| YouTube Channel

प्रतीहारः (pratIhAraH)

 
Apte 1890
English
प्रति(ती)हारः 1 Striking back.
2 A door, gate.
3 A porter, doorkeeper.
4 A juggler.
5 Juggling, a juggling trick.
6 (In gram.) The hard contact of the tongue with the edge of the teeth in pronouncing dental letters.
री A female doorkeeper.
Comp.
भूमिः f. the threshold (of a house &c.)
Ku. 3. 58.
रक्षी a female door-keeper
R. 6. 20.
Chandas
Sanskrit
सम-वृत्तम्,
अक्षराणि-
 68,
पादेऽक्षराणि-
 17
मात्राः - 28
सङ्ख्याजातिः - अत्यष्टिः
मात्रा-विन्यासः
दा द दा दा द दा दा द दा दा द दा दा द दा दा द
लक्षण-मूलम् - आनन्दमिश्र-जालक्षेत्रम्
Apte Hindi
Hindi
प्रतीहारः
पुं*
 - "प्रति+हृ+घञ्, पक्षे उपसर्गस्य दीर्घः"
उलट कर प्रहार करना
प्रतीहारः
पुं*
 - "प्रति+हृ+घञ्, पक्षे उपसर्गस्य दीर्घः"
"दरवाजा, फाटक"
प्रतीहारः
पुं*
 - "प्रति+हृ+घञ्, पक्षे उपसर्गस्य दीर्घः"
"दरबान, द्वारपाल"
प्रतीहारः
पुं*
 - "प्रति+हृ+घञ्, पक्षे उपसर्गस्य दीर्घः"
जादूगर
प्रतीहारः
पुं*
 - "प्रति+हृ+घञ्, पक्षे उपसर्गस्य दीर्घः"
"ऐन्द्रजालिक, जादूभरी चाल"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 द्वारपालः, प्रतिहारः, द्वारपालकः, प्रतिहारी, प्रतीहारः, द्वारस्थः, द्वाररक्षकः, द्वारी, द्वाःस्थः, द्वाःस्थितः, द्वाराध्यक्षः
noun
द्वाररक्षणार्थे नियुक्तः सेवकः।
"अतिथीनां कृते द्वारपालः द्वारम् उद्घाटयति।"
Synonyms:
 द्वारम्, द्वाः, प्रतीहारः, वारकम्
noun
परितः संवृतात् स्थानात् गमनागमनाय स्थानम्।
"याचकः द्वारे अतिष्ठत्।"
Synonyms:
 प्रतीहारः
noun
एकं कुलम् ।
"प्रतीहारः इति एकं राजकुलम् आसीत्"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्रतीहारः,
पुं,
 (प्रतिह्रियते अत्रेति । प्रति + हृ +घञ । उपसर्गस्य दीर्घः ।) द्वारः । (प्रतिहर-त्यनेनेति । करणे घञ् ।) द्वारपालः । इत्य-मरः । २ । ८ । ६ ॥
तस्य लक्षणम् । यथा, --“इङ्गिताकारतत्त्वज्ञो बलवान् प्रियदर्शनः ।अप्रमादी सदा दक्षः प्रतीहारः स उच्यते ॥
”इति चाणक्यसंग्रहः ॥
अपि च । मात्स्ये १८९ अध्यायः ।“प्रांशुः सुरूपो दक्षश्च प्रियवादी न चोद्धतः ।चित्तग्राहश्च सर्व्वेषां प्रतीहारो विधीयते ॥
”सन्धिविशेषः । यथा, हारावली ।“मयास्योपकृतं पूर्व्वमयञ्चोपकरिष्यति ।इति यः क्रियते सन्धिः प्रतीहारः स उच्यते ॥
”