प्रतीप (pratIpa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 प्रतीप mfn.
   (-पः-पा-पं)
	 1. Turned away,  having the face averted.
	 2. Back-
wards,  following an order or course the reverse of natural,  against
the grain or stream. 
	 3. Retrograde,  coming back.
	 4. Disobedient, 
refractory,  perverse.
	 5. Cross,  contradictory.
	 6. Disagreeable,  dis-
pleasing.
	 m.
  (-पः) The father of SĀNTANU,  and grandfather of
BHĪSHMA.
	 n.
  (-पं) Comparing Upamāna or a new object with Upa-
meya or the established object,  as with the moon,  &c.,  inverse
comparison.  There are five forms of this figure according to
some,  and four according to others
 some contend that it is not a
separate figure but a form of Upamā.
 E.
  प्रति before,  अप् water, 
and the अ changed to इ by special rule.

Capeller Eng

English

 प्रतीप॑ a.
  contrary (lit.   against the stream),  inverted, 
cross,  refractory,  hostile,  trouble-some,  unpleasant
 m.
  adversary, 
antagonist.  — n.
  adv.
  contrarily,  against,  back,  in inverted order
 w.
 
गम् oppose,  resist. 

Yates

English

 प्रतीप (पः-पा-पं)
a. Averted,  oppo-
site to,  opposed.
m.
  The father
of
Santanu. n.
  Comparing the
new with the old.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

प्रतीप 	-	  pratIpa 	-	 adj.
  	-	 defiant
शर्ध 	-	  zardha 	-	 adj.
  	-	 defiant
शर्धमान 	-	  zardhamAna 	-	 adj.
  	-	 defiant
शर्धत् 	-	  zardhat 	-	 adj.
  pr.p. 	-	 defiant
फुत्करोति  { फुत्कृ } 	-	  phutkaroti  { phutkR } 	-	 verb 	-	  be insolent or defiant
फुत्कुरुते  { फुत्कृ } 	-	  phutkurute  { phutkR } 	-	 verb 	-	  be insolent or defiant
समभिगर्जति  { समभिगर्ज् } 	-	  samabhigarjati  { samabhigarj } 	-	 verb 	-	  shout or cry at defiantly

प्रतीप 	-	  pratIpa 	-	 adj.
  	-	 impeding
उपरोधिन् 	-	  uparodhin 	-	 adj.
  	-	 impeding
निराकृति 	-	  nirAkRti 	-	 adj.
  	-	 impeding
बाधिन् 	-	  bAdhin 	-	 adj.
  	-	 impeding
प्रतिबन्धिन् 	-	  pratibandhin 	-	 adj.
  	-	 impeding
प्रतिष्टम्भिन् 	-	  pratiSTambhin 	-	 adj.
  	-	 impeding
विघातक 	-	  vighAtaka 	-	 adj.
  	-	 impeding
विघातिन् 	-	  vighAtin 	-	 adj.
  	-	 impeding
विघ्नकर 	-	  vighnakara 	-	 adj.
  	-	 impeding
विष्कम्भिन् 	-	  viSkambhin 	-	 adj.
  	-	 impeding
स्तम्भकर 	-	  stambhakara 	-	 adj.
  	-	 impeding
रोधन 	-	  rodhana 	-	 adj.
  	-	 impeding
रोध 	-	  rodha 	-	 m.
  	-	 impeding
अभ्याहनन 	-	  abhyAhanana 	-	 n.
  	-	 impeding
प्रतिहनन 	-	  pratihanana 	-	 n.
  	-	 impeding
विघातन 	-	  vighAtana 	-	 n.
  	-	 impeding
रोरोद्धि  { रुध् } 	-	  roroddhi  { rudh } 	-	 verb Intens. 	-	 impeding
रोरुध्यते  { रुध् } 	-	  rorudhyate  { rudh } 	-	 verb Intens. 	-	 impeding
बद्धनिष्यन्द 	-	  baddhaniSyanda 	-	 adj.
  	-	 impeding it
प्रस्थानविघ्न 	-	  prasthAnavighna 	-	 m.
  	-	 impeding its taking place
अवग्रहण 	-	  avagrahaNa 	-	 n.
  	-	  act of impeding or restraining
विष्कम्भण 	-	  viSkambhaNa 	-	 n.
  	-	  act of obstructing or impeding
अवग्रहणी 	-	  avagrahaNI 	-	 n.
  	-	  act of impeding or restraining
कील 	-	  kIla 	-	 m.
  	-	  position of the foetus impeding delivery

