| YouTube Channel

प्रतीक (pratIka)

 
शब्दसागरः
English
प्रतीक
mfn.
(-कः-का-कं)
1. Contrary, adverse.
2. Inverted, reversed,
against the natural order or state.
3. Directed towards.
m.
(-कः)
1. A limb, a member.
2. A part, a portion
n.
(-कं)
1. the face.
2.
The front.
3. An image.
4. The first word of a verse or sentence.
E.
प्रति before, to go, ईकन्
aff.
Capeller Eng
English
प्र॑तीक
n.
exterior, surface
face, mouth (poss.
°वन्त्)
look, appearance, image, symbol, copy
(also
m.
) first verse
or word.
Yates
English
प्रतीक (कः-का-कं)
a. Contrary, invert-
ed.
m.
A limb
a part.
Spoken Sanskrit
English
प्रतीक - pratIka -
m.
- symbol
चिह्न - cihna -
n.
- symbol
“@” चिह्न - “@”cihna -
n.
- atsign-symbol'@' [ computer ]
अधिकरणचिह्न - adhikaraNacihna -
n.
- atsign-symbol'@' [ computer ]
निश्रेणिचिह्न - nizreNicihna -
n.
- hashsign(#symbol) [ computer ]
वामप्रह्व - vAmaprahva -
n.
- backslash-symbol'' [ computer ]
नियोजनकारक - niyojanakAraka -
n.
- assignmentoperator-symbol'=' [ computer ]
लक्षणा - lakSaNA -
f.
- symbol
प्रतिमा - pratimA -
f.
- symbol
व्यञ्जक - vyaJjaka -
m.
- symbol
केतन - ketana -
n.
- symbol
लक्षण - lakSaNa -
n.
- symbol
झषध्वज - jhaSadhvaja -
m.
- fish-symboled
तार्क्ष्यध्वज - tArkSyadhvaja -
m.
- garuDa-symboled
वज्राकार - vajrAkAra -
adj.
- cross-shaped symbol
वज्राकृति - vajrAkRti -
adj.
- cross-shaped symbol
प्रतीकदर्शन - pratIkadarzana -
n.
- symbolic conception
प्रतिभात - pratibhAta -
n.
- symbolical offering
उरगारिकेतन - uragAriketana -
m.
- having garuDa as symbol
बर्हिध्वज - barhidhvaja -
m.
- symbolised by a peacock
प्रतीक - pratIka -
m.
- symbol
प्रतीक - pratIka -
n.
- token
प्रतीक - pratIka -
adj.
- turned or directed towards
प्रतीक - pratIka -
adj.
- reversed
प्रतीक - pratIka -
adj.
- looking at
प्रतीक - pratIka -
adj.
- inverted
प्रतीक - pratIka -
adj.
- going uphill
प्रतीक - pratIka -
adj.
- contrary
प्रतीक - pratIka -
adj.
- adverse
प्रतीक - pratIka -
m.
- limb
प्रतीक - pratIka -
m.
- member
प्रतीक - pratIka -
m.
- part
प्रतीक - pratIka -
m.
- portion
प्रतीक - pratIka -
n.
- appearance
प्रतीक - pratIka -
n.
- abbreviation of a word
प्रतीक - pratIka -
n.
- image
प्रतीक - pratIka -
n.
- face
प्रतीक - pratIka -
n.
- icon
प्रतीक - pratIka -
n.
- front
प्रतीक - pratIka -
n.
- exterior
प्रतीक - pratIka -
n.
- outward form or shape
प्रतीक - pratIka -
n.
- first part
प्रतीक - pratIka -
n.
- surface
प्रतीक - pratIka -
n.
- look
प्रतीक - pratIka -
n.
- copy
प्रतीक - pratIka -
n.
- first word
प्रतीक - pratIka -
n.
- token
स्तोक - stoka -
n.
- token [ computer ]
स्तोकमण्डलजाल - stokamaNDalajAla -
n.
- tokenringnetwork [ computer ]
स्तोकसञ्चारजाल - stokasaJcArajAla -
n.
- tokenringnetwork [ computer ]
स्तोकसञ्चारमण्डलजाल - stokasaJcAramaNDalajAla -
n.
- tokenringnetwork [ computer ]
लक्षणा - lakSaNA -
f.
- token
सञ्ज्ञा - saJjJA -
f.
- token
पद्धति - paddhati -
f.
- token
मुद्रा - mudrA -
f.
