| YouTube Channel

प्रपञ्च (prapaJca)

 
शब्दसागरः
English
प्रपञ्च
m.
(-ञ्चः)
1. Reverse, opposition, reversion or inversion.
2. Extent,
expanse.
3. Heap, abundance, quantity.
4. Delusion, deceit, trick
or fraud.
5. Joke, jest.
6. Prolixity, copiousness, in style or com-
position.
7. Error, illusion, 8. The world, considered as the
expansion of the primary germ and as the scene of manifold action.
9. Elucidation, explanation.
10. Phenomenon, appearance.
E.
प्र
before, षचि to spread,
aff.
अच्
Capeller Eng
English
प्रपञ्च
m.
expansion, development, prolixity,
amplification
the visible world or universe (ph.).
Yates
English
प्र-पञ्च (ञ्चः) 1.
m.
Reverse, opposi-
tion
expanse
heap
delusion
prolixity
jest
error.
Spoken Sanskrit
English
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- manifestation of or form of
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- diffuseness
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- repetition of an obscure rule in a clearer form
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- error
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- manifestation
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- manifoldness
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- prolixity
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- reversion
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- expansion of the universe
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- development
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- mutual false praise
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- appearance
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- trick
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- fraud
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- amplification
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- opposition
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- deceit
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- visible world
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- ludicrous dialogue
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- copiousness
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- phenomenon
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- diversity
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- expansion
प्रपञ्च - prapaJca -
m.
- diversity
विकल्प - vikalpa -
m.
- diversity
द्वैध्य - dvaidhya -
n.
- diversity
वैचित्र्य - vaicitrya -
n.
- diversity
वैगुण्य - vaiguNya -
n.
- diversity
वैरूप्य - vairUpya -
n.
- diversity
वैषम्य - vaiSamya -
n.
- diversity
वैवर्ण्य - vaivarNya -
n.
- diversity
वैश्वरूप्य - vaizvarUpya -
n.
- diversity
बाहुलक - bAhulaka -
n.
- diversity on
वायुनानात्व - vAyunAnAtva -
n.
- diversity of air
विधिद्वैध - vidhidvaidha -
n.
- diversity of rule
प्रतिपत्तिभेद - pratipattibheda -
m.
- diversity of views
एकता तथा भिन्नता - ekatA tathA bhinnatA - phrase - unity and diversity
सुप्रपञ्चहीन - suprapaJcahIna -
adj.
- complete lack of diversity
रूपभेद - rUpabheda -
m.
- diversity of phonetic form or sound
रूपभेद - rUpabheda -
m.
- diversity or variety of forms or manifestations
प्रपञ्च prapaJca
m.
amplification
विस्तर vistara
m.
amplification
प्रपञ्च prapaJca
m.
diffuseness
प्रतान pratAna
m.
diffuseness
वाग्विस्तर vAgvistara
m.
diffuseness
विस्तर vistara
m.
diffuseness
सुविस्तर suvistara
m.
great diffuseness
सविस्तर savistara
adj.
having diffuseness
विस्तरशङ्का vistarazaGkA
f.
fear of diffuseness
अतिप्रसङ्ग atiprasaGga
m.
too much diffuseness
ग्रन्थविस्तार granthavistAra
m.
diffuseness of style
विस्तरभीरु vistarabhIru
adj.
afraid of diffuseness
व्याससमास vyAsasamAsa
m.
diffuseness and conciseness
प्रपञ्च prapaJca
m.
prolixity
प्रतान pratAna
m.
prolixity
वाग्विस्तर vAgvistara
m.
prolixity
विस्तर vistara
m.
prolixity
व्यास vyAsa
m.
prolixity
पल्लवन pallavana
n.
prolixity
प्राचुर्य prAcurya
n.
prolixity
प्रपञ्चन prapaJcana
n.
prolixity
पल्लवग्राहिन् pallavagrAhin
m.
fault of prolixity or diffusiveness
प्रपञ्च prapaJca
m.
ludicrous dialogue
Wilson
English
प्रपञ्च
m.
