प्रमथ (pramatha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 प्रमथ m.
  (-थः)
	 1. An attendant on ŚIVA.
	 2. A horse.
	 f.
  (-था)
	 1. Yellow
myrobalan,  (Terminalia chebula.) “हरितक्याम्”.
	 2. Pain,  affliction. 
E.
  प्र excess,  मथि to churn,  (the enemies of ŚIVA, ) aff.
   अच् ।

Capeller Eng

English

 प्रमथ m.
  tormentor (a kind of goblin)
 N.
  of a man,  f.
 
आ of a woman. 

Yates

English

 प्र-मथ (थः) 1.
m.
  An attendant on
Shiva
 a horse.
f.
  (था) Yellow
myrobalan
 pain,  affliction. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 प्रमथ
m.
  (-थः)
1 An attendant on ŚIVA.
2 A horse.
f.
  (-था)
1 Yellow myrobalan,  (Terminalia chebula.)
2 Pain,  affliction. 
E.
  प्र excess,  मथ to churn,  (the enemies of ŚIVA, ) aff.
   अच्.

Apte

English

प्रमथः [pramathḥ],  1 A horse.

N.
  of a class of Beings (said to be goblins) attending on Śiva
 प्रमथमुखविकारैर्हासयामास गूढम् Ku.*
  7.95. Comp.
   -अधिपः,  -नाथः,  -पतिः an epithet of Śiva
 तेनाहृताः प्रमथनाथमखाय भूपाः Bhāg.*
  1.15.9.-आलयः hell.

Apte 1890

English

 प्रमथः 1 A horse. 
2 N. of a class of Beings (said to be goblins) attending on Śiva
 Ku. 7. 95. 
Comp. 
अधिपः 
नाथः 
पतिः an epithet of Śiva. 
आलयः hell. 

Monier Williams Cologne

English

 प्र-°मथ m.
  ‘Tormentor’,  N.
  of a class of demons attending on Śiva,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
   (cf.   RTL.
   238)

 of a son of Dhṛta-rāṣṭra,  MBh.
  

 a horse,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 प्र-मथ,  अस्,  m. ‘destroyer,  tormentor, ’ N. of
a class of fiends attending on Śiva
 N. of one of
the hundred sons of Dhṛta-rāṣṭra
 a horse
 (आ),  f.
the plant Terminalia Chebula or Citrina (= हरी-
तकी)
 N. of the wife of Kṣupa and mother of
Vīra
 pain,  affliction (?).
—प्रमथ-नाथ,  अस्, 
or प्रमथ-पति,  इस्,  m. ‘lord of the Pramathas, ’
an epithet of Śiva.
—प्रमथाधिप (°थ-अध्°), 
अस्,  m. ‘ruler of the Pramathas, ’ an epithet of Śiva
of Gaṇeśa.
—प्रमथालय (°थ-आल्°),  अस्,  m.
‘abode of torment (?) , ’ hell.

Benfey

English

 प्रमथ प्र-मथ् + अ, 
 I. m.
 
 1. A
horse.
 2. An attendant on Śiva,  MBh.
13,  983.
 II. f.
  था,  Terminalia chebula.

Apte Hindi

Hindi

प्रमथः
पुं*
  - प्र+मथ्+अच्
घोड़ा

प्रमथः
पुं*
  - प्र+मथ्+अच्
शिव के गण (जो भूत प्रेत माने जाते हैं) जो उसक़ी सेवा में रत है

Shabdartha Kaustubha

Kannada

प्रमथ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಶಿವನ ಅನುಚರ
निष्पत्तिः - > प्र + मथे (विलोडने) - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > प्रमथति दुष्टान्
प्रयोगाः - > "अयि शयनसखीभ्यो दत्तवाचं कथञ्चित्प्रमथमुखविकारैर्हासयामास गूढम्"
उल्लेखाः - > कुमा० ७-९५
विस्तारः - > ಪರಮೇಶ್ವರನ ಪ್ರಮಥರು ೩೬ ಕೋಟಿ ಮಂದಿಯಿರುವರು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ನಾನಾ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವರು. ಪ್ರಮಥರು ಅನೇಕ ಗಣಗಳಲ್ಲಿರುವರು. "षट्त्रिंशत्तु सहस्राणि प्रमथा द्विजसत्तमाः । नानारूपधरा ये वै जटाचन्द्रार्धमण्डिताः ॥ योगिनो मदमात्सर्यदम्भाहङ्कारवर्जिताः । संसारविमिखाः सर्वे यतयो योगतत्पराः । कृत्वा परिषदं रुच्या तिष्ठन्ति विगतक्लमाः ॥" - कालिकापु०
प्रमथ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಶ್ವ /ಕುದುರೆ
प्रमथ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಒಬ್ಬ ಮಗ