प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  against the grain
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  obstinate
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  opposite
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  encountering
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  turned away
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  contrary
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  against the stream
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  impeding
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  out of order
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  going in an opposite direction
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  perverse
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  resisting
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  inverted
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  averted
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  hindering
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  hindering  backward
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  refractory
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  meeting
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  disagreeable
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  defiant
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  retrograde
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  cross
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  displeasing
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  rebellious
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  reverse
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 adj.
  	-	  adverse
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 m.
  	-	  inverse  [ math. ]
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 m.
  	-	  adversary
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 m.
  	-	  opponent
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 n.
  	-	  inverse comparison
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 n.
  	-	  refractorily
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 n.
  	-	  in inverted order
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 n.
  	-	  against
प्रतीप 	-	 pratIpa 	-	 n.
  	-	  in return

 
   प्रतीप  pratIpa adj.
   refractory   
   प्रतिकूल  pratikUla adj.
   refractory    
   अप्रगुण  apraguNa adj.
   refractory   
   दुर्मङ्कु  durmaGku adj.
   refractory    
   प्रतिकूलवत्  pratikUlavat adj.
   refractory   
   वाम  vAma adj.
   refractory    
   वामारम्भ  vAmArambha adj.
   refractory   
   विप्रतिकूल  vipratikUla adj.
   refractory    
   वीडुहर्षिन्  vIDuharSin adj.
   refractory   
   विव्रत  vivrata adj.
   refractory    
   विलोम  viloma adj.
   refractory   
   प्रत्युद्यामिन्  pratyudyAmin m.
 f.
   refractory    
   दुर्मर्षित  durmarSita adj.
   made refractory   
   प्रतिकूलवचन  pratikUlavacana n.
   refractory speech   
   वामशील  vAmazIla adj.
   refractory or timid  
   प्रतिदण्ड  pratidaNDa adj.
   refractory under the rod   
   प्रतिषिद्धवाम  pratiSiddhavAma adj.
   refractory when driven back     
            

 
   प्रतीप  pratIpa adj.
   encountering   
   समापत्ति  samApatti f.
   encountering    
   अभ्यागम  abhyAgama m.
   encountering   
   संवर्त  saMvarta m.
   encountering    
   सङ्घट्टन  saGghaTTana n.
   encountering   
   संवलन  saMvalana n.
 f.
   encountering    
   सम्प्रयुक्त  samprayukta adj.
   encountering in a hostile manner  
   अप्रत्यृत  apratyRta adj.
   not encountering any resistance in     
            

 
   प्रतीप  pratIpa adj.
   resisting   
   क्षम  kSama adj.
   resisting    
   प्रत्यनीक  pratyanIka adj.
   resisting   
   अभ्यवस्थित  abhyavasthita adj.
   resisting    
   प्रतिकूलवृत्ति  pratikUlavRtti adj.
   resisting   
   प्रतिषेद्धृ  pratiSeddhR adj.
   resisting    
   प्रतिष्ठ  pratiSTha adj.
   resisting   
   वारण  vAraNa adj.
   resisting    
   व्याघाघातक  vyAghAghAtaka adj.
   resisting   
   साह  sAha adj.
   resisting    
   प्रतिबन्धक  pratibandhaka adj.
   resisting   
   प्रतिवार  prativAra m.
   resisting    
   प्रत्युद्यामिन्  pratyudyAmin m.
 f.
   resisting   
   प्रसहन  prasahana n.
   resisting    
   प्रतिसमासन  pratisamAsana n.
   resisting   
   अधारयमाण  adhArayamANa adj.
   not resisting    
   अप्रतिकूल  apratikUla adj.
   not resisting   
   वारण  vAraNa adj.
   all-resisting    
   तुविप्रति  tuviprati adj.
   resisting powerfully  
   सोढृ  soDhR adj.
   capable of resisting    
   वीरयोगसह  vIrayogasaha adj.
   resisting men or heroes  
   विद्वेषस्  vidveSas adj.
   opposing or resisting enmity     
            

