प्रदाय (pradAya)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Spoken Sanskrit
English प्रदाय pradAya supply
प्रदाय pradAya present
जानपद प्रदाय jAnapada pradAya civil supplies
अविरत जल-प्रदाय avirata jala-pradAya constant water supply
प्रदाय तथा अभियाचन pradAya tathA abhiyAcana supply and demand
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte
Englishप्रदायम् [pradāyam], A present, gift.
Apte Hindi
Hindiप्रदायम्
- "प्र+दा+घञ्, युक्"
"उपहार, भेंट"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaप्रदाय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಾನ /ಕೊಡುಗೆ
निष्पत्तिः - > प्र + डुदाञ् (दाने) - "घञ्" (३-३-१८) । "यक्" (७-३-३३)
Kridanta Forms
Sanskritदै (दै॒प् शोधने - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = दानम्
अनीयर् = दानीयः - दानीया
ण्वुल् = दायकः - दायिका
तुमुँन् = दातुम्
तव्य = दातव्यः - दातव्या
तृच् = दाता - दात्री
क्त्वा = दात्वा
ल्यप् = प्रदाय
क्तवतुँ = दातवान् - दातवती
क्त = दातः - दाता
शतृँ = दायन् - दायन्ती
दा (दा॒ण् दाने - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = दानम्
अनीयर् = दानीयः - दानीया
ण्वुल् = दायकः - दायिका
तुमुँन् = दातुम्
तव्य = दातव्यः - दातव्या
तृच् = दाता - दात्री
क्त्वा = दत्त्वा
ल्यप् = प्रदाय
क्तवतुँ = दत्तवान् - दत्तवती
क्त = दत्तः - दत्ता
शतृँ = यच्छन् - यच्छन्ती
दे (दे॒ङ् रक्षणे - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = दानम्
अनीयर् = दानीयः - दानीया
ण्वुल् = दायकः - दायिका
तुमुँन् = दातुम्
तव्य = दातव्यः - दातव्या
तृच् = दाता - दात्री
क्त्वा = दत्त्वा
ल्यप् = प्रदाय
क्तवतुँ = दत्तवान् - दत्तवती
क्त = दत्तः - दत्ता
शानच् = दयमानः - दयमाना
दा (दा॒प् लवने - अदादिः - अनिट्)
ल्युट् = दानम्
अनीयर् = दानीयः - दानीया
ण्वुल् = दायकः - दायिका
तुमुँन् = दातुम्
तव्य = दातव्यः - दातव्या
तृच् = दाता - दात्री
क्त्वा = दात्वा
ल्यप् = प्रदाय
क्तवतुँ = दातवान् - दातवती
क्त = दातः - दाता
शतृँ = दान् - दान्ती / दाती
दा (डुदा॒ञ् दाने - जुहोत्यादिः - अनिट्)
ल्युट् = दानम्
अनीयर् = दानीयः - दानीया
ण्वुल् = दायकः - दायिका
तुमुँन् = दातुम्
तव्य = दातव्यः - दातव्या
तृच् = दाता - दात्री
क्त्वा = दत्त्वा
ल्यप् = प्रदाय
क्तवतुँ = दत्तवान् - दत्तवती
क्त = दत्तः - दत्ता
शतृँ = ददत् / ददद् - ददती
शानच् = ददानः - ददाना
दी (दी꣡ङ् क्षये - दिवादिः - अनिट्)
ल्युट् = दानम्
अनीयर् = दानीयः - दानीया
ण्वुल् = दायकः - दायिका
तुमुँन् = दातुम्
तव्य = दातव्यः - दातव्या
