| YouTube Channel

प्रदरः (pradaraH)

 
Apte
English
प्रदरः [pradarḥ], 1 Rending, tearing.
(a. ) A fracture, crack, cleft, crevice, chasm
इत्युक्त्वा लक्ष्मणं रामः प्रदरः खन्यतामिति
Rām.*
 3.4.12
सीमानः प्रदरोदरेषु विरलस्वच्छाम्भसः
U.*
 2.16. (b) Breach, hole.
The dispersion of an army
न सन्निपाते प्रदरं वधं वा कुर्युरीदृशाः
Mb.
 * 12.1.34.
An arrow
त्रीण्येव च प्रदराणां स्म पार्थ
Mb.
 * 8.76.16.
A kind of disease of women.
Apte 1890
English
प्रदरः 1 Rending, tearing.
2 (a) A fracture, crack, cleft crevice, chasm
U. 2. 16. (b) Breach, hole.
3 The dispersion of an army.
4 An arrow.
5 A kind of disease of women.
Apte Hindi
Hindi
प्रदरः
पुं*
 - प्र+दृ+अप्
"तोड़ना, फाड़न"
प्रदरः
पुं*
 - प्र+दृ+अप्
"अस्थिभंग होना, दरार पड़ना, फटाव, छिद्र, विवर"
प्रदरः
पुं*
 - प्र+दृ+अप्
सेना का तितर बितर होना
प्रदरः
पुं*
 - प्र+दृ+अप्
तीर
प्रदरः
पुं*
 - प्र+दृ+अप्
स्त्रियों को होने वाला एक रोग
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 प्रदरः
noun
स्त्रीणां फलितयोन्यां रक्तादिधातुक्षरणम्।
"प्रदरस्य उपचारः शक्यः।"
Synonyms:
 प्रदरः
noun
एका जातिः ।
"प्रदरस्य उल्लेखः महाभारते वर्तते"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्रदरः,
पुं,
 (प्र + दॄ विदारणे + “ॠदोरप् ।”३ । ३ । ५७ । इति भावादौ यथायथं अप् ।)भङ्गः । बाणः । इत्यमरः ॥
विदारः । नारी-रुग्भेदः । इति मेदिनी ॥
* ॥
अस्य नामान्तरंअसृग्दरम् । तत्तु फलितयोन्या रक्तादिधातु-क्षरणम् । अस्य निदानम् । यथा, --“विरुद्धमद्याध्यशनादजीर्णाद्गर्भप्रपातादतिमैथुनाच्च ।यानाध्वशोकादतिकर्षणाच्चभाराभिघाताच्छयनाद्दिवा च ॥
असृग्दरं भवेत् सर्व्वं साङ्गमर्द्दं सवेदनम् ॥
तस्यातिवृद्धौ दौर्ब्बल्यं श्रमो मूर्च्छा मदस्तृषा ।दाहः प्रलापः पाण्डुत्वं तन्द्रा रोगाश्च वातजाः ॥
”स च चतुर्व्विधो यथा, --“तं श्लेष्मपित्तानिलसन्निपातै-श्चतुःप्रकारं प्रदरं वदन्ति ॥
”श्लैष्मिकस्य तस्य लक्षणम् ।“आमं सपिच्छाप्रतिमं सपाण्डु-पुलाकतोयप्रतिमं कफात्तु ॥
”पैत्तिकस्य तस्य लक्षणम् ।“सपीतनीलासितरक्तमुष्णंपित्तार्त्तियुक्तं भृशवेगि पित्तात् ॥
”वातिकस्य तस्य लक्षणम् ।“रूक्षारुणं फेनिलमल्पमल्पंवातार्त्तिवातात् पिशितोदकाभम् ॥
”तस्य त्रैदोषिकस्य लक्षणम् ।“सक्षौद्रसर्पिर्हरितालवर्णंमज्जप्रकाशं कुणपं त्रिदोषात् ।तञ्चाप्यसाध्यं प्रवदन्ति तज्ज्ञान तत्र कुर्व्वीत भिषक् चिकित्साम् ॥
”इति माधवकरः ॥
* ॥
अस्यौषधं यथा, --“घृततुल्या रुद्रलाक्षा पीता क्षीरेण वै सहा ।प्रदरं हरते रोगं नात्र कार्य्या विचारणा ॥
”इति गारुडे १९६ अध्यायः ॥
* ॥
अपि च ।“दध्ना सौवर्च्चलाजाजीमधूकं नीलमुत्पलम् ।पिबेत् क्षौद्रयुतं नारी वातासृग्दरशान्तये ॥
एषां प्रत्येकं माषद्वयम् । सर्व्वमेकीकृत्य दध्नाकर्षचतुष्टयेन पिष्ट्वा तत्र माषाष्टकं मधु निःक्षिप्यपेयम् ॥
* ॥
“मधुकं कर्षमेकन्तु चतुष्कर्षां सितान्तथा ।तण्डुलोदकसंपिष्टां लोहिते प्रदरे पिबेत् ॥
वला कङ्कतिलाख्या या तस्या मूलन्तु चूर्णितम् ।लोहिते प्रदरे खादेच्छर्करामधुसंयुतम् ॥
* ॥
शुचिस्थाने व्याघ्रनख्या मूलमुत्तरदिग्भवम् ।नीतसुत्तरफल्गुन्यां कटिबद्धं हरेदसृक् ॥
* ॥
रसाञ्जनं तण्डुलकस्य मूलंक्षौद्रान्वितं तण्डुलतोयपीतम् ।असृग्दरं सर्व्वभवं निहन्तियासञ्च भार्गी सह नागरेण ॥
* ॥
अशोकवल्कलक्वाथशृतं दुग्धं सुशीतलम् ।यथाबलं पिबेत् प्रातस्तीव्रासृग्दरनाशनम् ॥
”अशोकवल्कलपलं द्वात्रिंशत्पलसंमितेन जलेननिष्क्वाथ्य शेषेण पलाष्टकक्वाथेन सह क्षीरंपलाष्टकमितं विपचेत् तत्तु दुग्धावशेषं कर्त्तव्यंतन्मध्ये पलचतुष्टयमितं दुग्धं पेयं वह्निबला-पेक्षया वा ॥
* ॥
“कुशमूलं समुद्धृत्य पेषयेत्तण्डुलाम्बुना ।एतत् पीत्वा त्र्यहं नारी प्रदरात् परिमुच्यते ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
(तथास्य चिकित्सान्तरं यथा, --“काकजानुकमूलं वा मूलं कार्पासमेव वा ।पाण्डुप्रदरशान्त्यर्थं पिबेत्तण्डुलवारिणा ॥
”“कुशमूलं समुद्धृत्य पेषयेत्तण्डुलाम्बुना ।एतत् पीत्वात्र्यहान्नारी प्रदरात् परिमुच्यते ॥
”“प्रदरं हन्ति वलायामूलं दुग्धेन मधुयुतं पीतम् ॥
”“गुडेन वदरीचूर्णं मोचमामं तथा पयः ।पीता लाक्षा च सघृता पृथक्प्रदरनाशनाः ॥
”इति चक्रपाणिसंग्रहेऽसृग्दराधिकारे ॥
)