 
   प्रतीप  pratIpa n.
   refractorily

Wilson

English

 प्रतीप
mfn.
   (-पः-पा-पं)
1 Turned away,  having the face averted.
2 Backwards,  following an order or course the reverse of natural,  against the
grain or stream. 
3 Retrograde,  coming back.
4 Disobedient,  refractory,  perverse.
5 Cross,  contradictory.
m.
  (-पः) The father of ŚANTANU,  and grandfather
of BHĪṢMA.
n.
  (-पं) Comparing new objects with some established object, 
as with the moon,  &c. inverse comparison. 
E.
  प्रति before अप् water,  and the अ changed to इ by special
rule.

Apte

English

प्रतीप [pratīpa],  a.
  [प्रतिगताः आपो यत्र,  प्रतिअप् अच्,  अप ईप् च्]

Contrary,  unfavourable,  adverse,  opposite
 तत्प्रतीप- पवनादि वैकृतम् R.*
  11.62
 Ki.*
  14.6.

Reverse,  inverted,  out of order.

Backward,  retrograde.

Disagreeable,  displeasing. 

Refractory,  disobedient,  obstinate,  perverse
 प्रेष्यः प्रतीपो$धिकृतः प्रमादी (त्याज्याः) Pt.*
  1.424.

Turned away,  averted.

Meeting,  encountering.

Hindering.

पः N.
  of a king,  father of Śantanu and grand-father of Bhīṣma. 

An adversary,  opponent
 चरति मयि रणे यश्च यश्च प्रतीपः Ve.*
  3.32. -पम् N.
  of a figure of speech in which the usual form of comparison is inverted,  the उपमान being compared with the उपमेय
 प्रतीपमुपमानस्याप्युपमेयत्वकल्पनम् । त्वल्लोचनसमं पद्मं त्वद्वक्त्रसदृशो विधुः ॥ Chandr.*
  5.9
 (for fuller definitions and explanation see K. P.*
   1 under प्रतीप). -पम् ind.
 

On the contrary.

In an inverted order.

Against,  in opposition to
 भर्तृर्विप्रकृतापि रोषणतया मा स्म प्रतीपं गमः Ś.*
  4.18. Comp.
   -उक्तिः contradiction. -ग a.
 

going against.

adverse,  unfavourable
 तस्य जातु मरुतः प्रतीपगाः R.*
  11.58. -गमनम्,  -गतिः f.
  retrograde motion
 अम्भसामोघसंरोधः प्रतीपगमनादिव Ku.*
  2.25.-तरणम् going or sailing against the stream
 स्रोतोजवोह्य- मानस्य प्रतीपतरणं हि तत् V.*
  2.5. -दर्शिनी a woman. -दीपकम् a particular figure of speech.

वचनम् contradiction. 

a perverse or evasive manner of speaking. -विपाकिन् a.
  producing the opposite result (recoiling on the doer)
 फलमनुभवत्युग्रं पापः प्रतीपविपाकिनः Māl.
 5.26.

Apte 1890

English

 प्रतीप a. [प्रतिगताः आपो यत्र,  प्रतिअप् अच्,  अप ईप् च्] 1 Contrary,  unfavourable,  adverse,  opposite
 तत्प्रतीपपवनादि वैकृतं R. 11. 62. 
2 Reverse,  inverted,  out of order. 
3 Backward,  retrograde. 
4 Disagreeable,  displeasing. 
5 Refractory,  disobedient,  obstinate,  perverse
 Pt. 1. 424. 
6 Turned away,  averted. 
7 Meeting,  encountering. 
8 Hindering. 
पः N. of a king,  father of Saṃtanu and grand-father of Bhīṣma. 
पं N. of a figure of speech in which the usual form of comparison is inverted,  the उपमान being compared with the उपमेय
 प्रतीपमुपमानस्याप्युपमेयत्वकल्पनं । त्वल्लोचनसमं पद्मं त्वद्वक्त्रसदृशो विधुः ॥ Chandr. 5. 9
 (for fuller definitions and explanation see K. P. 10 under प्रतीप). 
पं ind. 1 On the contrary. 
2 In an inverted order. 
3 Against,  in opposition to
 भर्तुर्विप्रकृतापि रोषणतया मा स्म प्रतीपं गमः Ś. 4. 17. 
Comp. 
ग a. {1} going against. {2} adverse,  unfavourable
 तस्य जातु मरुतः प्रतीपगाः R. 11. 58. 
गमनं,  गतिः f. retrograde motion
 Ku. 2. 25. 
तरणं going or sailing against the stream
 V. 2. 5. 
दर्शिनी a woman. 
वचनं {1} contradiction. {2} a perverse or eva sive manner of speaking. 
विपाकिन् a. producing the opposite result (recoiling on the doer)
 Māl. 5. 26. 

