प्रयत्न (prayatna)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 प्रयत्न n.
  (-त्नं)
	 1. Continued or presevering effort,  exertion. 
	 2. Act,  action. 
3. (In logic, ) Active effort of three kinds,  engaging in any act, 
prosecuting it,  and completing it.
	 4. Caution,  care.
	 5. Articula-
tion of sounds.
 E.
  प्र intensitive,  यत्न effort.

Capeller Eng

English

 प्रयत्न m.
  effort,  endeavour,  pains at (loc.  or —°), 
activity
 °—,  instr.
  ,  & abl.
  with pains,  carefully
 hardly,  scarcely.

Yates

English

 प्र-यत्न (त्नं) 1.
n.
  Great or preserving
effort
 action
 caution. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

प्रयत्न 	-	 prayatna 	-	 m.
  	-	 labour
श्रम 	-	 zrama 	-	 m.
  	-	 labour
परिश्रम 	-	 parizrama 	-	 m.
  	-	 labour  [ hard work ]
श्रमिक 	-	 zramika 	-	 m.
  	-	 labourer
{ श्रमं कृ } 	-	 {zramaMkR} 	-	 verb 	-	 dolabour
कर्मकराः एव दुर्लभाः 	-	 karmakarAHevadurlabhAH 	-	 sent.
  	-	 Youdon'tgetlabourersatall.
उद्योग 	-	  udyoga 	-	 m.
  	-	  work  [ labour ]
कृच्छ्र 	-	  kRcchra 	-	 adj.
  	-	 labour
क्रिया 	-	  kriyA 	-	 f.
  	-	 labour
परिश्रान्ति 	-	  parizrAnti 	-	 f.
  	-	 labour
शमी 	-	  zamI 	-	 f.
  	-	 labour
शिमी 	-	  zimI 	-	 f.
  	-	 labour
आयास 	-	  AyAsa 	-	 m.
  	-	 labour
भार 	-	  bhAra 	-	 m.
  	-	 labour
कर्मन् 	-	  karman 	-	 n.
  	-	 labour
कष्ट 	-	  kaSTa 	-	 n.
  	-	 labour
कृच्छ्रकर्मन् 	-	  kRcchrakarman 	-	 n.
  	-	 labour
वेष्य 	-	  veSya 	-	 n.
  	-	 labour
शमि 	-	  zami 	-	 n.
  	-	 labour
श्रमण 	-	  zramaNa 	-	 n.
  	-	 labour

प्रयत्न 	-	 prayatna 	-	 m.
  	-	 effort
प्रयास 	-	 prayAsa 	-	 m.
  	-	 effort
श्रम 	-	 zrama 	-	 m.
  	-	 effort
आयास 	-	 AyAsa 	-	 m.
  	-	 effort
अचेष्ट 	-	 aceSTa 	-	 adj.
  	-	 effortless
उद्यमं करोति  { उद्यमं कृ } 	-	 udyamaMkaroti{udyamaMkR} 	-	 verb 	-	 makeeffort
{ प्रयत्नं कृ } 	-	 {prayatnaMkR} 	-	 verb 	-	 performeffort
सम्भूय 	-	 sambhUya 	-	 indecl.
  	-	 throughjointeffort
उप 	-	  upa 	-	 adverb 	-	 effort
अध्यवसिति 	-	  adhyavasiti 	-	 f.
  	-	 effort
ईहा 	-	  IhA 	-	 f.
  	-	 effort
कक्ष्या 	-	  kakSyA 	-	 f.
  	-	 effort
कियदेहिका 	-	  kiyadehikA 	-	 f.
  	-	 effort
कियदेतिका 	-	  kiyadetikA 	-	 f.
  	-	 effort
घटा 	-	  ghaTA 	-	 f.
  	-	 effort
चेष्टा 	-	  ceSTA 	-	 f.
  	-	 effort
प्रयति 	-	  prayati 	-	 f.
  	-	 effort
विचेष्टा 	-	  viceSTA 	-	 f.
  	-	 effort
शमी 	-	  zamI 	-	 f.
  	-	 effort
शिमी 	-	  zimI 	-	 f.
  	-	 effort