तृच् = दाता - दात्री
क्त्वा = दीत्वा
ल्यप् = प्रदाय
क्तवतुँ = दीनवान् - दीनवती
क्त = दीनः - दीना
शानच् = दीयमानः - दीयमाना
दो (दो॒ अवखण्डने - दिवादिः - अनिट्)
ल्युट् = दानम्
अनीयर् = दानीयः - दानीया
ण्वुल् = दायकः - दायिका
तुमुँन् = दातुम्
तव्य = दातव्यः - दातव्या
तृच् = दाता - दात्री
क्त्वा = दित्वा
ल्यप् = प्रदाय
क्तवतुँ = दितवान् - दितवती
क्त = दितः - दिता
शतृँ = द्यन् - द्यन्ती
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“दाण् दाने”@} 2 3 पूर्वलिखितदाञ्धातोः, अस्यापि सर्वत्र प्रत्ययेषु रूपसाम्यात् तत्र लिखितान्येव टिप्पणान्यस्यापि संगतानीति यथासम्भवं तत्रतत्र, रूपनिष्पत्तिर्ज्ञातव्येति मत्वाऽत्र पृथङ् न लिखितानि।]] ‘दाञो दत्ते ददातीति, दाणो यच्छति, दो द्यति।
दाति दायति दाप्दैपोः, दयते रक्षणे ङितः।।’ 4 इति देवः।
दायकः-यिका, दापकः-पिका, दित्सकः-त्सिका, देदीयकः-यिका
दाता-त्री, दापयिता-त्री, दित्सिता-त्री, देदीयिता-त्री
5 प्रणियच्छन्-न्ती, 6 सम्प्रयच्छन्, 7 सम्प्रयच्छन्, दापयन्-दित्सन्-न्ती
-- दास्यन्-न्ती-ती, दापयिष्यन्-न्ती-ती, दित्सिष्यन्-न्ती-ती
-- 8 9 संयच्छमानः-सम्प्रयच्छमानः, दापयमानः, 10 11 सन्दित्समानः, देदीयमानः
12 संदास्यमानः, दापयिष्यमाणं, संदित्सिष्यमाणः, देदीयिष्यमाणः
धनदाः-धनदौ-धनदाः
-- -- दत्तम्-दत्तः-दत्तवान्, मनसादत्ता, 13 व्यात्तम्, प्रत्तम्-नीत्तम्-सूत्तम्-मरुत्तः, अवदत्तम्-प्रदत्तम्-विदत्तम्-सुदत्तम्-निदत्तम्, अनुदत्तम्-अवत्तम्-अनूत्तम्, दापितः, दित्सितः, देदीयितः-तवान्
प्रदः, दायः, 14 इष्टदः-नर्मदा, अब्दः, 15 16 दायादः, 17 विश्वा- सप्रदः, उपदाः, सुदामा-सुदीवा-गोदावरी, शर्मदाः, 18 शापदायी, साधु- दायी, कर्णदायी, मोक्षदायी, ददिवान्, दाता, दारुः, दायको 19, 20 भयदायः, कम्बलदायः, गोदायो 21, दानीयः 22, दाता, अवश्यंदायी, सहस्रंदायी, प्रदायी, यज्ञदत्तः, आदिः, अन्तर्दिः, दापः, दित्सुः, देद्यः
दातव्यम्, दापयितव्यम्, दित्सितव्यम्, देदीयितव्यम्
दानीयम्, 23 दथेलिमम्, दापनीयम्, दित्सनीयम्, देदीयनीयम्
देयम्, दाप्यम्, दित्स्यम्, देदीय्यम्
ईषद्दानः-दुर्दानः-सुदानः
-- -- -- दीयमानः, दाप्यमानः, दित्स्यमानः, देदीय्यमानः
दायः, दापः, दित्सः, देदीयः
दातुम्, दापयितुम्, दित्सितुम्, देदीयितुम्
24 दत्तिः, प्रदा, दापना, दित्सा, देदीया
प्रणिदानम्, दापनम्, दित्सनम्, देदीयनम्
दत्त्वा, दापयित्वा, दित्सित्वा, देदीयित्वा
प्रदाय, प्रदाप्य, प्रदित्स्य, प्रदेदीय्य
दायम् २, दत्त्वा २, दापम् २, दापयित्वा २, दित्सम् २, दित्सित्वा २, देदीयम् २
देदीयित्वा २।
01 (८३१)
02 (१-भ्वादिः-९३०। सक। अनि। पर।)
03 [[[अ]
04 (श्लो। ४)