L R Vaidya

English

 pramaTa {% m. %} 1. A horse
 2. name of a class of beings attending on Śiva,  K.S.vii.95.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
ब्राह्म्याद्या मातरः सप्त प्रमथाः पार्षदा गणाः ॥ २०१ ॥
-wordlist-
 
शिवमातरः (स्त्रीब),  प्रमथ (पुं),  पार्षद (पुं),  गण (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

प्रमथ
प्रमथ,  गण
पिनाकं स्यादजगवं प्रमथास्तु गणाः स्मृताः ।
verse 1.1.1.12
page 0003

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: प्रमथः
Root: प्रमथ
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ शिवानुचरः
Meaning(s):
⇒ Śiva's attendant
Shloka(s):
1|1|51|1 ► प्रमथाः स्युः पारिषदा नन्दी स्यान्नन्दिकेश्वरः। (स्वर्गकाण्डः/आदिदेवाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|1|51|1 ⇢ प्रमथः (प्रमथ) (पुं) ⇒ Śiva's attendant ⇒ शिवानुचरः
➠ 1|1|51|1 ⇢ पारिषदः (पारिषद) (पुं) ⇒ Śiva's attendant ⇒ शिवानुचरः
Related word(s):
स्व_स्वामीसंबन्धः ➡ शिवः
जातिः ➡ देवयोनिः
    

Mahabharata

English

Pramatha,  a son of Dhṛtarāshṭra. § 182 (Dhṛtarāshṭraputranāmak.): I,  117,  4552 (enumeration).