(-ञ्चः)
1 Reverse, opposition, reversion or inversion.
2 Extent, expanse.
3 Heap, abundance, quantity.
4 Delusion, deceit, trick or fraud.
5 Joke, jest.
6 Prolixity, copiousness, in style or composition.
7 Error, illusion.
8 The world.
E.
प्र before पचि to spread,
aff.
अच्.
Apte
English
प्रपञ्चः [prapañcḥ], 1 Display, manifestation
रागप्रायः प्रपञ्चः
K.*
151.
Development, expansion, extension
भरतज्ञकविप्रणीत- काव्यग्रथिताङ्का इव नाटकप्रपञ्चाः
Śi.*
2.44.
Amplification, expatiation, explanation, elucidation.
Prolixity, diffuseness, copiousness
अलं प्रपञ्चेन.
Manifoldness, diversity.
Heap, abundance, quantity.
An appearance, phenomenon.
Illusion, fraud.
The visible world or universe, which is illusory and the scene of manifold action.
Reciprocal false praise.
Opposition, inversion.
Analysis.
(In dram. ) Ludicrous dialogue.
(In
gram.
) The repetition of an obscure rule in a clearer form.
Comp.
-चतुर
a.
skilful in assuming different forms
Amaru.-बुद्धि
a.
cunning, deceitful. -वचनम् a prolix discourse, diffuse talk.
Apte 1890
English
प्रपंचः 1 Display, manifestation
रागप्रायः प्रपंचः K. 151.
2 Development, expansion, extension
Śi. 20. 44.
3 Amplification, expatiation, explanation, elucidation.
4 Prolixity, diffuseness, copiousness
अलं प्रपंचेन.
5 Manifoldness, diversity.
6 Heap, abundance, quantity.
7 An appearance, phenomenon.
8 Illusion, fraud.
9 The visible world or universe, which is illusory and the scene of manifold action.
10 Reciprocal false praise.
11 Opposition, inversion.
12 Analysis.
Comp.
बुद्धि a. cunning, deceitful.
वचनं a prolix discourse, diffuse talk.
Monier Williams Cologne
English
प्र-पञ्च
m.
(√ 1. पच्, or पञ्च्) expansion, development, manifestation,
MāṇḍUp.
Kāv.
Kathās.
manifoldness, diversity,
Kāv.
Śaṃk.
Pañcat.
amplification, prolixity, diffuseness, copiousness (in style
°चेन
ind.
and °च-तस्
ind.
diffusely, in detail),
Hariv.
Hit.
manifestation of or form of (gen. ),
Hit.
Bhāṣāp.
appearance, phenomenon,
Vcar.
(in
phil.
) the expansion of the universe, the visible world,
Up.
Kap.
Sarvad.
(in rhet.) mutual false praise,
Pratāp.
(in dram. ) ludicrous dialogue,
Sāh.
(in
gram.
) the repetition of an obscure rule in a clearer form,
Pāṇ.
, Sch.
(said to be encl. after a finite verb g. गोत्रादि)
deceit, trick, fraud, error,
L.
opposition, reversion,
L.
Monier Williams 1872
English
प्रपञ्च प्र-पञ्च, अस्, m. (fr. rt. 1. पच् or
पञ्च् with प्र), spreading out, development, dif-
fusion, display, amplification, expansion
expanse, ex-
tent
(in philosophy) the expansion of the universe,
the world as the scene of manifold action, the visible
world or universe
prolixity, diffuseness, copiousness
(in style or composition)
heap, abundance, quantity
manifoldness, diversity
phenomenon, appearance
illusion, delusion, deceit, trick, fraud, error
reci-
procal false praise
reverse, opposition, reversion,
inversion
analysis
(in grammar) the repetition of
an obscure rule in a clearer form
a joke, jest (?)
(as an enclitic after a finite verb) see Gaṇa Gotrādi
to Pāṇ. VIII. 1, 27, 57
प्रपञ्चेन or प्रपञ्च-
तस्, ind. diffusely, in detail.
—प्रपञ्च-निर्माण,
अम्, n. the creation of the visible world.