Monier Williams Cologne

English

 प्रतीप mf(आ)n.  (fr.  प्रति +
  अप्
 cf.
   अनूप,  द्वीप,  समीप),  ‘against the stream’,  ‘ag° the grain’,  going in an opposite direction,  meeting,  encountering,  adverse,  contrary,  opposite,  reverse,  MBh.
  
 R.
 
 Ragh.
  &c.
  

 inverted,  out of order,  Suśr.
 
 Var.

 displeasing,  disagreeable,  Mn.
  
 MBh.
  
 R.
 
 Hariv.

 resisting,  refractory,  cross,  obstinate

 impeding,  hindering,  BhP.
  
 MBh.
  
 R.
  &c.
   backward,  retrograde

 turned away,  averted,  W.
 

 प्रतीप m.
  an adversary,  opponent,  BhP.
  

 N.
  of a prince,  the father of Śāṃtanu and grandfather of Bhīṣma,  AV.
  
 MBh.
  
 Hariv.
  &c.
  

 प्रतीप n.
  (in rhet.) inverse comparison (e.g. ‘the lotus resembles thine eyes’,  instead of the usual comparison ‘thine e° resemble the l°’
 5 forms are enumerated),  Kuval.
 
 Pratāp.
  
 Sāh.
 
 Kpr.
  

 N.
  of a gram.
   wk.

 प्रतीप n.
  against,  RV.
   &c.
   &c.
  

 in return,  Bālar.
 

 in inverted order,  Mn.
  

 refractorily (with √ गम्,  to resist,  Śak.
 
 with अभ्य्-उप-√ गम्,  to go against,  oppose,  R.
 )

Monier Williams 1872

English

 प्रतीप प्रतीप,  अस्,  आ,  अम् (fr. प्रति + अप्
cf. अनूप,  द्वीप,  समीप),  ‘against the stream, ’
‘against the grain, ’ going in an opposite direction, 
adverse,  contrary,  opposite,  opposed,  contradictory, 
reverse
 inverted,  disordered,  out of order
 dis-
pleasing,  offensive,  disagreeable
 resisting,  perverse, 
refractory,  disobedient,  cross,  obstinate
 impeding, 
hindering
 meeting,  encountering
 backward,  retro-
grade,  going back
 turned away,  averted
 (अस्),  m., 
N. of a prince the father of Śāntanu and grand-
father of Bhīṣma
 (अम्),  n. inverse comparison as
a figure of speech (e. g. ‘the lotus resembles thine
eyes, ’ or ‘the moon resembles thy face, ’ instead of the
usual comparison — ‘thine eyes resemble the lotus, ’
‘thy face resembles the moon
’ five forms are enu-
merated)
 N. of a grammatical work
 (अम्),  ind.
against the stream,  backwards
 against
 in inverted
order
 [cf. Russ. protiv,  ‘against
’ protivnüi,  ‘con-
trary.’]
—प्रतीप-ग,  अस्,  आ,  अम्,  going against,  flow-
ing backwards.
—प्रतीप-गति,  इस्,  f. or प्रतीप-ग-
मन,  अम्,  n. a retrograde movement.
—प्रतीप-
गामिन्,  ई,  इनी,  इ,  going against,  acting in contravention
to.
—प्रतीप-तरण,  अम्,  n. sailing against the
stream,  crossing over (against) the stream.
—प्रतीप-
दर्शिनी,  f. ‘looking in an opposite direction, ’ ‘turning
away the face, ’ a woman
 (also spelt प्रतीप-दर्-
शनी।)
—प्रतीप-वचन,  अम्,  n. contradicting,  con-
tradiction
 a perverse or evasive manner,  speaking to
a third person without answering a previous speaker.
—प्रतीपाश्व (°प-अश्°),  अस्,  m.,  N. of a prince
(also read प्रतीकाश्व,  q. v.)