Pramatha,  pl. (ºāḥ),  a kind of Rākshasas,  followers of Śiva. § 730 (Ānuśāsanik.): XIII,  14,  983 (ºānāṃ gaṇaiḥ… parivāritaṃ,  sc. Śiva).--§ 766 (do.): XIII,  125,  5924
 130,  6141,  (6145).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 प्रमथः,  पुं,
   (प्रमथतीति । प्र + मथ् + अच् ।)षोटकः । शिवपारिषदः । इति शब्दरत्ना-वली ॥
 स च षट्त्रिंशत्कोटिसंख्यकः । यथा, “षट्त्रिंशत्तु सहस्राणि प्रमथा द्बिजसत्तमाः ।तत्रैकत्र सहस्राणि भागे षोडश संस्थिताः ॥
नानारूपधरा ये वै जटाचन्द्रार्द्धमण्डिताः ।ते सर्व्वे सकलैश्वर्य्ययुक्ता ध्यानपरायणाः ॥
योगिनो मदमात्सर्य्यदम्भाहङ्कारवर्ज्जिताः ।क्षीणपापा महाभागाः शम्भोः प्रीतिकराःपराः ॥
न ते परिग्रहं रागं काङ्क्षन्ति स्म कदाचन ।संसारविमुखाः सर्व्वे यतयो योगतत्पराः ॥
ध्यानावस्थं महादेवं परिवार्य्य धृतव्रताः ।कृत्वा परिवदं रुच्या तिष्ठन्ति विगतक्लमाः ॥
यदैव परमं ज्योतिश्चिन्तयत्यम्बिकापतिः ।तदैव ते पारिषदाः सर्व्वे संबेष्टयन्ति तम् ॥
ते षोडश समाख्याताः कोटयो ये धृतव्रताः ।सिंहव्याघ्रादिसारूप्या अणिमादिसमायुताः ॥
 * ॥
अपरे कामिनः शम्भोः सुनर्म्मसचिवाः स्मृताः ।विचित्ररूपाभरणा जटाचन्द्रार्द्धमण्डिताः ॥
हरस्य तुल्या रूपेण विशदा वृषभध्वजाः ।उमासदृशरूपाभिः प्रमदाभिः समागताः ॥
विचित्रमाल्याभरणा दिव्यस्रग्गन्धभूषणाः ।उमासहायं क्रीडन्तमनुगच्छन्ति भूषिताः ।शृङ्गारवेशाभरणा अष्टौ ते कोटयो गणाः ॥
 * ॥
अर्द्धनारीश्वराश्चान्ये ह्यर्द्धनारीश्वरं हरम् ।अनुयान्ति महाभागास्तुल्यरूपा हरस्य ये ॥
उमासहायो हि यदा रमते स्म सुखं हरः ।अर्द्धनारीशरीरास्तु द्वारपाला भवन्ति ते ॥
आकाशमार्गे गच्छन्तमनुगच्छन्ति नित्यशः ।ध्यानस्थं परिचर्य्यन्ति सलिलादिभिरीश्वरम् ॥
नानाशस्त्रधराः शम्भोर्गणास्तु प्रमथाः स्मृताः ।प्रमथ्नन्ति च युद्धेषु युध्यमानान्महावलान् ।ते वै महाबलाः शूराः संख्यया नवकोटयः ॥
 * ॥
अपरे गायनास्तालमृदङ्गपणवादिभिः ।नृत्यन्ति वाद्यं कुर्व्वन्तो गायन्ति मधुरस्वरम् ॥
नानारूपधरास्ते वै संख्यया कोटयास्त्रयः ।सततं चानुगच्छन्ति विचरन्तं महेश्वरम् ॥
सर्व्वे मायाविनः शूराः सर्व्वे शास्त्रार्थपारगाः ।सर्व्वे सर्व्वत्र सर्व्वज्ञाः सर्व्वे सर्व्वत्रगाः सदा ॥
मुहूर्त्तात् सर्व्वभुवनं गत्वा यान्ति पुनः पुनः ।अनिमाद्यष्टकैश्वर्य्ययुक्तास्ते वै महाबलाः ॥
अपर रुद्रनामानो जटाचन्द्रार्द्धमण्डिताः ।देवेन्द्रस्य नियोगेन वर्त्तन्ते त्रिदिवे सदा ॥
तेषां संख्या चैककोटिस्ते सर्व्वे बलवत्तराः ।कुर्व्वन्ति हि सदा सेवां हरस्य सततं गणाः ॥
विस्मयन्ति च पापिष्ठान् धर्म्मष्ठान् पालयन्तिच ।अनुगृह्णन्ति सततं धृतपाशुपतव्रतान् ॥
विघ्नांश्च सततं हन्ति योगिनां प्रयतात्मनाम् ।षट्त्रिंशत् कोटयश्चैते हरस्य सकला गणाः ॥
वराहगणनाशार्थं हिताय जगर्तां तथा ।शङ्करस्य च सेवायै समुत्पन्ना इमे गणाः ॥
वराहस्य गणान् दृष्ट्वा नरसिंहं तथा हरिम् ।स्वयं सरभरूपः सन् ध्यायन् नादं यतोऽकरोत् ॥
तच्छीकराम्बुतो जातास्तत्तेषां बहुरूपता ।क्रूरदृष्ट्या क्रूरयुद्धैः क्रूरकृत्यैरिमान् गणान् ॥
वराहस्य हतेत्येवं यतः प्रोक्तं कपर्द्दिना ।ततस्ते क्रूरकर्म्माणः प्रताजाश्च भयङ्कराः ॥
न सदा क्रूरकर्म्माणि ते कुर्व्वन्ति महौजसः ।दृष्टिमात्रस्य ते क्रूराः क्रूरक्रूराश्च कार्य्यतः ॥
फलं जलं तथा पुष्पं पत्रं मूलं तथैव च ।निवेदितानि भुञ्जन्ति वनपर्व्वतसानुषु ॥
आहृत्यापि च भुजन्ति पत्रं पुष्पादिकञ्च यत् ।भवेद्भर्गस्य यद्भोग्यं तद्भोगास्ते महौजसः ॥