प्रयत्न 	-	 prayatna 	-	 m.
  	-	 effort
प्रयत्न 	-	 prayatna 	-	 m.
  	-	 labour
प्रयत्न 	-	 prayatna 	-	 m.
  	-	  persevering effort
प्रयत्न 	-	 prayatna 	-	 m.
  	-	  action
प्रयत्न 	-	 prayatna 	-	 m.
  	-	  effort in uttering
प्रयत्न 	-	 prayatna 	-	 m.
  	-	  volitions
प्रयत्न 	-	 prayatna 	-	 m.
  	-	  active efforts
प्रयत्न 	-	 prayatna 	-	 m.
  	-	  exertion bestowed on
प्रयत्न 	-	 prayatna 	-	 m.
  	-	  activity
प्रयत्न 	-	 prayatna 	-	 m.
  	-	  great care
प्रयत्न 	-	 prayatna 	-	 m.
  	-	  endeavour
प्रयत्न 	-	 prayatna 	-	 m.
  	-	  caution
प्रयत्न 	-	 prayatna 	-	 m.
  	-	  mode of articulation
प्रयत्न 	-	 prayatna 	-	 m.
  	-	  act
प्रयत्न 	-	 prayatna 	-	 m.
  	-	  continued exertion or endeavour
प्रयत्न 	-	 prayatna 	-	 m.
  	-	  attempt

Wilson

English

 प्रयत्न
n.
  (-त्नं)
1 Continued or persevering effort,  exertion. 
2 Act,  action. 
2 (In logic, ) Active effort of three kinds,  engaging in any act,  prosecuting
it,  and completing it.
4 Caution,  care.
5 Articulation of sounds.
E.
  प्र intensitive,  यत्न effort.

Apte

English

प्रयत्नः [prayatnḥ],  1 Effort,  exertion,  endeavour
 तस्येदं विपुलं विधेर्विलसितं पुसां प्रयत्नच्छिदः Mu.*
  5.2.

Persevering or continued effort
 perseverence.

Labour,  difficulty
 प्रयत्नप्रेक्षणीयः संवृत्तः Ś.*
  1 'hardly visible',  'seen with difficulty'.

Great care,  caution
 कृतप्रयत्नो$पि गृहे विनश्यति Pt.*
  1.2.

(In gram.
  ) Effort in uttering,  effort of the mouth in the production of articulate sounds
 see Sk. on P.
 VIII.2.1.

(In phil.
 ) Active effort of three kinds
 प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च तथा जीवनकारणम् । एवं प्रयत्न- त्र्यैविध्यं तान्त्रिकैः परिदर्शितम् ॥

Activity,  action in general.Comp.   -गौरवम् Elaborateness of effort
 इतरथा वेद- वाक्यानि व्याख्येयानि स्वपदार्थाश्च व्याख्येया इति प्रयत्नगौरवं प्रसज्येत ŚB. on MS.*  1.1.1. (प्रयत्नतः,  प्रयत्नेन,  त्नात् &c.
  ind.
 

With great effort,  diligently.

Assiduously.

Hardly,  scarcely.

Particularly,  specially.)

Apte 1890

English

 प्रयत्नः 1 Effort,  exertion,  endeavour
 R. 2. 56
 Mu. 5. 20. 
2 Persevering or continued effort
 perseverance. 
3 Labour,  difficulty
 प्रयत्नप्रेक्षणीयः संवृत्तः Ś. 1 ‘hardly visible’,  ‘seen with difficulty’. 
4 Great care,  caution
 कृतप्रयत्नोऽपि गृहे विनश्यति Pt. 1. 20. 
5 (In gram.) Effort in uttering,  effort of the mouth in the production of articulate sounds
 see Sk. on P. VIII. 2. 1. 
6 (In phil.) Active effort of three kinds
 प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च तथा जीवनकारणम् । एवं प्रथत्नत्र्यैविध्यं तांत्रिकैः परिदर्शितम्. 
7 Activity,  action in general. ( प्रयत्नतः,  प्रयत्नेन-त्नात् &c. ind. 1 With great effort,  diligently. 
2 Assiduously. 
3 Hardly,  scarcely. 
4 Particularly,  specially). 

Monier Williams Cologne

English

 प्र-°यत्न m.
  persevering effort,  continued exertion or endeavour,  exertion bestowed on (loc.   or comp. ),  activity,  action,  act,  Mn.
  
 MBh.
   &c.
   (instr. sg. and pl.
  abl.
  and -तस् ind.
  with special effort,  zealously,  diligently,  carefully
 °त्न ibc.  and °त्नात् ind.
  also =
  hardly,  scarcely)

 great care,  caution,  Pañcat.
 

 (in phil.
 ) active efforts (of 3 kinds,  viz. engaging in any act,  prosecuting it,  and completing it)

 pl.
  volitions (one of the 17 qualities of the Vaiśeṣikas),  IW.
   68

 (in gram.
  ) effort in uttering,  mode of articulation (also आस्य-प्रय्°,  distinguished into आभ्यन्तर-प्° and बाह्य-प्°,  internal and external effort),  Prāt.
 