Macdonell

English

 प्रतीप pratīpá,  [prati‿ap-a,  against the water 🞄i. e. stream],  contrary,  coming or flying towards 🞄one
 adverse,  opposed
 reversed (sound 🞄= echo)
 perverse,  contradictory
 disordered
 🞄displeasing to (g.)
 cross-grained,  refractory,  🞄obstructive
 m.
  opponent,  adversary: -m,  ad. 🞄against the stream,  backwards
 towards
 🞄back,  in return (beat,  etc.)
 in the inverse 🞄order
 refractorily: with gam,  resist
 n.
  inverted 🞄comparison (e. g. ‘the moon is like thy 🞄face’)
 -ga,  a.
  coming or flowing towards
 🞄flowing backwards
 -gati,  f.
 ,  -gamana,  n.
  🞄retrograde movement
 -gāmin,  a.
  going 🞄against,  acting contrarily to (—°)
 -taraṇa,  🞄n.  navigation against the stream. 

Benfey

English

 प्रतीप प्रतीप,  i. e. प्रति-आप् + अ,  adj.
 , 
f.
  पा।
 1. Backward.
 2. Retrograde, 
Pañc. iii. d. 7.
 3. Contradictory,  op-
posite,  Böhtl. Ind. Spr. 396.
 4. Re-
fractory,  Hit. ii. d. 173
 disobedient.
 5. Adverse,  Man.  4,  206
 against the
stream,  Vikr. d. 24.
 -- Comp.
  निष्प्र्°, 
i. e.
निस्-,  adj.
  going straight forward, 
unconcerned,  MBh. 4,  933.

Apte Hindi

Hindi

प्रतीप
वि* - "प्रतिगताः आपो यत्र,  प्ति+अप्+अच्,  अप ईप् च"
"विरुद्ध,  प्रतिकूल,  विपरीत,  विरोधी"

प्रतीप
वि* - "प्रतिगताः आपो यत्र,  प्ति+अप्+अच्,  अप ईप् च"
"उलटा,  विपर्यस्त,  बिगड़ा हुआ"

प्रतीप
वि* - "प्रतिगताः आपो यत्र,  प्ति+अप्+अच्,  अप ईप् च"
"पिछड़ा हुआ,  प्रतिगामी"

प्रतीप
वि* - "प्रतिगताः आपो यत्र,  प्ति+अप्+अच्,  अप ईप् च"
"अरुचिकर,  अप्रिय"

प्रतीप
वि* - "प्रतिगताः आपो यत्र,  प्ति+अप्+अच्,  अप ईप् च"
"अड़ियल,  आज्ञा का उल्लंघन करने वाला,  हठी,  दुराग्रही"

प्रतीप
वि* - "प्रतिगताः आपो यत्र,  प्ति+अप्+अच्,  अप ईप् च"
विघ्नकारी

प्रतीपः
पुं*
  - -
"एक राजा का नाम,  महाराज शान्तनु के पिता तथा भीष्म के पितामह का नाम"

प्रतीपम्
नपुं*
   - -
एक अलंकार का नाम जिसमें तुलना के सामान्य रूप को बदल कर उपमान की उपमेय से तुलना करते हैं

प्रतीपम्
अव्य* - -
इसके विपरीत

प्रतीपम्
अव्य* - -
विपरीत क्रमानुसार

प्रतीपम्
अव्य* - -
"के विरुद्ध,  के विरोध में"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

