयस्तदा ॥ 291. 
निपुण a. {1} skilled in practice
 M. 3. {2} practically experienced. 

Hindi

प्रयोग (पु)

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Apte Hindi

Hindi

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
"इस्तेमाल,  व्यवहार,  उपयोग "

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
"प्रचलित रूप,  सामान्य प्रचलन"

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
"फेंकना,  प्रक्षेपण,  मुक्त करना"

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
"प्रदर्शनी,  अनुष्ठान,  (नाटकीय) अभिनयन,  नाटक,  खेलना"

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
"अभ्यास,  (किसी विषय का) प्रायोगिक भाग"

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
"कार्यविधि का क्रम,  सांस्कारिक रूप"

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
"कृत्य,  कार्य"

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
"पाठ करना,  पढ़कर सुनाना"

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
"आरंभ,  शुरु"

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
"योजना,  साधन,  युक्ति,  तरकीब"

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
"साधन,  उपकरण"

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
"फल,  परिणाम"

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
"जादूप्रयोग,  ऐन्द्रजालिक रचना,  अभिचार"

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
ब्याज पर रुपया देना

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
घोड़ा

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
"उपयोग में लाना,  इस्तेमाल करना,  काम"

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
"यतथावत् रूप,  सामान्य उपयोग"

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
"फेंकना,  फेंक कर मार करना"

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
"प्रदर्शन,  अनुष्ठान"

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
"अभ्यास,  परीक्षणात्मक उपयोग"

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
प्रक्रिया क्रम

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
कार्य

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
सस्वर पाठ

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
आरम्भ

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
"योजना,  तरकीब"

प्रयोगः
पुं*
  - प्र+युज्+घञ्
"साधन,  उपाय"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

प्र + युजिर् = प्रयुङ्क्ते । प्रयुयुजे । प्रयोगः ।
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಯೋಗಿಸು /ಬಳಸು
प्रयोगाः - > "सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत् प्रयुज्यते"
उल्लेखाः - > गीता० १७-२६
प्र + युजिर् = प्रयुङ्क्ते । प्रयुयुजे । प्रयोगः ।
कन्नडार्थः - > ಉಪಯೋಗಿಸು /ಪ್ರಯೋಗಿಸು
प्रयोगाः - > "सभाजने मे भुजमूर्ध्वबाहुः सव्येतरं प्राध्वमितः प्रयुङ्क्ते"
उल्लेखाः - > रघु० १३-४३
प्र + युजिर् = प्रयुङ्क्ते । प्रयुयुजे । प्रयोगः ।
कन्नडार्थः - > ಅನುಗ್ರಹಿಸು /ದಯಪಾಲಿಸು
प्रयोगाः - > "आशिषं प्रयुयुजे न वाहिनीं सा हि रक्षणविधौ तयोः क्षमा"
उल्लेखाः - > रघु० ११-६
प्र + युजिर् = प्रयुङ्क्ते । प्रयुयुजे । प्रयोगः ।
कन्नडार्थः - > ಪ್ರೇರಿಸು /ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸು
प्रयोगाः - > "अथावमानेन पितुः प्रयुक्ता दक्षस्य कन्या भवपूर्वपत्नी"
उल्लेखाः - > कुमा- १-२१
प्र + युजिर् = प्रयुङ्क्ते । प्रयुयुजे । प्रयोगः ।
कन्नडार्थः - > ಮಾಡು /ಆಚರಿಸು /ನೆರವೇರಿಸು
प्रयोगाः - > "इत्थं विधिज्ञेन पुरोहितेन प्रयुक्तपाणिग्रहणोपचारौ"
उल्लेखाः - > कुमा० ७-८६
प्र + युजिर् = प्रयुङ्क्ते । प्रयुयुजे । प्रयोगः ।
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಯೋಗಿಸು /ಬಿಡು /ಎಸೆ
प्रयोगाः - > "अलं महीपाल तव श्रमेण प्रयुक्तमप्यस्त्रमितो वृथा स्यात्"
उल्लेखाः - > रघु० २-३४
प्र + युजिर् = प्रयुङ्क्ते । प्रयुयुजे । प्रयोगः ।
कन्नडार्थः - > ಅಭಿನಯಿಸು /ಮಾಡಿ ತೋರಿಸು
प्रयोगाः - > "तवाक्षिसादृश्यमिव प्रयुञ्जते"
उल्लेखाः - > कुमा० ५-३५

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  परीक्षा,  परीक्षणम्,  प्रयोगः,  अभियोगः
noun
 