 Pāṇ.
  i,  1,  9,  Sch.

Monier Williams 1872

English

 प्र-यत्न,  अस्,  m. persevering effort,  continued
exertion or endeavour,  exertion bestowed on anything
(with the object in the loc.,  or as the first member
of a comp.
 cf. कृत-प्°)
 activity of will
 activity, 
action,  act
 great care,  caution,  care
 difficulty
 (in
philosophy) active effort of three kinds,  viz. engaging
in any act,  prosecuting it,  and completing it
 (in
grammar) effort in uttering,  effort or movement of
the mouth or breath in the production of articulate
utterance,  mode of articulation,  (also आस्य-प्र-
यत्न
 distinguished into आभ्यन्तर-प्°,  inter-
nal effort,  and वाह्य-प्°,  external effort)
 प्रयत्-
नेन,  प्रयत्नात्,  प्रयत्नैस्,  प्रयत्न-तस्,  ind.
with especial effort,  with particular care or pains, 
diligently,  carefully,  earnestly,  zealously,  with all one's
might
 particularly,  especially
 with difficulty,  hardly, 
scarcely.
—प्रयत्न-प्रेक्षणीय,  अस्,  आ,  अम्,  to
be seen with an effort,  hardly visible.
—प्रयत्न-
मुक्तासन,  अस्,  आ,  अम्,  quitting a seat with difficulty, 
rising with difficulty from a seat.
—प्रयत्न-वत्,  आन्, 
अती,  अत्,  one who endeavours or makes effort,  one
who directs his whole attention and care towards
anything,  assiduous,  enterprising,  persevering.

Benfey

English

 प्रयत्न प्र-यत्न,  m.
 
 1. Persevering
exertion,  effort,  Vikr. d. 143.
 2. Great
care,  Man.  3,  79.
 3. Difficulty,  Śāk.
5,  11 (scarcely).
 4. Articulation of
sound,  Pāṇ. 1,  1,  9.
 -- Comp.
 
अ-,  adj.
  not
solicitous,  Man.  6,  26. निष्प्रयत्न, 
i. e.
निस्-,  adj.
  abstaining from any ex-
ertion,  Hariv. 2514.

Hindi

excertion

Apte Hindi

Hindi

प्रयत्नः
पुं*
  - प्र+यत्+नङ्
"प्रयास,  चेष्टा,  उद्योग"

प्रयत्नः
पुं*
  - प्र+यत्+नङ्
"अनवरत प्रयास,  धैर्य"

प्रयत्नः
पुं*
  - प्र+यत्+नङ्
श्रम कठिनाई

प्रयत्नः
पुं*
  - प्र+यत्+नङ्
"बड़ी सावधानी,  चौकसी"

प्रयत्नः
पुं*
  - प्र+यत्+नङ्
"उच्चारण में प्रयास,  मुख का वह व्यापार जिसके सहारे वर्णों का उच्चारण होता है"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

प्रयत्न
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸರಿಯಾದ ಯತ್ನ /ಸರಿಯಾದ ಉದ್ಯಮ
निष्पत्तिः - > प्र + यती (प्रयत्ने) - "नङ्" (३-३-९०)
प्रयोगाः - > "तस्येदं विपुलं विधेर्विलसितं पुंसां प्रयत्नच्छिदः"
उल्लेखाः - > मुद्रा० ५-२०
प्रयत्न
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮ
प्रयोगाः - > "तदेष कथमनुपतत एव मे प्रयत्नप्रेक्षणीयः संवृत्तः"
उल्लेखाः - > शाकु० १
प्रयत्न
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಫಲಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಬಹಳ ತ್ವರೆಯಿಂದ ನಡೆಸುವ ಕಾರ್ಯ
प्रयोगाः - > "प्रयत्नस्तु फलावाप्तौ व्यापारोऽतित्वरान्वितः"
उल्लेखाः - > सा० द० ६-७२
विस्तारः - > ಫಲಾಪೆಕ್ಷೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಬಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಫಲಪ್ರಾಪ್ತಿಯವರೆಗೂ ಐದು ಅವಸ್ಥೆಗಳುಂಟು. आरम्भः,  यत्नः,  प्राप्त्याशा,  नियताप्तिः ಮತ್ತು फलागमः ।

L R Vaidya

English

 prayatna {% m. %} 1. Effort,  exertion,  endeavour
care,  caution
labour,  difficulty
effort of the mouth in the production of articulate sounds (in gram.).