—प्रपञ्च-
बुद्धि, इस्, इस्, इ, deceitful-minded, artful, cunning
(इस्), m., N. of a man.
—प्रपञ्च-वचन, अम्,
n. a diffuse or prolix discourse.
—प्रपञ्च-विवेक
and प्रपञ्च-सार, अस्, m., N. of two works.
Benfey
English
प्रपञ्च प्रपञ्च,
m.
1. Extent.
2. Development, analysis, Bhāṣāp.
126.
3. Prolixity.
4. Heap.
5. Error.
6. Delusion, deceit, Pañc. 256, 1.
Apte Hindi
Hindi
प्रपञ्चः
"पुं* , प्रा* स*" - -
"प्रदर्शन, प्रकटीकरण"
प्रपञ्चः
"पुं* , प्रा* स*" - -
"विकास, फैलाव, विस्तार"
प्रपञ्चः
"पुं* , प्रा* स*" - -
"विस्तारण, विशद व्याख्या, स्पष्टीकरण, विवरण"
प्रपञ्चः
"पुं* , प्रा* स*" - -
"सुविस्तारता, प्रसार बाहुल्य"
प्रपञ्चः
"पुं* , प्रा* स*" - -
"बहुविधता, विविधता"
प्रपञ्चः
"पुं* , प्रा* स*" - -
"ढेर, प्राचुर्य, मात्रा"
प्रपञ्चः
"पुं* , प्रा* स*" - -
"दर्शन, दृश्यवस्तु"
प्रपञ्चः
"पुं* , प्रा* स*" - -
"माया, जालसाजी"
प्रपञ्चः
"पुं* , प्रा* स*" - -
"दृश्यमान जगत् जो केवल माया, और नानात्व का प्रदर्शन मात्र है"
प्रपञ्चः
पुं*
- प्र+पञ्च्+घञ्
हास्यास्पद वार्तालाप
Shabdartha Kaustubha
Kannada
प्रपञ्च
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಪರ್ಯಾಸ /ವ್ಯತ್ಯಾಸ
निष्पत्तिः - > प्र + पचि (व्यक्तीकरणे) - "अच्" (३-१-१३४)
प्रपञ्च
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಸ್ತಾರ /ಹರಡುವುದು /ಮುಂದೆ ಬೆಳೆಯುವುದು
निष्पत्तिः - > प्र + पचि (विस्तारवचने) - अधि० "घञ्" (३-३-१२१)
प्रयोगाः - > "भरतज्ञकविप्रणीतकाव्यग्रथिताङ्का इव नाटकप्रपञ्चाः"
उल्लेखाः - > माघ० २०-४४
प्रपञ्च
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಚಯ /ಕೂಡಿಡುವುದು /ರಾಶಿ ಹಾಕುವುದು
प्रपञ्च
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರತಾರಣ /ವಂಚನೆ /ಮೋಸ
प्रपञ्च
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಸಾರ
विस्तारः - > ಸಂಸಾರವು ಭ್ರಾಂತಿರೂಪ ವೈಪರೀತ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದರಿಂದ ಭ್ರಾಂತಿ ಮೂಲಕವಾಯಿತು.
प्रपञ्च
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಶದಪಡಿಸುವುದು /ವಿವರಿಸುವುದು
विस्तारः - > "प्रपञ्चो विप्रलम्भने विस्तारे सञ्चयेऽपि स्यात्" - हेम०
L R Vaidya
English
prapaMca {% m. %} 1. Amplification, expansion
2. copiousness, prolixity
3. quantity, abundance
4. diversity
5. elucidation, explanation
6. phenomenon, appearance
7. trick, deceit, delusion
8. the world considered as the expansion of the primary germ and as the scene of manifold action.
Bopp
Latin
प्रपञ्च m. (r. पञ्च् praef. प्र s. अ)
1) latitudo, anfractus,
ambages, prolixitas. HIT. 130. 5.