आमिषं नापि चाश्नन्ति हित्वा चैत्रचतुर्द्दशीम् ।तत्रामिषं हरो भुङ्क्ते चतुर्द्दश्यां मधौ सदा ॥
ततः सर्व्वे गणास्तत्र भुञ्जन्ते पललान्यपि ।हते वराहस्य गणे भर्गमासाद्य ते गणाः ।चतुर्भागाः स्वयं भूत्वा भूतं कर्म्मेति वै जगुः ॥
भूतत्वमभवत्तेषां चतुर्भागवतां तदा ।वचनात् पद्मजातस्य भूतग्रामास्ततो मताः ॥
यो लोकविदितः पूर्व्वं भूतग्रामश्चतुर्व्विधः ।यतस्तेभ्योऽधिका यत्नैस्तद्दृढग्राम उच्यते ॥
इति वः सर्व्वमाख्यातं भूताः शम्भुगणा यथा ।यदाहारा यदाकारा यत्कृत्यास्ते महौजसः ॥
य इदं शृणुयान्नित्यमाख्यानं योगमुत्तमम् ।स दीर्घायुः सदोत्माही योगयुक्तश्च जायते ॥
”इति कालिकापुराणे पारिषदोत्पत्तिर्नाम २९अध्यायः ॥
 (धृतराष्ट्रपुत्त्राणामन्यतमः । यथा, महाभारते । १ । ११७ । १२ ।“प्रमथश्च प्रमाथी च दीर्घरोमश्च वीर्य्यवान् ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 प्रमथ पु०
  प्रमथ्नाति प्र + मथ--अच् । १ धृतराष्ट्रपुत्रभेदे भा०आ० ११७ अ० । २ घोटके ३ शिवपारिषदभेदे च शब्दरत्ना०तत्स्वरूपसंख्यादि यथा“नानारूपधरा ये वै जटाचन्द्रार्द्धमण्डिताः । ते सर्वे-सकलैश्वर्य्ययुक्ता ध्यानपरायणाः । योगिनो मदमात्सर्य्यदम्भाहङ्कारवर्जिताः । क्षीणपापा महाभागाः शम्भोःप्रीतिकराः पराः । न ते परिग्रहं रागं काङ्क्षन्ति स्मकदाचन । संसारविमुखाः सर्बे यतयो यीगतत्पराः ।ध्यानावस्थं महादेवं परिवार्य्य धृतव्रताः । कृत्वा परिषदं रुच्या तिष्ठन्ति विगतक्लमाः । यदैव परमं ज्योतिःचिन्तयत्यम्बिकावतिः । तदैव ते पारिषदाः सर्वे सवेष्ट-यन्ति तम् । ते षोडश समाख्याताः कोटयोवै धृतघ्रताः ।सिंहव्याघ्रादिसारूव्या अणिमादिसमायुताः । अपरेकामिनः शम्भोः सुनर्म्मसचिवाः स्मृताः । विचित्ररू-पाभरणा जटाचन्द्रार्द्धमण्डिताः । हरस्य तुल्याःरूपेण विशदा वृषभघ्वजाः । उमासदृशरूपाभिः प्रम-दाभिः समागताः । विचित्रमाल्याभरणा दिव्यस्रग्गन्धभूषणाः । उमाहहायं क्रीडन्तमनुगच्छन्ति भूतिताः ।शृङारवेशाभरला अष्टौ ते कोटयो नणाः । अद्धैमारी-श्वराश्चान्ये ह्यर्द्धनारोश्वरं हरम् । अनुयान्ति महा-भागास्तुल्यरूपा हरस्य ये । उमासहायो हि यदारनते स्म सुण हरः । अर्द्धनारीशरीरास्तु द्वारपालाभवन्ति ते । आकाशमार्शे गच्छन्तमनुगच्छन्ति नित्यशः ।ध्यानस्थं परिचर्य्यन्ति सलिलादिभिरीश्चरम । नाना-शस्त्रधराः शम्भीर्गणास्तु प्रमथाः स्मृताः । प्रमथ्नन्ति चयुद्धेषु युध्यमानान्महाबलानः ते वे स हावलाः शूराःसंख्याता बसुलोटयः । श्वरे ब्रामनास्तालकदङ्गपण-पावाभिः । मृस्यन्ति वाद्यं कुर्वन्तो मावन्ति सत्तुरस्यरम् ।नानारूपधरास्ते वै संख्यया कोटयस्त्रिकाः। सततं चा-नुनच्छन्ति विचरन्तं महेश्चरम् । सर्वे नायाविनः शूराःसर्वे शास्तार्थपारगाः । सर्वे सर्बत्र सर्वज्ञाः सर्वे सर्वत्रगाःसदा । मुहूर्त्तात् सर्वभुवनं मत्वाऽऽयान्ति पुनःपुनः ।अणिमाद्यष्टकैश्वर्व्ययुक्तास्तेवै महावसाः । अपरे रुद्र-नामानो जटाचन्द्रार्द्धमखिताः । देवेन्द्रस्व नियोगेनवर्त्तन्ते त्रिदिवे सदा । तेषां संख्या चैककोटिस्ते सर्वेबलवत्तमाः । कुर्वन्ति हि सदा सेवां हरस्य सततं गणाः ।विध्वं सयन्ति पापिष्ठान् धर्मिष्ठान् पालयन्ति च । अनु-गृह्णन्ति सततं धृतपाशुपतव्रतान् । बिघ्नांश्च सततंहन्ति योगिन वयतात्मनाम् । षटत्रिंशत् कोटयश्चैतेहरस्य सकला गणाः” कालिका पु०
  २९ अ० । तेषामुत्पत्तिकथा तत्रैवाध्याये दृश्या । ४ हरीतक्यां स्त्री मेदि० ।

Capeller

German

 प्रमथ m.
  Quäler (Art Kobold)
 Mannsn. 

Stchoupak

French

 प्र-मथ-
 m.
  classe de démons qui accompagnent Śiva (= गण).
°नाथ- m.
  Śiva.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.