| YouTube Channel

प्रद्योतनः (pradyotanaH)

 
Apte Hindi
Hindi
प्रद्योतनः
पुं*
- प्र+द्युत्+ल्युट्
सूर्य
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
सूर्यः, सूरः, अर्यमा, आदित्यः, द्वादशात्मा, दिवाकरः, भास्करः, अहस्करः, व्रध्रः, प्रभाकरः, विभाकरः, भास्वान्, विवस्वान्, सप्ताश्वः, हरिदश्वः, उष्णरश्मिः, विवर्त्तनः, अर्कः, मार्त्तण्डः, मिहिरः, अरुणः, वृषा, द्युमणिः, तरणिः, मित्रः, चित्रभानुः, विरोचन्, विभावसुः, ग्रहपतिः, त्विषाम्पतिः, अहःपतिः, भानुः, हंसः, सहस्त्रांशुः, तपनः, सविता, रविः, शूरः, भगः, वृध्नः, पद्मिनीवल्लभः, हरिः, दिनमणिः, चण्डांशुः, सप्तसप्तिः, अंशुमाली, काश्यपेयः, खगः, भानुमान्, लोकलोचनः, पद्मबन्धुः, ज्योतिष्मान्, अव्यथः, तापनः, चित्ररथः, खमणिः, दिवामणिः, गभस्तिहस्तः, हेलिः, पतंगः, अर्च्चिः, दिनप्रणीः, वेदोदयः, कालकृतः, ग्रहराजः, तमोनुदः, रसाधारः, प्रतिदिवा, ज्योतिःपीथः, इनः, कर्म्मसाक्षी, जगच्चक्षुः, त्रयीतपः, प्रद्योतनः, खद्योतः, लोकबान्धवः, पद्मिनीकान्तः, अंशुहस्तः, पद्मपाणिः, हिरण्यरेताः, पीतः, अद्रिः, अगः, हरिवाहनः, अम्बरीषः, धामनिधिः, हिमारातिः, गोपतिः, कुञ्जारः, प्लवगः, सूनुः, तमोपहः, गभस्तिः, सवित्रः, पूषा, विश्वपा, दिवसकरः, दिनकृत्, दिनपतिः, द्युपतिः, दिवामणिः, नभोमणिः, खमणिः, वियन्मणिः, तिमिररिपुः, ध्वान्तारातिः, तमोनुदः, तमोपहः, भाकोषः, तेजःपुञ्जः, भानेमिः, खखोल्कः, खद्योतनः, विरोचनः, नभश्चक्षूः, लोकचक्षूः, जगत्साक्षी, ग्रहराजः, तपताम्पतिः, सहस्त्रकिरणः, किरणमाली, मरीचिमाली, अंशुधरः, किरणः, अंशुभर्त्ता, अंशुवाणः, चण्डकिरणः, धर्मांशुः, तीक्ष्णांशुः, खरांशुः, चण्डरश्मिः, चण्डमरीचिः, चण्डदीधितिः, अशीतमरीचिः, अशीतकरः, शुभरश्मिः, प्रतिभावान्, विभावान्, विभावसुः, पचतः, पचेलिमः, शुष्णः, गगनाध्वगः, गणध्वजः, खचरः, गगनविहारी, पद्मगर्भः, पद्मासनः, सदागतिः, हरिदश्वः, मणिमान्, जीवितेशः, मुरोत्तमः, काश्यपी, मृताण्डः, द्वादशात्मकः, कामः, कालचक्रः, कौशिकः, चित्ररथः, शीघ्रगः, सप्तसप्तिः
noun
हिन्दूनां धर्मग्रन्थेषु वर्णिता एका देवता।
"वेदेषु सूर्यस्य पूजायाः वारंवारं विधानम् अस्ति"।"
Synonyms:
सूर्यः, सविता, आदित्यः, मित्रः, अरुणः, भानुः, पूषा, अर्कः, हिरण्यगर्भः, पतङ्गः, खगः, सहस्रांशुः, दिनमणिः, मरीचि, मार्तण्ड, दिवाकरः, भास्करः, प्रभाकरः, विभाकरः, विवस्वान्, सप्ताश्वः, हरिदश्वः, चित्ररथः, सप्तसप्तिः, दिनमणि, द्युमणिः, दिवामणिः, खमणिः, खद्योतः, प्रद्योतनः, अम्बरीशः, अंशहस्तः, लोकबान्धवः, जगत्चक्षुः, लोकलोचनः, कालकृतः, कर्मसाक्षी, गोपतिः, गभस्तिः, गभस्तिमान्, गभस्तिहस्तः, ग्रहराजः, चण्डांशु, अंशुमानी, उष्णरश्मिः, तपनः, तापनः, ज्योतिष्मान्, मिहिरः, अव्ययः, अर्चिः, पद्मपाणिः, पद्मिनीवल्लभः, पद्मबन्धुः, पद्मिनीकान्तः, पद्मपाणिः, हिरण्यरेतः, काश्यपेयः, विरोचनः, विभावसुः, तमोनुदः, तमोपहः, चित्रभानुः, हरिः, हरिवाहनः, ग्रहपतिः, त्विषाम्पतिः, अहःपतिः, वृध्नः, भगः, अगः, अद्रिः, हेलिः, तरूणिः, शूरः, दिनप्रणीः, कुञ्जारः, प्लवगः, सूनुः, रसाधारः, प्रतिदिवा, ज्योतिपीथः, इनः, वेदोदयः, पपीः, पीतः, अकूपारः, उस्रः, कपिलः