विशेषतः कस्यापि रोगस्य कारणं ज्ञातुं शारीरिकाणां पदार्थानां विवेचनस्य क्रिया।
 "मया मम रक्तस्य परीक्षा कर्तव्या।"

Synonyms:
  प्रयोगः,  परीक्षा,  परीक्षणम्,  प्रतीत्यम्
noun
 
कमपि विषयं प्रत्यक्षेण रूपेण ज्ञातुं या क्रिया आचर्यते।
 "वयं प्रयोगं कर्तुं प्रयोगशालाम् अगच्छन्।"

Synonyms:
  यत्नः,  प्रयत्नः,  चेष्टा,  चेष्टितम्,  विचेष्टितम्,  चेष्टनम्,  उद्यमः,  उद्योगः,  व्यवसायः,  अध्यवसायः,  अध्यवसानम्,  प्रवृत्तिः,  व्यापारः,  आयासः,  घटनम्,  घटना,  घटा,  ग्रहः,  गुरणम्,  गूरणम्,  गोरणम्,  उपक्रमः,  कर्मयोगः,  प्रयोगः,  व्यायामः,  उत्साहः
noun
 
ईप्सितसिद्ध्यर्थं क्रियमाणं कार्यम्।
 "उद्योगिनं पुरुषसिंहम् उपैति लक्ष्मीर् दैवेन देयम् इति कापुरुषा वदन्ति। दैवं निहत्य कुरु पौरुषम् आत्मशक्त्या यत्ने कृते यदि न सिध्यति कोऽत्र दोषः॥"

Synonyms:
  उपयोगः,  प्रयोगः
noun
 
यद् उपयुज्यते तत्।
 "अस्माकं राष्ट्रे तण्डुलानां बहूपयोगः कुर्वन्ति।"

Synonyms:
  लाभः,  लब्धिः,  प्राप्तिः,  फलम्,  फलोदयः,  लभ्यम्,  लभ्यांशः,  आयः,  उदयः,  उत्पन्नम्,  पणाया,  पण्यफलत्वम्,  वृद्धिः,  विवृद्धिः,  प्रतिपत्तिः,  योगक्षेमः,  प्रयोगः,  अर्जनम्,  उपार्जनम्
noun
 
मूलधनादधिकं व्यापारादिभिः प्राप्तं धनम्।
 "सः वस्त्रव्यापारे लाभः प्राप्तवान्।"

Synonyms:
  प्रयोगः,  उपयोगः,  प्रयोजनम्,  प्रयुक्तिः,  व्यापारः,  व्यवहारः,  सेवनम्,  उपभोगः,  भोगः,  योगः
noun
 
वस्तुनः उपयोजनक्रिया।
 "यद् उपदिष्टं तस्य प्रयोगः करणीयः।  "

Tamil

ப்ரயோக3: : பிரயோகித்தல்,  உபயோகிதல்,  வழக்கம்,  அப்யாசம்,  செயல்,  சாதனம்,  கர்மம்,  ஆரம்பம்.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 प्रयोगः,  पुं,
   (प्र + युज् + भावकर्म्मादौ यथायथंघञ् ।) कार्म्मणम् । वशीकरणम् । प्रयुक्तिः ।(यथा,  रघुः । २ । ४२ ।“प्रत्यब्रवीच्चैनमिषुप्रयोगेतत्पूर्व्वभङ्गे वितथप्रयत्नः ॥
”)निदर्शनम् । इति मेदिनी । गे,  ४४ ॥
 (यथा, पञ्चदश्याम् । ६ । ४३ ।“स्वयमात्मेति पर्य्यायस्तेन लोके तयोः सह ।प्रयोगो नास्त्यतः स्वत्वमात्मत्वञ्चान्यवारकम् ॥
”)घोटकः । इति शब्दमाला ॥
 (सामाद्युपा-यानुष्ठानम् । यथा,  माघे । ११ । ६ ।“क्षणशयितविबुद्धाः कल्पयन्तः प्रयोगा-नुदधिमहति राज्ये काव्यवद्दुर्विगाहे ॥
”अभिनयः । यथा,  रघुः । १९ । ३६ ।“स प्रयोगनिपुणः प्रयोक्तृभिःसञ्जषर्ष सह मित्रसन्निधौ ॥
”वृद्ध्यै ऋणदानम् । स तु धनप्राप्त्युपायेषु अन्य-तमः । यथा,  मनुः । १० । ११५ ।“सप्त वित्तागमा धर्म्म्या दायो लाभः क्रयो जयः ।प्रयोगः कर्म्मयोगश्च सत्प्रतिग्रह एव च ॥
”)

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.