प्रथ (pratha)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishYates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishMonier Williams 1872
EnglishEdgerton Buddhist Hybrid
Englishधातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit प्रथ्
प्रथ
प्रख्याने
भ्वादिः
अकर्मकः
सेट्
आत्मनेपदी
प्रथते
घटादिः, षित्
टिप्पनी: प्रथ, क प्रक्षेपे । ख्यातौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (चुरा०-पर०-सक०-अक०-च सेट् ।) रेफयुक्तः । क, प्राथयति । इति दुर्गादासः ॥
प्रथ्
प्रथ
प्रख्याने
चुरादिः
सकर्मकः
सेट्
उभयपदी
प्रथयति-ते
टिप्पनी: प्रथ, म ष ङ ख्यातौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वा०-आत्म०-अक०-सेट् ।) रेफयुक्तः । म, प्रथ-यति । ष, प्रथा । ङ, प्रथते गुणी प्रसिद्धः स्यादित्यर्थः । इति दुर्गादासः ॥
धातुप्रदीपः
Sanskritप्रथँ प्रथ प्रख्याने
- प्रथते । प्रथयति । प्रथा । अपप्रथत् । पृथिवी प्रथेः । षिवन् । संप्रसारणञ्च (उण् 1।148) ।। 168 ।।
प्रथँ प्रथ प्रख्याने
- प्राथयति अपप्रथत् 19
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritवाचस्पत्यम्
Sanskritक्षीरतरङ्गिणी
Sanskritप्रथँ प्रथ प्रख्याने
- (अर्थविवरणम्) प्रख्यानं प्रसिद्धिः
प्रथते प्रथयति प्रथा अत् स्मृदृत्वरप्रथ (71495) इत्यभ्यासस्यात्वम्-अपप्रथत् प्रथिम्रदिभ्रस्जां प्रसारणं सलोपश्च (उ0 128 श्वेत0) पृथुः प्रथेः षिवन् प्रसारणञ्च (उ0 1136 श्वेत0 ) पृथिवी अलीकादौ (द्र0 उ0 425) पृथ्वीका प्रत्तिः प्रथेरमच् (उ0568) प्रथमः 743
धातुवृत्तिः
Sanskritप्रथँ प्रथ (अर्थः) प्रख्याने
( प्रथते पप्रथे प्रथितेत्यादि प्रथयति अपप्रथत् ) ( सूत्रम्) अत् स्मृदृत्वरप्रथम्रदस्तॄस्पशाम् (इति सूत्रम्) इति चङ्परे णावभ्यासस्यात्वं मित्त्वापवादः ( अप्रथि अप्राथीत्यादि) घटिवत् ( पृथिवी ) "प्रथेः षिवन्सम्प्रसारणं च'' इति षिवन् षित्त्वान् ङीष् पृथिव्या निमित्तं संयोग उत्पातो वा वार्थिवः "सर्वभूमिवृथिवीभ्यामणौ'' इति अण् पृथिव्या ईश्वरः पृथिव्यां विदित इति वा पार्थिवः "तस्येश्वरः'' "तत्र विदितइति च'' इत्यण्, "पृथिव्या ञाञौप्राग्दीव्यतीयेष्वर्थेषु ञाञौ (पार्थिवम् ) अनयोः स्त्रियां विशेषः ( पार्थवा पार्थिवी पृथुः ) "प्रथिप्रदिम्भ्रस्जां सम्प्रसारणं सलोपश्च'' सलोपश्च'' इति कुप्रत्ययः सम्प्रसारणं च सलोपवचनं भृजत्यर्थम्_ पृथोर्भावः ( प्रथिमा ) "पृथ्वादिभ्य इमजिज्वा'' इति इमनिच् "र ऋतो हलोदः'' इति ऋकारस्य रशब्दः इमनिजभावे "इगन्ताच्च लघुपूर्वात्'' इत्यणि ( पार्थिवम् ) अत्र लघोः पूर्वत्वमिगपेक्षम् तच्चेह द्वयोरचोरानन्तर्येणावस्थानासम्भवादेकहला व्यवधानमाश्रीयते "वोतो गुणवचनात्'' इति ङीषि (पृथ्वी) गुणमुक्त्वा गुणिनि वर्त्तमानो गुणवचनः अयं कथादावपि अत्र के चित्पूथेति ऋककारोपधमपि पठन्ति यदाह वर्द्धमानः