Bopp

Latin

 प्रयत्न m. (r. यत् niti praef. प्र s. न) contentio,  nisus,  stu-
dium. SU. 3. 15. SA. 2. 22. BH. 6. 45.

Lanman

English

 prayatna,  m. effort,  pains
 -ena,  -āt, 
adv. carefully. [√yat + pra,  1177a.]

Abhyankara Grammar

English

प्रयत्न  (1) effort
 the word is used in connection with the effort made for producing sound
 cf. तुल्यास्यप्रयत्नं सवर्णम् P.1.1.9 these efforts are described to be of two kinds बाह्य and आभ्यन्तर of which the latter are considered in determining the  cognate nature of letters ( सावर्ण्य )
 cf.अाभ्यन्तरप्रयत्नाः सवर्णसंज्ञायामाश्रीयन्ते
Kas. on P. I. 1.9
 (2) specific measure taken for a particular purpose such as marking a letter with a particular tone or accent or dividing a rule,  or laying down a modificatory rule or the like
 cf. सैवाननुवृत्तिः शब्देनाख्यायते प्रयत्नाधिक्येन पूर्व- सूत्रेपि संबन्धार्थम् Kas. on P. IV. 3.22.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 प्रयत्नः,  पुं,
   (प्र + यत यत्ने + “यजयाचयतविच्छ-प्रच्छरक्षो नङ् ।” ३ । ३ । ९० । इति नङ् ।)प्रकृष्टयत्नः । (यथा,  मनुः । ७ । ६८ ।“बुद्ध्वा च सर्व्वं तत्त्वेन परराजचिकीर्षितम् ।तथा प्रयत्नमातिष्ठेद्यथात्मानं न पीडयेत् ॥
”)न्यायमते स च त्रिविधः । यथा,  --“प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च तथा जीवनकारणम् ।एवं प्रयत्नत्रैविध्यं तान्त्रिकैः परिदर्शितम् ॥
चिकीर्षा कृतिसाध्येऽष्टसाधनत्वमतिस्तथा ।उपादानस्य चाध्यक्षं प्रवृत्तौ जनकं भवेत् ॥
निवृत्तिस्तु भवेद्द्वेधा द्विष्टसाधनताधियः ।यत्नो जीवनयोनिस्तु सर्व्वदातीन्द्रियो भवेत् ॥
शरीरे प्राणसञ्चारे कारणं तत् प्रकीर्त्तितम् ॥
”इति भाषापरिच्छेदः ॥
(तल्लक्षणं यथा,  साहित्यदर्पणे ।“प्रयत्नस्तु फलावाप्त्यै व्यापारोऽतित्वरान्वितः ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 प्रयत्न पु०
  प्र + यत--भावे नङ् । प्रयासे । स च न्यायमतेत्रिविधः यथा “प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च तथा जीवनकार-णम । एवं प्रयत्नत्रैविध्यं तान्त्रिकैः परिदर्शितम् । चि-कीर्षाकृतिसाध्येष्टसाधनत्वमतिस्तथा । उपादानस्य चा-ध्यण प्रवृत्तौ जनकं भवेत् । निवृत्तिस्तु भवेद्द्वेषात् द्विष्ट-साधनताधियः । यत्रो जीवनयोनिस्तु सर्वदाऽतीन्त्रियीभवेत् । शरीरे प्राणसञ्चारे कारणं तत्प्रकीर्त्तितम्” भाषा०“प्रयत्रस्तु फलावाप्त्यै व्याषारोऽतित्यरान्वितः” सा० द०उक्ते २ फलार्थिभिः प्रारब्धस्य कर्मणोऽवस्थापञ्चकान्तर्गते-ऽवस्थाभेदे ततोऽस्त्यर्थे मतुप् मस्य वः । प्रयत्नवत्तद्युक्ते त्रि०
  त्रिका० स्त्रियां ङीप् ।

Capeller

German

 प्रयत्न m.
  Streben,  Mühe um (Loc. o. —°), 
Thätigkeit. °— mit Mühe,  kaum. 
Instr.,  Abl. u.
°तस् angelegentlich, 
eifrig,  absichtlich.

Stchoupak

French

 प्र-यत्न-
 m.
  effort,  tentative,  activité (au sujet de,  loc. ifc.) 
prudence 
 iic. à peine 
 -एन -ऐस् -तस् avec un effort,  avec zèle,  avec
diligence 
 -आत् id. 
 à peine,  difficilement.
°च्छिद्- ag. qui rend vains les efforts de (gén. ).
°प्रेक्षणीय- a. v. à peine visible.
°मुक्तासन- a. qui se lève d'un siège avec difficulté.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.