05 [[३। शतरि, ‘पाघ्राध्मास्थाम्नादाण्दृश्यर्त्तिसर्तिशदसदां पिबजिघ्रधमतिष्ठमनयच्छ--’ (७-३-७८) इत्यादिना यथासम्भवं शिति प्रत्यते परतः यच्छादेशे, ‘नेर्गदन- दपतपदघुमा--’ (८-४-१७) इत्यादिना णत्वे च रूपम्। अत्रेदमवधेयम्। ‘दाणश्च सा चेच्चतुर्थ्यर्थे’ (१-३-५५) इत्यत्र चतुर्थ्यर्थे विद्यमानायाः तृतीयाया योगे एव आत्मनेपदविधानात्, शुद्धतृतीयान्ते ‘पाणिना सम्प्रयच्छन्’ इति वाक्ये न शानच्। एवं अशिष्टव्यवहार एव निरुक्तसूत्रप्रवृत्त्या, शिष्टव्यवहारे तु ‘ब्राह्मणीभ्यः संप्रयच्छन्’ इत्यत्रापि न शानजिति ज्ञेयम्।]]
06 [पाणिना]
07 [ब्राह्मणीभ्यः]
08 [दास्या मालां]
09 [[४। ‘दाणश्च सा चेत् चतुर्थ्यर्थे’ (१-३-५५) इति शानच्। अनेनैव सूत्रेण चतुर्थ्यन्तस्य ‘दास्या’ इत्यस्य तृतीया च भवति। अत्र च, ‘अशिष्टव्यवहार इति वक्तव्यम्’ (वा। १-३-५५) इति वचनात् अशिष्टव्यवहार एवैवं भवति। अशिष्टव्यवहारः = शिष्टसम्मतो यो न भवति, सः।]]
10 [दास्या मालां]
11 [[५। ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इति सन्नन्ताच्छानश्।]]
12 [पृष्ठम्०७३६+ २७]
13 [[आ। ‘ध्वान्तेऽपि व्यात्तवक्त्रज्वलदनलशिखाजर्जरैर्व्यक्तकर्मा निर्मान्ती गृध्ररौद्रीं दिवमुपरि परिक्रीडते ताटकेयम्।।’ अनर्घराघवे-२-५४।]]
14 [[B। ‘तिष्ठन्निहाम्नायगमिष्टदं तमस्तौत् स्फुटेनाहृतधीः स्वरेण।।’ धा। का। २। ३३।]]
15 [गवां गोषु वा]
16 [[C। ‘स्थितः प्रास्तस्य दायादैः भ्रातुर्ज्येष्ठस्य शासने।।’ किरातार्जुनीये ११-४५।]]
17 [[ड्। ‘विश्वासप्रदवेषोऽसौ पथिप्रज्ञः समाहितः।’ भ। का। ६। ९०।]]
18 [[E। ‘कैलासशैलचलनागसि शापदायी नन्दीश्वरः स्वयमुपागत इत्यमंस्त।।’ चम्पूरामायणे-५-४७।]]
19 [व्रजति]
20 [[F। ‘पूरयन्तः समाजग्मुर्भयदाया दिशो दश।।’ भ। का। ७। ३०।]]
21 [वा व्रजति]
22 [ब्राह्मणः]
23 [[१। ‘केलिमर उपसंख्यानम्’ (वा। ३-१-९६) इति केलिमर्प्रत्ययः। केलिमर्प्र- त्ययस्य कित्त्वात् घुसंज्ञकस्यास्य धातोः ‘दो दद्घोः’ (७-४-४६) इति ‘दथू’ इत्यादेशः। तत्र च ‘तान्ते दोषो दीर्घत्वं स्यात्, दान्ते दोषो निष्ठानत्वम्। धान्ते दोषो धत्वप्राप्तिः, निर्दोषत्वात् थान्तो ग्राह्यः।।’ (भाष्यम् ७-४-४६) इत्युक्तत्वात् थकारान्त आदेश इति ज्ञेयम्।]]
24 [पृष्ठम्०७३७+ २७]
1 {@“दापू लवने”@} 2 ‘दाञो दत्ते ददातीति, दाणो यच्छति दो द्यति।
दाति दायति दाप्दैपोः, दयते रक्षणे ङितः।।’ 3 इति देवः।
दायकः-यिका, दापकः-पिका, दिदासकः-सिका, दादायकः-यिका
दाता-त्री, दापयिता-त्री, दिदासिता-त्री, दादायिता-त्री
4 प्रणिदान्-प्रनिदान्-ती-न्ती, 5 दापयन्-न्ती, दिदासन्-न्ती
-- प्रणिदास्यन्-प्रनिदास्यन्-न्ती-ती, दापयिष्यन्-न्ती-ती, दिदासिष्यन्-न्ती-ती
प्रदाः-प्रदौ-प्रदाः
-- -- -- अवदातम्-दातः, दापितः, दिदासितः, दादायितः-तवान्