प्रतीप
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಂದ್ರವಂಶದ ಒಬ್ಬ ದೊರೆ /ಶಂತನು ಮಹಾರಾಜನ ತಂದೆ /ಭೀಷ್ಮಾಚಾರ್ಯನ ತಾತ
प्रतीप
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ವಿರುದ್ಧವಾದ /ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದ
प्रयोगाः - > "इति प्रतीपोक्तिमतिं सखीनां विलुप्य पाण्डित्यबलेन बाला"
उल्लेखाः - > नैष० ६-१०८
प्रतीप
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮೇಲುಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುವ
व्युत्पत्तिः - > प्रतिगताः उत्तानगा आपो यस्याः
प्रयोगाः - > "अम्भोभिरुल्लङ्घिततुङ्गरोधसः प्रतीपनाम्नीः कुरुते स्म निम्नगाः"
उल्लेखाः - > माघ० १२-५७
प्रतीप
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅನುಕೂಲವಲ್ಲದ /ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಿಲ್ಲದ /ಸುಮತಿಯಿಲ್ಲದ
प्रतीप
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ /ಶತ್ರುಪಕ್ಷದ
प्रयोगाः - > "न तत्यगुर्नूनमनन्यविश्रमाः प्रतीपभूपालमृगीदृशां दृशः"
उल्लेखाः - > नैष० १-११
प्रतीप
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರದ ಒಂದು ಭೇದ
प्रयोगाः - > "प्रतीपमुपमानस्योपमेयत्वप्रकल्पनम्"
उल्लेखाः - > चन्द्रा०
प्रतीप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿ /ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ /ಎದುರಿಸಿ
प्रतीप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಎದುರಾಗಿ /ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ

L R Vaidya

English

 pratIpa {% (I) a. (f. पा) %} 1. Inverted,  out of order
adverse,  opposed,  contrary,  प्रतीपपवनादि वंकृतम् R.xi.62
disagreeable,  displeasing
obstinate,  refractory,  disobedient
retrograde.

 pratIpa {% (II) m. %} Name of the father of Śantanu.

 pratIpa {% (III) n. %} Name of a figure of speech in which the Upamāna is compared with the Upameya
 (there are five forms of this figure according to some,  four according to others
 some contend that it is not a separate figure but a form of Upamā.)(प्रतीपम् is used as an indeclinable in the sense of- (1) against,  मा स्म प्रतीपं गमः Sak.iv.,  (2) in an inverted order.)

Bopp

Latin

 प्रतीप (ut videtur,  e °ति et आप aqua,  abjecto आ,  v. द्वीप, 
समीप) adversus,  contrarius
 repugnans. UR. 18. 12.
HIT. 77. 18. (Cf. russ. protiv contra,  protivnyĭ contra-
rius.)

Lanman

English

 pratīpá,  a. (against the stream,  i. e.) contrary
 -ám,  adv. contrarily,  frowardly.
[prati + ap,  1310a,  1315c,  cf. samīpa:
for mgs,  cf. Eng. contrary.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  विपरीत,  विलोम,  प्रतीकूल,  अपष्ठूर,  वाम,  प्रसव्य,  प्रतीलोम,  अपष्ठू,  सव्य,  विलोमक,  अपसव्य,  प्रतीप,  व्यपोढ,  विपर्यय
adjective
 
क्रममान्यतादिभिः दृष्ट्या अन्यथात्वम्।
 "तयोः मतप्रवाहाः विपरीताः तथापि उभौ अपि सुहृदौ।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
प्रतिकूलं तु विलोममपसव्यमपष्ठुरम् ।
वामं प्रसव्यं प्रतीपं प्रतिलोममपष्टु च ॥ १४६५ ॥
-wordlist-
 
प्रतिकूल (क्ली),  विलोम (क्ली),  अपसव्य (क्ली),  अपष्ठुर (क्ली),  वाम (क्ली),  प्रसव्य (क्ली),  प्रतीप (क्ली),  प्रतिलोम (क्ली),  अपष्ठु (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

प्रतिकूल
प्रतिकूल,  प्रतिलोम,  प्रतीप,  प्रसव्य
प्रतिकूलं प्रतिलोमं प्रतीपमुक्तं प्रसव्यमेकार्थम् ।
verse 4.1.1.743
page 0085