2) actio decipiendi,
fallendi. HIT. 125. 17.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
prapañca, m. (cf. Skt. id., Pali papañca, and the foll. items), is a word which in Pali and BHS is very hard to define
a careful and searching study of the Pali is needed, and has not been made. Northern translations are unusually bewildering
Tib. regularly spros (pa), which seems to mean (1) spreading out, enlargement, and (2) activity. Suzukiʼs Index to Laṅk cites three Chin. renderings, (1) frivolous talk (this is the only Chin. recorded in Index to Bbh, with reference to 〔51.15〕), (2) falsehood, (3) the error of false statement. Das s.v. spros pa (two items) offers a confused variety of interpretations
for the neg. (niṣ-pra°, a-pra°, etc.) he says the state of an absolute inactivity. The state of freedom from prapañca is always praised
common is niṣ-(niḥ-)prapañca, free from …, Mvy 〔2925〕 (among synonyms for gambhīra)
Mmk 〔12.4〕 (form [Page381-a] corrupt)
〔13.21〕
Gv 〔471.8〕
(of the dharmacakra) LV 〔436.11〕
of Buddhas and Bodhisattvas Mmk 〔164.9〕
Gv 〔25.19〕
Dbh.g. 〔26(52).1〕
Bbh 〔42.17〕
RP 〔15.15〕 (vs: aśaṭha akuha niṣprapañca-citto bhavati, which rather suggests falsehood for pra°, with some Chin.)
aprapañcaṃ tac cakraṃ, sarvaprapañcopārambhavigatatvāt LV 〔422.16〕 (see upārambha)
vigata-prapañcāḥ (bodhisattvāḥ) RP 〔15.2〕 (vs)
in a number of passages pra° is bracketed or closely associated with vikalpa, and the contexts suggest vain fancy, false imagining: viṣayavikalpahetukam anādikāla-prapañca-vāsanāhetukaṃ ca Laṅk 〔38.1—2〕, and similarly 〔42.2〕
vikalpa-prapañcādhiṣṭhānaṃ vikalpa-prapañcālambanaṃ vastu janayanti rūpādi-saṃjñakaṃ Bbh 〔51.3—5〕
vikalpādhiṣṭhānasya prapañcavastunaḥ (dṛṣṭyasmimānasya …) 15
vikalpa-prapañca-vastv-āśrayā satkāyadṛṣṭir 16—17
tasya savastukasya vikalpasya nirodho yaḥ, sa sarva-prapañca-nirodho veditavyaḥ
evaṃ ca prapañca-nirodho (etc., as cited s.v. parinirvāṇa) Bbh 〔55.15 ff.〕
saṃjñāvikalpāḥ prapañca-saṅgānugatā(ḥ) 〔266.5—6〕
sarva-vikalpa-prapañcātītā(ḥ) (tathāgatāḥ) Laṅk 〔19.18〕
jalpa-prapañcābhiratā hi bālās Laṅk 〔186.8〕, see jalpa, the interpretation of which is doubtful, which increases the uncertainty of prapañca
prapañcārāma- Śikṣ 〔105.3〕, delight in pra°
°cārāmam adhikṛtyāha 〔114.13〕. followed by a series of vss on the subject (prapañca-cārin, acting with or according to 〔114.17, 19〕)
pra° bracketed with vigraha, strife, 〔115.2〕
its object is possessions, 4—7 (na vo 'sti kṣetraṃ na kṛṣir vaṇijyā syur yasya arthāya prapañca etc 6—7)
next a vs devoted to vigraha, as based on family and possessions, 8—11
then again a vs on pra°, ending prapañca varjitva janetha kṣāntim 15
prapañca-cāra, the course of pra°, again contrasted with kṣānti, 18—19
parallel with iñjana, manyana, spandana (text syan°), Gv 〔253.14〕 (vs), see prapañcana and °cita, similarly used
important is MadhK 〔448.1 ff.〕, (prakṛti-)śānte niḥsvabhāve tathāgate sarvaprapañcātīte mandabuddhitayā śāśvatāśāśvatādikayā nityānityāstināstiśūnyāśūnyasarvajñāsarvajñādikayā (here a kārikā vs:) prapañcayanti (see this) ye buddhaṃ prapañcātītam avyayaṃ, te prapañca-hatāḥ sarve na paśyanti tathāgataṃ. (Comm. continues:) vastu-nibandhanā hi prapañcāḥ syur, avastukaḥ (so!) ca tathāgataḥ, kutaḥ prapañcānāṃ pravṛttisaṃbhava iti.ataḥ prapañcātītas tathāgataḥ tam itthaṃvidhaṃ tathāgataṃ svotprekṣitamithyā-parikalpamala-malina-mānasa-tayā vividhair abhūtaiḥ parikalpaviśeṣair ye buddhaṃ bhagavantam prapañcayanti, te svakair eva prapañcair hatāḥ santas
here false fancy, vain imagining, seems not far wrong
note parikalpa associated with it
prapañcopaśamaḥ MadhK 〔538.3〕 (vs), with sarvopalambhopaśamaḥ.