6 प्रदः, दापः, दिदासुः, 7 दादाः
8 दातव्यम्, दापयितव्यम्, दिदासितव्यम्, दादायितव्यम्
दानीयम्, दापनीयम्, दिदासनीयम्, दादायनीयम्
देयम्, दाप्यम्, दिदास्यम्, दादाय्यम्
ईषद्दानः-दुर्दानः-सुदानः
-- -- दायमानः, दाप्यमानः, दिदास्यमानः, दादाय्यमानः
दायः, दापः, दिदासः, दादायः
दातुम्, दापयितुम्, दिदासितुम्, दादायितुम्
दातिः-प्रदा, दापना, दिदासा, दादाया
दानम्, 9 दात्रम्, दापनम्, दिदासनम्, दादायनम्
दात्वा, दापयित्वा, दिदासित्वा, दादायित्वा
प्रदाय, प्रदाप्य, प्रदिदास्य, प्रदादाय्य
दायम् २, दात्वा २, दापम् २, दापयित्वा २, दिदासम् २, दिदासित्वा २, दादायम् २
दादायित्वा २।
01 (८३३)
02 (२-अदादिः-१०५९। सक। अनि। पर।)
03 (श्लो। ४)
04 [[१। ‘अदाप्’ (१-१-२०) इति पर्युदासात् अस्य धातोर्घुसंज्ञाप्रयुक्तानि कार्याणि न भवन्ति। तेन शतरि, ‘अदिप्रभृतिभ्यः शपः--’ (२-४-७२) इति शपो लुकि, सवर्णदीर्घे, स्त्रियाम्, ‘आच्छीनद्योः--’ (७-१-८०) नुम्विकल्पे च रूपम्। ‘शेषे विभाषा--’ (८-४-१८) इति ‘नि’ इत्यस्य णत्वविकल्पः।]]
05 [[आ। ‘पान्त्यः शिशून् धान्यधनानि रान्त्यो लान्त्यश्च काश्चित् कुसुमानि दान्त्यः।।’ धा। का। २। ४९।]]
06 [[२। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-१-१३६) इति कर्तरि कप्रत्ययः। निदर्शनार्थ कर्तरि प्रत्ययेष्वे- कमिह दर्शितम्। ‘दाण्’ धातोः (८३१) कर्तरि प्रत्यये प्रदर्शितानि सर्वाण्यपि रूपाणि प्रायोऽस्यापि भवन्ति।]]
07 [[३। यङन्तात् पचाद्यचि, यङो लुकि सवर्णदीर्घे च रूपमेवम्।]]
08 [पृष्ठम्०७३९+ २७]
09 [[१। ‘दाम्नीशस--’ (३-२-१८२) इत्यादिना करणे ष्ट्रन्प्रत्ययः। षित्त्वात् स्त्रियाम्, ‘षिद्गौरादिभ्यः--’ (४-१-४१) इति ङीष्।]]
1 {@“दीङ् क्षये”@} 2 स्वादिः।
3 दायकः-यिका, 4 दापकः-पिका, 5 दिदीषकः-दिदासकः-दित्सकः-त्सिका, 6 7 देदीयकः-यिका
दाता-त्री, दापयिता-त्री, दिदीषिता-त्री, देदीयिता-त्री
-- दापयन्-न्ती, दिदीषन्-न्ती
-- -- दापयिष्यन्-न्ती-ती, दिदीषिष्यन्-न्ती-ती
-- दीयमानः, दापयमानः, दिदीषमाणः, देदीय्यमानः
दास्यमानः, दापयिष्यमाणः, दिदीषिष्यमाणः, देदीयिष्यमाणः
प्रदाः-प्रदौ-प्रदाः
-- -- -- 8 दीनः-दीनम्-दीनवान्, दापितः, दिदीषितः, देदीयितः-तवान्
9 उपदायः, 10 प्रदः, दापः, दिदीषुः, देद्यः
दातव्यम्, दापयितव्यम्, दिदीषितव्यम्, देदीयितव्यम्
11 प्रणिदानीयम्-प्रनिदानीयम्, दापनीयम्, दिदीषणीयम्, देदीयनीयम्
देयम्, दाप्यम्, दिदीष्यम्, देदीय्यम्
12 ईषद्दानम्-दुर्दानम्-सुदानम्
-- -- दीयमानः, दाप्यमानः, दिदीष्यमाणः, देदीय्यमानः
दायः, दापः, दिदीषः, देदीयः
दातुम्, दापयितुम्, दिदीषितुम्, देदीयितुम्
दातिः, दापना, दिदीषा, देदीया
दानम्, दापनम्, दिदीषणम्, देदीयनम्
