| YouTube Channel

प्रत्यूषः (pratyUSaH)

 
Apte
English
प्रत्यूषः [pratyūṣḥ] षम् [ṣam], षम् Day-break, morning, dawn
प्रत्यूषेषु स्फुटितकमलामोदमैत्रीकषायः
Me.*
 31
महत्येव प्रत्यूषे
Ś.*
 2.
षः The sun.
N.
 of one of the eight Vasus.
Apte 1890
English
प्रत्यूषः
षं Day-break, morning, dawn
प्रत्यूषेषु स्फुटितकमलामोदपैत्रीकषायः Me. 31
महत्येव प्रत्यूषे Ś. 2.
षः 1 The sun.
2 N. of one of the eight Vasus.
Apte Hindi
Hindi
प्रत्यूषः
पुं*
 - प्रति+ऊष्+क
"भोर, प्रभात, तड़का"
प्रत्यूषः
पुं*
 - प्रति+ऊष्+क
सूर्य
प्रत्यूषः
पुं*
 - प्रति+ऊष्+क
आठ वस्तुओं में से एक वस्तु का नाम
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 प्रत्यूषः
noun
अष्टसु वसुषु एकः।
"प्रत्यूषः प्रभासस्य भ्राता आसीत्।"
Synonyms:
 प्रातः, प्रातःकाले, प्रातःसमये, प्रभातम्, प्रत्यूषः, प्रत्यहम्, प्रभातकाले, प्रभाते, प्रगे, प्राह्णे, प्राह्णम्
adverb
आप्रत्यूषात् मध्याह्नपर्यन्तस्य समये।
"श्वः प्रातः आगमिष्यताम्।"
Tamil
Tamil
ப்ரத்யூஷ: : சூரியன்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: प्रत्यूषः
Root: प्रत्यूष
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒
Shloka(s):
1|4|2|2 ► प्रत्यूषोऽहर्मुखं कल्यमुषःप्रत्युषसी अपि। (कालवर्गः)
1|4|2|3 ► व्युष्टं विभातं द्वे क्लीबे पुंसि गोसर्ग इष्यते॥ (कालवर्गः)
1|4|3|1 ► प्रभातं च दिनान्ते तु सायं सन्ध्या पितृप्रसूः। (कालवर्गः)
3|4|18|2 ► हुं तर्के स्यादुषा रात्रेरवसाने नमो नतौ॥ (अव्ययवर्गः)
Synonym(s):
➠ 1|4|2|2 ⇢ प्रत्यूषः (प्रत्यूष) (पुं)
➠ 1|4|2|2 ⇢ अहर्मुखम् (अहर्मुख) (नपुं)
➠ 1|4|2|2 ⇢ कल्यम् (कल्य) (नपुं) ⇒ dawn, well, hale, ready, sound, strong, clever, health, perfect, morning, healthy, vigorous, ready for, agreeable, yesterday, dexterous, auspicious, admonitory, good wishes, instructive, prepared for, good tidings, deaf and dumb, free from sickness, ready or prepared for, Indian gooseberry or aamlaa tree [Emblic Myrobalan - Bot.]
➠ 1|4|2|2 ⇢ उषः (उषस्) (नपुं)
➠ 1|4|2|2 ⇢ प्रत्युषः (प्रत्युषस्) (नपुं)
➠ 1|4|2|3 ⇢ व्युष्टम् (व्युष्ट) (नपुं) ⇒ fruit, burnt, dawned, result, daybreak, become daylight, grown bright or clear, one who has passed or spent
➠ 1|4|2|3 ⇢ विभातम् (विभात) (नपुं) ⇒ dawn, morning, appeared, day-break, shone forth, grown light, become visible
➠ 1|4|2|3 ⇢ गोसर्गः (गोसर्ग) (पुं)
➠ 1|4|3|1 ⇢ प्रभातम् (प्रभात) (नपुं) ⇒ dawn, morning, daybreak, shone forth, break of day, begun to become clear or light
➠ 3|4|18|2 ⇢ उषा (उषा) (अव्य)
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ दिवसः
परा_अपरासंबन्धः ➡ सन्ध्या
जातिः ➡ कालः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्रत्यूषः,
पुं,
 (प्रत्यूषति रुजति कामुकानिति ।प्रति + ऊष् रोगे + कः ।) प्रभातम् । इत्य-मरः । १ । ४ । २ ॥
(यथा, मेघदूते । ३३ ।“दीर्घीकुर्व्वन् पटुमदकलं कूजितं सारसानांप्रत्यूषेषु स्फुटितकमलामोदमैत्रीकषायः ॥
”)सूर्य्यः । इति शब्दरत्नावली ॥
वसुभेदः । इतिजटाधरः ॥
(यथा, विष्णुपुराणे । १ । १५ । १११ ।“वसवोऽष्टौ समाख्यातास्तेषां वक्ष्यामि विस्तरम् ।आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानिलोऽनलः ।प्रत्यूषश्च प्रभावश्च वसवो नामभिः स्मृताः ॥
”)
प्रत्यूषः, [स्]
क्ली,
 (प्रति + ऊष् + असिः ।)प्रभातम् । इत्यमरटीकायां भरतः ॥
(यथा, सुश्रुते । १ । २१ ।“प्रत्यूषस्यपराह्णे तु जीर्णेऽन्ने च प्रकुप्यति ॥
”)