noun
पृथिव्याः निकटतमः अतितेजस्वी खगोलीयः पिण्डः यं परितः पृथ्व्यादिग्रहाः भ्रमन्ति। तथा यः आकाशे सुवति लोकम् कर्माणि प्रेरयति च।
"सूर्यः सौर्याः ऊर्जायाः महीयः स्रोतः।/ सूर्ये तपत्यावरणाय दृष्टैः कल्पेत लोकस्य कथं तमित्स्रा।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्रद्योतनः,
पुं,
(प्रद्योतते इति प्र + द्युत् + “अनु-दात्तेतश्च हलादेः ।” १४९ इति युच् ।)सूर्य्यः इति हलायुधः
(भावे ल्युट् ।) द्युतौ, क्ली
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“द्युत दीप्तौ”@} 2 प्रायेणायं विपूर्वकः।
3 द्योतकः-तिका, द्योतकः-तिका, 4 दिद्युतिषकः-दिद्योतिषकः-षिका, 5 देद्युतकः-तिका
द्योतिता-त्री, द्योतयिता-त्री, दिद्युतिषिता-दिद्योतिषिता-त्री, देद्युतिता-त्री
-- द्योतयन्-न्ती, द्योतयिष्यन्-न्ती-ती
-- द्योतमानः, 6 द्योतयमानः, दिद्युतिषमाणः-दिद्योतिषमाणः, देद्युत्यमानः
द्योतिष्यमाणः, द्योतयिष्यमाणः, दिद्युतिषिष्यमाणः-दिद्योतिषिष्यमाणः, देद्युतिष्यमाणः
7 दिद्युत्-दिद्युतौ-दिद्युतः
-- -- 8 द्युतितम्- 9 द्योतितम्-तः, द्योतितः, दिद्युतिषितः-दिद्योतिषितः, देद्युतितः-तवान्
10 द्योतः, 11 खद्योतः, 12 प्रद्योतनः, 13 14 उद्द्योती, 15 विदिद्युतिवान्, द्योतः, दिद्युतिषुः- 16 दिद्योतिषुः, देद्योतः
17 द्योतितव्यम्, द्योतयितव्यम्, दिद्युतिषितव्यम्-दिद्योतिषितव्यम्, देद्युतितव्यम्
द्योतनीयम्, द्योतनीयम्, दिद्युतिषणीयम्-दिद्योतिषणीयम्, देद्युतनीयम्
द्योत्यम्, द्योत्यम्, दिद्युतिष्यम्-दिद्योतिष्यम्, देद्युत्यम्
ईषद्द्योतः-दुर्द्योतः-सुद्योतः
-- -- द्युत्यमानः, द्योत्यमानः, दिद्युतिष्यमाणः-दिद्योतिष्यमाणः, देद्युत्यमानः
प्रद्योतः, द्योतः, दिद्युतिषः-दिद्योतिषः, देद्युतः
द्योतितुम्, द्योतयितुम्, दिद्युतिषितुम्-दिद्योतिषितुम्, देद्युतितुम्
18 विद्युत्, 19 द्युतिः, द्योतना, दिद्युतिषा-दिद्योतिषा, देद्युता
द्योतनम्, द्योतनम्, दिद्युतिषणम्-दिद्योतिषणम्, देद्युतनम्
20 द्युतित्वा-द्योतित्वा, द्योतयित्वा, दिद्युतिषित्वा-दिद्योतिषित्वा, देद्युतित्वा
प्रद्युत्य, प्रद्योत्य, प्रदिद्युतिष्य-प्रदिद्योतिष्य, प्रदेद्युत्य
द्योतम् २, द्युतित्वा -द्योतित्वा २, द्योतम् २, द्योतयित्वा २, दिद्युतिषम् -दिद्योतिषम् २, दिद्युतिषित्वा -दिद्योतिषित्वा २, देद्युतम्
देद्युतित्वा
21 इतीसिन्प्रत्यये, आदेश्च जकारादेशः।
ज्योतिः = ग्रहनक्षत्रादिः।