पृथिकन्क्षिन्दिक्षन्दिदृक्षादीनां घटादौ पाठः चिण्णमुलोर्वृद्ध्यर्थ इति अत्र स्वामी प्रथेः सम्प्रसारणविधानमार्ष मन्यते पुरुषकारोपि यदप्रथयत् तत्पृथिव्याः पृथिवीत्वमिति श्रौतस्य निर्वचनस्यार्षपक्षेणवाञ्जस्यमिति अन्यथा यदपर्थयदित्येव ब्रूयात् पुनश्चेक्तम् अथापि पृथेर्घटादिपाठे तत्फलं घटादयः षित इति षित्त्वादङि सति पृथेति रूपं द्रष्टव्यमिति व्यथादिस्थान्तः, पृथ प्रक्षेपइति चुरादौ 753
प्रथँ प्रथ (अर्थः) प्रख्याने
( प्राथयति अपप्रथत् ) "अत्स्मृदृत्वरप्रथ'' इत्यभ्यासस्याकारः, "नान्ये मितोऽहेतौ'' इति सम्भवद्धेतुमण्णिचां चुरादिणिचि मित्त्वाभावात्प्रथ प्रख्यान इति घटादिकं मित्त्वमस्य न भवति 20
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“प्रथ प्रख्याने”@} 2 घटादिः षिच्च।
‘प्रख्यानम् = प्रसिद्धिः।’ इति क्षीरस्वामी।
‘विस्तारेऽपि’ इति धा।
का।
3।
‘प्रथते प्राथयत्येतत् प्रख्याने द्वितयं प्रथेः।’ 4 इति देवः।
प्राथकः-थिका, 5 प्रथकः-थिका, पिप्रथिषकः-षिका, पाप्रथकः-थिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकक्रथतिवत् 6 तद्धातुविषयकप्राति- स्विकरूपाणि विना ज्ञेयानि।
7 प्रथा, 8 पृथुः-पृथु, 9 प्रथमः, 10 पृथिवी इति रूपाण्यस्माद्भवन्तीति विशेषः।
01 (१०६७)
02 (१-भ्वादिः-७६५। अक। सेट्। आत्म।)
03 [२। ४]
04 (श्लो। ९९)
05 [[१। ण्यन्ते सर्वत्र, ‘घटादयो मितः’ (ग। सू। भ्वादौ) इति मित्संज्ञायाम्, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति उपधाह्रस्वे रूपम्।]]
06 (२०६)
07 [[२। ‘घटादयः षितः’ (ग। सू। भ्वादौ) इति षित्त्वात्, स्त्रियाम्, ‘षिद्भिदा- दिभ्यः--’ (३-३-१०४) इत्यङि रूपमेवम्।]]
08 [[३। ‘प्रथिम्रदि--’ (द। उ। १। ११३) इति कुप्रत्यये सम्प्रसारणे च रूपमेवम्। प्रथतेऽसौ इति पृथुः = राजा, प्रथनं वा। पृथु = विस्तीर्णम्।]]
09 [[४। ‘प्रथेरट् च’ (द। उ। ७। २९) इति मन्प्रत्ययेऽडागमे च रूपम्।]]
10 [[५। ‘प्रथेः षिवन् सम्प्रसारणं च’ (द। उ। ८। १२४) इति षिवन्प्रत्यये सम्प्रसारणे च रूपम्। षित्त्वात् ङीष्।]]
1 {@“प्रथ प्रख्याने”@} 2 3 क्षीरस्वामी धातुममुं चुरादिषु न पठति।
‘पृथ 4’ इति तत्य पाठः।]] ‘--क्षेपे च।’ इति द्रुमे 5।
‘प्रथते प्राथयत्येतत् प्रख्याने द्वितर्यं प्रथेः।’ 6 इति देवः।
प्राथकः-थिका, पिप्राथयिषकः-षिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकक्लापयतिवत् 7 ज्ञेयानि।
‘नान्ये मितोऽहेतौ’ 8 इति सम्भवद्धेतुमण्णिचां चुरादिणिचि मित्त्वनिषेधात् घटादिकार्यमत्र नेति ज्ञेयम्।
9 प्राथितः।
10
01 (१०६८)
02 (१०-चुरादिः-१५५३। अक। सेट्। उभ।)
03 [[[अ]
04 (पर्थ)
05 (श्लो। १८८)
06 (श्लो। ९९)
07 (२८२)
08 (ग। सू। भ्वादौ)
09 [[आ। ‘अप्राथितो व्रजगृहेऽपि च पर्थितोऽभूत्…।।’ धा। का। ३। १५।]]
10 [पृष्ठम्०९०३+ २३]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.