Mahabharata

English

Pratīpa,  an ancient king. § 155 (Pūruvaṃś.): I,  94,  3749 (son of the elder Dhṛtarāshṭra (so B.) or of Kuṇḍika (so C.)),  3750 (father of Devāpi,  Śāntanu,  and Bālhīka).-§ 156 (do.): I,  95,  ††3797 (son of Pratiśravas,  husband of Sunandā Śaibyā,  and father of Devāpi,  Śāntanu,  and Bālhīka).--§ 161 (Mahābhishop.): I,  96,  3849,  3858 (ºsya sutaḥ…Śāntanuḥ,  Mahābhisha chose to be born as Śāntanu,  the son of P.).--§ 162 (Śāntanūp.): I,  97,  3865,  3868,  3870,  3872,  3881,  3884,  3887 (accepted Gaṅgā for his daughter-in-law,  birth of his son Śāntanu).--§ 569 (Bhagavadyānap.): V,  147,  4988 (ºrakshitaṃ rāshṭraṃ)
 149,  5053 (pitur mama pitāmahaḥ,  says Dhṛtarāshtra
 father of Devāpi,  Śāntanu,  and Bālhīka).--§ 775 (Ānuśāsanik.): XIII,  166,  7683 (enumeration). Cf. Kurunandana.

पुराणम्

English

प्रतीप / PRATĪPA. A King of candravaṁśa (Lunar dynasty). He was the father of King śantanu. There is a story behind the birth of the son śantanu to pratīpa.
One day this Rājarṣi was worshipping the Sun-god in the waters of the river gaṅgā,  when a beautiful maiden rose from the waters and sat on the right thigh of the royal ascetic. The King was embarrassed and he told her thus:--“Oh sweet girl,  who are you? Do you realise what an unrighteous deed you have done? Why did you thus climb on my thigh without seeking my permission? The right thigh is for the daughter and the wife of the son. Since you have thus sat on my right thigh,  you shall be the wife of my son when one is born to me.”
Hearing this the maiden jumped out from the thigh of the King and left the place and the King went to his palace. After some time pratīpa got a son named śantanu. śantanu was none other than emperor mahābhiṣak who was forced to be born on earth due to a curse of brahmā. When śantanu came of age pratīpa decided to spend the rest of his life in forests and calling his son to his side gave him all advice and added “Son,  perhaps a maiden may come to you and if she comes accept her as your wife. Do not ask her about her identity. By making her your truthful wife you will acquire a great many benefits.”
pratīpa,  thereafter,  entrusted the kingdom to his son and after performing severe penance in the forests attained divyaloka. (2nd skandha,  devī bhāgavata).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 प्रतीपं,  त्रि,  (प्रतिकूला आपो यस्मिन् । “ऋक्-पूरब्धूःपथामानक्षे ।” ५ । ४ । ७४ । इतिअप्रत्ययः । “द्व्यन्तरुपसर्गेभ्योऽप ईत् ।” ६ । ३ ।९३ । इति ईत् ।) प्रतिकूलम् । इति हेम-चन्द्रः । ६ । १०१ ॥
 (यथा,  भागवते । ३ । १ । १४ ।“क एनमत्रोपजुहाव जिह्मंदास्याः सुतं यद्बलिनैव पुष्टः ।तस्मिन् प्रतीपः परकृत्य आस्तेनिर्व्वास्यतामाशु पुराच्छ्वसानः ॥
”क्ली,   अर्थालङ्कारभेदः । तस्य लक्षणादिवंसाहित्यदर्पणे १० परिच्छेदे उक्तम् । यथा,  --“प्रसिद्धस्योपमानस्योपमेयत्वप्रकल्पनम् ।निष्फलत्वाभिधानं वा प्रतीपमिति कथ्यते ॥
क्रमेण उदाहरणं यथा,  --यत्त्वन्नेत्रसमानकान्तिसलिले मग्नं तदिन्दीवरंमेघैरन्तरितं प्रिये ! तव मुखच्छायानुकारीशशी ।येऽपि त्वद्गमनानुकूलगतयस्ते राजहंसा गता-स्तत्सादृश्यविनोदमात्रमपि मे दैवेन न क्षन्यते ॥
तद्वक्त्रं यदि मुद्रिता शशिकथा हा हेम साचेद्द्युति-स्तच्चक्षुर्यदि हारितं कुवलयैस्तच्चेत् स्मितं कासुधा ।धिक्कन्दर्पधनुर्भ्रुवौ यदि च ते किंवा बहु ब्रूमहेयत्सत्यं पुनरुक्तवस्तुविमुखः सर्गक्रमो वेधसः ॥
अत्र वक्त्रादिभिरेव चन्द्रादीनां शोभातिवह-नात् तेषां निष्फलत्वम् ।उक्त्वा चात्यन्तमुत्कर्षमत्युत्कृष्टस्य वस्तुनः ।कल्पितेऽप्युपमानत्वे प्रतीपं केचिदूचिरे ॥
यथा,  --अहमेव गुरुः सुदारुणाना-मिति हालाहल ! तात ! मास्म दृप्यः ।ननु सन्ति भवादृशानि भूयोभुवनेऽस्मिन् वचनानि दुर्ज्जनानाम् ॥
अत्र प्रथमपादे उत्कर्षातिशय उक्तः । तदनुक्तौतु नायमलङ्कारः ॥
”)