केचित्तु “अमरटीकायाम्, क्षीरस्वामिना “ज्योतते ज्योतिः।” इत्युक्तम्।
वस्तुतस्तु द्युतिरिव ज्युतिरपि स्वतन्त्रो धातुः।
तस्य कात्यायनश्रौतसूत्रे ‘तृणेनावज्योत्यासिच्यापः पुनरवज्योत्य निधायं त्रिरुद्वासयत्युदक्।’ 22 इति ल्यबन्तः प्रयोगोऽप्युपलभ्यते।” इत्याहुः।
‘अवज्योतनम् दृष्टार्थम्’ इति कर्कभाष्येऽपि ल्युडन्तः प्रयोगोऽ- प्युपलभ्यते।]] ज्योतिः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(८७४)
02
=>
(१-भ्वादिः-७४१। अक। सेट्। आत्म।)
03
=>
[पृष्ठम्०७७४+ २७]
04
=>
[[१। सन्नन्ताण्ण्वुलि, ‘रलो व्युपधाद्धलादेः संश्च’ (१-२-२६) इति सेटः सनः क्त्वायाश्च कित्त्वविकल्पनात्, कित्त्वपक्षे गुणप्रतिषेधः, कित्त्वाभावपक्षे गुण इति रूपद्वयम्। ‘द्युतिस्वाप्योः सम्प्रसारणम्’ (७-४-६७) इति अभ्यासे हलादिशेषं बाधित्वा यकारस्य सम्प्रसारणम् इकारः। सन्नन्ते सर्वत्रैषा प्रक्रिया ज्ञेया। क्त्वायामप्येवमेव कित्त्वविकल्पः।]]
05
=>
[[२। यङन्तात् ण्वुलि, ‘द्युतिस्वाप्योः--’ (७-४-६७) इति प्रथमं हलादिशेषं बाधित्वा सम्प्रसारणे, अनन्तरम्, ‘गुणो यङ्लुकोः’ (७-४-८२) इति गुणः। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
06
=>
[[आ। ‘दिशो द्योतयमानाभिः दिव्यनारीभिराकुलम्।’ भ। का। ८। ४६।]]
07
=>
[[३। कर्तरि, क्विपि, ‘द्युतिगमिजुहोतीनां द्वे च’ (वा। ३-२-१७८) इति द्वित्वे, अभ्यासे सम्प्रसारणे, रूपमेवम्।]]
08
=>
[[४। ‘उदुपधाद्भावादिकर्मणोरन्यतरस्याम्’ (१-२-२१) इति निष्ठायाः कित्त्वविकल्पः। एतच्च भावे आदिकर्मणि या निष्ठा, तत्रैवेति। तेन रूपद्वयम्।]]
09
=>
[[B। ‘श्रिया समग्रं द्युतितं मदेनेव प्रलोठितम्।।’ भ। का। ७। १०४।]]
10
=>
[[५। इगुपधलक्षणं कप्रत्ययं बाधित्वा पचादिषु (३-१-१३४) पाठात् कर्तर्यच्प्रत्ययः।]]
11
=>
[[६। खं द्योतयतीति खद्योतः = क्रिमिविशेषः। अन्तर्भावितण्यन्तादस्मात् ‘कर्म- ण्यण्’ (३-२-१) इत्यण्प्रत्यये रूपम्।]]
12
=>
[[७। तच्छीलादिषु कर्तृषु ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति युच्।]]
13
=>
[[C। ‘प्रद्योतनस्योदयमाप्य गोपाः श्वेतांशुक्रोन्मेदुरचारुवेषाः।’ धा। का। २। १।]]
14
=>
[[८। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति ताच्छील्ये णिनिः।]]
15
=>
[[९। लिटः क्वसौ, ‘वस्वेकाजाद्धसाम्’ (७-२-६७) इतीडागमे अभ्यासे सम्प्रसारणे रूपम्।]]
16
=>
[[ड्। ‘मेरोर्जेतुमिवाभोगमुच्चैर्दिद्योतिषुं मुहुः।।’ भ। का। ७। १०७।]]
17
=>
[पृष्ठम्०७७५+ २५]
18
=>
[[१। स्त्रियाम्, भावादौ, ‘सम्पदादिभ्यः--’ (वा। ३-३-९४) इति क्विप्। क्तिनोऽ- पवादः।]]
19
=>
[[२। ‘इक् कृष्यादिभ्यः’ (वा। ३-३-१०८) इति इक्प्रत्ययः।]]
20
=>
[[आ। ‘द्युतित्वा शशिना नक्तं रश्मिभिः परिवर्धितम्।’ भ। का। ७। १०७।]]
21
=>
[[३। ‘द्युतेरिसिन् आदेश्च जः’ [द। उ। ९-३२]
22
=>
(४-१४-५)