| YouTube Channel

प्रधर्षी (pradharSI)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ञि धृषा प्रागल्भ्ये”@} 2 ‘प्रागल्भ्यार्थे तु धृष्णोति परस्मैपदिनावुभौ।।’ 3 इति देवः।
धर्षकः-र्षिका, धर्षकः-र्षिका, 4 दिधर्षिषकः-षिका, 5 दरीधृषकः-षिका
धर्षिता-त्री, धर्षयिता-त्री, दिधर्षिषिता-त्री, दरीधृषिता-त्री
6 धृष्णुवन्-ती, धर्षयन्-न्ती, दिधर्षिषन्-न्ती
-- धर्षिष्यन्-न्ती-ती, धर्षयिष्यन्-न्ती-ती, दिधर्षिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- धर्षयमाणः, धर्षयिष्यमाणः, -- दरीधृष्यमाणः, दरीधृषिष्यमाणः
7 दधृक् 8 -दधृषौ-दधृषः
-- -- -- 9 प्रधृष्टम्-प्रधृष्टः-प्रधृष्टवान्, प्रधर्षितः-तवान्, धर्षितः, दिधर्षिषितः, दरीधृषितः-तवान्
10 धृषः, 11 धृष्णक्-धृष्णजौ-धृष्णजः, 12 धृष्णुः, 13 14 धर्षणः, प्रधर्षी, धर्षः, दिधर्षिषुः, दरीधर्षः
15 धर्षितव्यम्, धर्षयितव्यम्, दिधर्षिषितव्यम्, दरीधृषितव्यम्
धर्षणीयम्, धर्षणीयम्, दिधर्षिषणीयम्, दरीधृषणीयम्
16 धृष्यम्, धर्ष्यम्, दिधर्षिष्यम्, दरीधृष्यम्
17 ईषद्धर्षणः-दुर्धर्षणः-सुधर्षणः
-- -- इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि तर्षतिवत् 18 ज्ञेयानि।
क्त्वायाम्-- 19 धर्षित्वा इति।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (९१९)
02
=>
 (५-स्वादिः-१२६९। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। १८२)
04
=>
 [[१। सन्नन्ताण्ण्वुलि रूपम्। सेट्त्वात् गुणः। एवं सर्वत्र सन्नन्ते ज्ञेयम्।]]
05
=>
 [[२। ‘रीग् ऋत्वत इति वक्तव्यम्’ (वा। ७-४-४०) इति रीगागमो यङन्ते सर्वत्र।]]
06
=>
 [[३। शतरि, ‘स्वादिभ्यः--’ (३-१-७३) इति श्नुः विकरणप्रत्ययः। ‘अचि श्नु--’ (६-४-७७) इति उवङादेशः।]]
07
=>
 [[४। ‘ऋत्विग्दधृक्--’ (३-२-५९) इत्यादिना क्विन्प्रत्ययसन्नियोगेन धातोः द्विर्वचनं निपात्यते। धृष्णोतीति दधृक्। ‘क्विन्प्रत्ययस्य कुः’ (८-२-६२) इति कुत्वम्।]]
08
=>
 [[आ। ‘तामातिक्य पदे पदेन चिबुके चातिग्नुवन् पाणिना चक्रे सध्नुवतां वधे दधृगसौ ऋज्वीं मनोज्ञाकृतिम्।’ धा। का। २। ७०।]]
09
=>
 [[५। ‘आदितश्च’ (७-२-१६) इति, ‘विभाषा भावादिकर्मणोः’ (७-२-१७) इति च अस्य धातोः नित्यम्, अर्थविशेषे विभाषया च यथाक्रममिड्विकल्पयोः प्राप्तयोः सत्योः, ‘धृषिशसी वैयात्ये’ (७-२-१९) इति नित्यमिडभावो वैयात्ये गम्यमाने निपात्यते। वैयात्यम् = वियातस्य भावः-धृष्टता। प्रागल्भ्यार्थे तु इट् भवत्येव। तदानीं ‘निष्ठा शीङ्स्विदिमिदिक्ष्विदिधृषः’ (१-२-१९) इति निष्ठायाः कित्त्वनिषेधाद् गुणः। ‘ञीतः क्तः’ (३-२-१८७) इति वर्तमानेऽप्यस्य धातोः क्तप्रत्ययो भवति।]]
10
=>
 [[६। ‘इगुपधज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कप्रत्ययः।]]
11
=>
 [[७। ‘धृषेश्चेति वक्तव्यम्’ (वा। ३-२-१७२) इति ताच्छीलिके नजिङ्प्रत्यये रूपम्। ‘नेड् वशि कृति’ (७-२-८) इतीण्निषेधः। धृष्णक् = निर्लज्जः।]]
12
=>
 [[८। ‘त्रसिगृधिधृषिक्षिपेः क्नुः’ (३-२-१४०) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु क्नुप्रत्ययः। ‘नेड् वशि कृति’ (७-२-८) इतीण्निषेधः।]]
13
=>
 [[B। ‘वसन् माल्यवति ग्लास्नू रामो जिष्णुरधृष्णुवत्।।’ भ। का। ७। ४।]]
14
=>
 [[९। नन्द्यादित्वात् (३-१-१३४) ण्यन्तादस्मात् कर्तरि ल्युप्रत्ययः।]]
15
=>
 [पृष्ठम्०८११+ २१]
16
=>
 [[१। ‘ऋदुपधात्--’ (३-१-११०) इति क्यप्।]]
17
=>
 [[२। ‘भाषायां शासियुधिदृशिधृषिमृषिभ्यः--’ (वा। ३-३-१३०) इति खलपवादो युच्।]]
18
=>
 (७७५)
19
=>
 [[३। ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधाद् गुणः।]]