Abhyankara Grammar
English
प्रपञ्च amplification, further expla- nation, clarification. The expres- sion पूर्वस्यैवायं प्रपञ्चः or तस्यैवायं प्रपञ्चः is very frequently used in the Kasika vrtti
cf. Kas. on P.II. 1.33, 37, 41, 58, II.4.28, III.2.6I etc.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
प्रपञ्च *Trug, Prellerei, Kuṭṭ. 592.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
प्रपञ्चाभोगविस्तारव्यासाः शब्दे विस्तरः
-wordlist-
प्रपञ्च (पुं), आभोग (पुं), विस्तार (पुं), व्यास (पुं), विस्तर (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
व्यास
व्यास, प्रपञ्च, विस्तार
व्यासः प्रपञ्चो विस्तारः शब्दस्य विस्तरः ७६६
verse 4.1.1.766
page 0088
आडम्बर
आडम्बर, गज_पटहरव, गर्जित, प्रपञ्च
आडम्बरो गजानां पटहरवे गर्जिते प्रपञ्चे
verse 5.1.1.841
page 0096
पुराणम्
English
प्रपञ्च / PRAPAÑCA. See under sṛṣṭi.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्रपञ्चः,
पुं,
(प्रपञ्च्यते इति प्र + पचि व्यक्तीकरणे+ घञ् ।) विपर्य्यासः विस्तरः इत्यमरः
“विपर्य्यासो वैपरीत्यं भ्रमो वा मायेति स्वामी
”इति भरतः
सञ्चयः प्रतारणम् इतिमेदिनी चे, १५
संसारः यथा, --“पादुकापञ्चकस्तोत्रं पञ्चवक्त्राद्विनिर्गतम् ।षडाम्नायफलोपेतं प्रपञ्चे चातिदुर्लभम्
”इति गुरुपादुकास्तोत्रम्
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
प्रपञ्च
पु०
प्र + पचि--आधारे घञ् विस्तारे वैपरीत्ये प-तारणे कर्त्तरि पचा० अच् सारे अमरः तत्रवैपरीत्यं भ्रमो भाया वेति स्वामी
Capeller
German
प्रपञ्च
m.
Mannigfaltigkeit, ausführlichkeit
die Erscheinungswelt (ph.).
Burnouf
French
प्रपञ्च प्रपञ्च
m.
(पञ्च्) expansion,
développement
abondance, grande quantité
prolixité ou
ambiguité du style.
Illusion, erreur
tromperie, fourberie.
Qqf. rebours, revers.
प्रपञ्चयामि, développer
expliquer.
Stchoupak
French
प्र-पञ्च-
m.
expansion, développement, diversité
complication
prolixité
-एन -तस् en détail, avec tous les développements
une des
manifestations de (gén. )
philos. monde visible
-न- nt. développement,
prolixité.
°चतुर- a. qui sait assumer des formes différentes.
°निर्माण- nt. création du monde visible.
°बुद्धि-
m.
n.
d'un homme.
°वचन- nt. discours prolixe.
प्रपञ्चोपशम-
m.
cessation du développement (du monde).