प्रतीपं (pratIpaM)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritप्रतीपं, त्रि, (प्रतिकूला आपो यस्मिन् । “ऋक्-पूरब्धूःपथामानक्षे ।” ५ । ४ । ७४ । इतिअप्रत्ययः । “द्व्यन्तरुपसर्गेभ्योऽप ईत् ।” ६ । ३ ।९३ । इति ईत् ।) प्रतिकूलम् । इति हेम-चन्द्रः । ६ । १०१ ॥
(यथा, भागवते । ३ । १ । १४ ।“क एनमत्रोपजुहाव जिह्मंदास्याः सुतं यद्बलिनैव पुष्टः ।तस्मिन् प्रतीपः परकृत्य आस्तेनिर्व्वास्यतामाशु पुराच्छ्वसानः ॥
”क्ली, अर्थालङ्कारभेदः । तस्य लक्षणादिवंसाहित्यदर्पणे १० परिच्छेदे उक्तम् । यथा, --“प्रसिद्धस्योपमानस्योपमेयत्वप्रकल्पनम् ।निष्फलत्वाभिधानं वा प्रतीपमिति कथ्यते ॥
क्रमेण उदाहरणं यथा, --यत्त्वन्नेत्रसमानकान्तिसलिले मग्नं तदिन्दीवरंमेघैरन्तरितं प्रिये ! तव मुखच्छायानुकारीशशी ।येऽपि त्वद्गमनानुकूलगतयस्ते राजहंसा गता-स्तत्सादृश्यविनोदमात्रमपि मे दैवेन न क्षन्यते ॥
तद्वक्त्रं यदि मुद्रिता शशिकथा हा हेम साचेद्द्युति-स्तच्चक्षुर्यदि हारितं कुवलयैस्तच्चेत् स्मितं कासुधा ।धिक्कन्दर्पधनुर्भ्रुवौ यदि च ते किंवा बहु ब्रूमहेयत्सत्यं पुनरुक्तवस्तुविमुखः सर्गक्रमो वेधसः ॥
अत्र वक्त्रादिभिरेव चन्द्रादीनां शोभातिवह-नात् तेषां निष्फलत्वम् ।उक्त्वा चात्यन्तमुत्कर्षमत्युत्कृष्टस्य वस्तुनः ।कल्पितेऽप्युपमानत्वे प्रतीपं केचिदूचिरे ॥
यथा, --अहमेव गुरुः सुदारुणाना-मिति हालाहल ! तात ! मास्म दृप्यः ।ननु सन्ति भवादृशानि भूयोभुवनेऽस्मिन् वचनानि दुर्ज्जनानाम् ॥
अत्र प्रथमपादे उत्कर्षातिशय उक्तः । तदनुक्तौतु नायमलङ्कारः ॥
”)
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.