 प्रतीपः,  पुं,
   चन्द्रवंशीय ऋक्षराजपुत्त्रः । शान्तनु-राजपिता च । इति पुराणं शब्दरत्नावली च ॥
(यथा,  महाभारते । १ । ९७ । २० ।“प्रतीपः शान्तनुं पुत्त्रं यौवनस्थं ततोऽन्वशात् ॥
”एतस्य विवरणं तत्रैवाध्याये विस्तरशो द्रष्टव्यम् ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 प्रति(ती)प पु०
  प्रति--पाति + पा--क वा दीर्घः । शान्तनुरांजपितरि भा० आ० ९४ अ० । ह्रस्वभध्यः शब्दरत्ना० ।

 प्रतीप त्रि०
  प्रतिगता आपोऽत्र अच्समा० नि० प्रतिप + पृषो०वा । १ प्रतिकूले चन्द्रवंश्ये २ नृपभेदे पु०
  हेमच० । प्रतिप-शब्दे दृश्यम् । ३ अलङ्कारभेदे अलङ्कारशब्दे ३८८ पृ०दृश्यम् । क्तान्ते परेऽन्तोदात्ततास्य बा परनिपातःप्रतीकृतः कृतप्रतीप इति वा । स्वार्थे क । ४ तत्रार्थे ।हर्य्यश्वनृपपुत्रयदीः पुत्रे भाग० ९ । १३ । १२ तत्र प्रतिपक इति पाठान्तरम् तत्रार्थे । ततः सुखा० अस्त्यर्थेइनि । प्रतीपकिन् तद्युते त्रि०
  स्त्रियां ङीप् । सुखादि-पाठात् ततः ठन्मतुपौ न स्तः ।

Capeller

German

 प्रतीप॑ entgegengesetzt,  feindlich,  unangenehm. 
m.
  Gegner,  Widersacher. n.
 
zurück,  entgegen,  verkehrt
 mit गम्
sich widersetzen,  sich vergehen. 

Grassman

German

 pratīpá,  a.,  ursprünglich: gegen den Strom des Wassers gerichtet [von práti und áp]
 daher -ám (Acc. n.) als Adv. 1〉 entgegen
 (2) zurück.
-ám 1〉 〰 jagāma {605, 3}. — 2〉 〰 śā́pam nadías vahanti {854, 4}.

Burnouf

French

 प्रतीप प्रतीप a (? प्रति
 आप) opposé,  contraire, 
inverse,  qui résiste [? qui va contre le courant].
प्रतीपदर्शिनी f.
  (दृश्) femme [qui ne reregarde pas en
face].
प्रतिपाये (dénom. ) être opposé à.

Stchoupak

French

 प्रतीप-
 a. qui remonte le courant,  qui va dans une direction opposée 
contraire,  opposé 
 désagréable 
 récalcitrant,  qui s'oppose,  qui empêche 
m.
  adversaire,  opposant 
 n.
  d'un roi épique 
 -अम् en remontant le courant, 
contre (-अं गम्- résister 
 -अम् अभ्य्-उपगम्- aller contre,  s'opposer
à) 
 -क- a. opposé 
 hostile 
 m.
  n.
  d'un prince.
°ग- ag. qui remonte le courant,  qui va contre.
°गति- f.
  marche arrière.
°गामिन्- ag. ifc. qui va contre,  qui agit contre.
°तरण- nt. navigation contre courant.
°वचन- nt. contradiction. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.