दात्वा, दापयित्वा, दिदीषित्वा, देदीयित्वा
13 14 प्रदाय, प्रदाप्य, प्रदिदीष्य, प्रदेदीय्य
दायम् २, दात्वा २, दापम् २, दापयित्वा २, दिदीषम् २, दिदीषित्वा २, देदीयम् २
देदीयित्वा २।
01 (८४४)
02 (४-दिवादिः-११३४। अक। अनि। आत्म।)
03 [[२। ‘मीनातिमिनोतिदीङां ल्यपि च’ (६-१-५०) इत्यात्वे, ‘आतो युक् चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति युगागमः। एवं घञादिष्वपि ज्ञेयम्। आत्वं तु शतरं वर्जयित्वा सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
04 [[३। प्रत्ययोत्पत्तेः प्रागनैमित्तिक आत्वे, आदन्तलक्षणे पुगागमे च रूपम्। एवं ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
05 [[४। सन्नन्ते, ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वे, दीर्घे, षत्वे च रूपम्। ‘मीनाति मिनोतिदीङां ल्यपि च’ (६-१-५०) इत्यत्र ल्यब्ग्रहणात्, ‘दीङः। प्रतिषेधः स्थाघ्वोरित्त्वे’ (वा। १-१-२०) इति वार्तिकारम्भसामर्थ्याच्च, अस्यापि धातोर्घुसंज्ञाऽस्तीति कैयटपदमञ्जर्यादिषु व्यक्तम्। तन्मते, काश्यपादि मतेऽपि आत्वे, दिदासकः इति रूपम्। आत्वाभावपक्षे ‘सनि मीमाघु--’ (७-४-५४) इत्यादिना इसाऽऽदेशे, द्वित्वे, ‘अत्र लोपः--’ (७-४-५८) इत्यभ्यासलोपे, ‘सः स्यार्धधातुके’ (७-४-४९) इति सकारस्य तकारे च दित्सकः इत्यादीनि रूपाणि तृजादिष्वपि यथायथमूह्यानि। परं तु ‘यथोत्तरं मुनीनां प्रामाण्यम्’ इति सङ्केतात्, सन्निपातपरिभाषामाश्रित्य दीङः घुसंज्ञानिषेधादेतदप्रामाणिकमिति ज्ञायते। शाकटायनादयः घुसंज्ञामेवाशिश्रियुरात्वविकल्पं च।]]
06 [पृष्ठम्०७५०+ २५]
07 [[१। ‘यङन्तान्ण्वुलि, घुसंज्ञाप्रतिषेधात् ईत्वाभावे, द्वित्वे, अभ्यासस्य गुणे च रूपम्। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।’]]
08 [[२। ‘स्वादय ओदितः’ (ग। सू। दिवादौ) इति ओदित्त्वातिदेशात् ‘ओदितश्च’ (८-२-४५) इति निष्ठानत्वे रूपम्।]]
09 [[३। ‘मीनातिमिनोतिदीङाम्--’ (६-१-५०) इत्यनेनान्तरङ्गत्वेनात्वे, ‘श्याऽऽद्--’ (३-१-१४१) इत्यनेन कर्तरि णप्रत्यये, युगागमः।]]
10 [[४। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-१-१३६) इति कर्तरि कप्रत्यये रूपम्। प्रदर्शनार्थं कर्तरि प्रत्ययेषु द्वावत्रोपात्तौ। ‘डु दाञ्--’ धातौ (८३०) यानि रूपाणि कत्रर्थे प्रदर्शितानि, तानि सर्वाण्यपि, अत्रापि प्रायशो ज्ञेयानि।]]
11 [[५। ‘शेषे विभाषाऽकखादावषान्त उपदेशे’ (८-४-१८) इति णत्वविकल्पः।]]
12 [[६। ‘आतो युच्’ (३-३-१२८) इति ईषदाद्युपपदेषु खलपवादो युच् प्रत्ययः।]]
13 [पृष्ठम्०७५१+ २५]
14 [[१। ल्यपि ‘मीनातिमिनोतिदीङां ल्यपि च’ (६-१-५०) इत्यनेनात्वे रूपमेवम्।]]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.