- token
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
- token
लक्ष - lakSa -
m.
- token
अङ्कण - aGkaNa -
n.
- token
पद - pada -
n.
- token
लाञ्छन - lAJchana -
n.
- token
लक्षण - lakSaNa -
n.
- token
लक्ष्मन् - lakSman -
n.
- token
लक्ष्मण - lakSmaNa -
n.
- token
लिङ्ग - liGga -
n.
- token
व्यञ्जन - vyaJjana -
n.
- token
शृङ्ग - zRGga -
n.
- token
प्रतीक - pratIka -
adj.
- inverted
प्रतिकूल - pratikUla -
adj.
- inverted
अपवृत्त - apavRtta -
adj.
- inverted
अवरस्पर - avaraspara -
adj.
- inverted
पापवसीयस् - pApavasIyas -
adj.
- inverted
परीत - parIta -
adj.
- inverted
पर्यस्त - paryasta -
adj.
- inverted
प्रतिलोम - pratiloma -
adj.
- inverted
प्रतिलोमक - pratilomaka -
adj.
- inverted
प्रतिलोमरूप - pratilomarUpa -
adj.
- inverted
प्रतीप - pratIpa -
adj.
- inverted
प्रतिसव्य - pratisavya -
adj.
- inverted
विपरीत - viparIta -
adj.
- inverted
विपरीतक - viparItaka -
adj.
- inverted
विपर्यस्त - viparyasta -
adj.
- inverted
विपर्यय - viparyaya -
adj.
- inverted
विप्रतीप - vipratIpa -
adj.
- inverted
विलोमक - vilomaka -
adj.
- inverted
विलोमन् - viloman -
adj.
- inverted
विलोमित - vilomita -
adj.
- inverted
प्रतीक - pratIka -
adj.
- reversed
अपवृत्त - apavRtta -
adj.
- reversed
परावृत्त - parAvRtta -
adj.
- reversed
पर्यावर्तित - paryAvartita -
adj.
- reversed
विपरीतक - viparItaka -
adj.
- reversed
विपर्यस्त - viparyasta -
adj.
- reversed
विपर्यय - viparyaya -
adj.
- reversed
विप्रतीप - vipratIpa -
adj.
- reversed
विलोमक - vilomaka -
adj.
- reversed
विलोमित - vilomita -
adj.
- reversed
व्यतिक्रान्त - vyatikrAnta -
adj.
- reversed
व्यत्यस्त - vyatyasta -
adj.
- reversed
विपरीत - viparIta - ppp. - reversed
आवर्तनीय - AvartanIya -
adj.
- to be reversed
विलोमविधि - vilomavidhi -
m.
- reversed ceremony
प्रति - prati - prep. - in a reversed direction
प्रतिक्रम - pratikrama -
m.
- reversed or inverted order
प्रतिलोम - pratiloma -
adj.
- in reversed or inverted order
अहर्व्यत्यासम् - aharvyatyAsam -
ind.
- so that the order of the days is reversed
अनपजय्यम् - anapajayyam -
ind.
- so that its victorious character cannot be reversed
परावर्त्य - parAvartya -
adj.
- to be turned back or exchanged or reversed or restored
सहस्रार - sahasrAra -
n.
- kind of cavity said to be found in the top of the head and to resemble a lotus reversed
Wilson
English
प्रतीक
mfn.
(-कः-का-कं)
1 Contrary, adverse.
2 Inverted, reversed, against the natural order or state.
m.
(-कः)
1 A limb, a member.
2 A part, a portion.
E.
प्रति before to go, ईकन्
aff.
Apte
English
प्रतीक [pratīka],
a.
Directed or turned towards.
Inverted, reverse.
Contrary, unfavourable, adverse.
कः A limb, member
अप्राणद्भिः प्राणभाजां प्रतीकैः
Śi.*
18.79.
A part, portion.
कम् An image.
Mouth, face.
The front (of anything).
The first word (of a verse, sentence
&c.
).
A lamp
L.
D. B.
A symbol.
A copy.
Comp.
-दर्शनम् a symbolic conception.
Apte 1890
English
प्रतीक a. 1 Directed or turned towards.
2 Inverted, reverse.
3 Contrary, unfavourable, adverse.
कः 1 A limb, member
Śi. 18. 79.
2 A part, portion.
कं 1 An image.
2 Mouth, face.
3 The front (of anything).
4 The first word (of a verse, sentence &c.).
Monier Williams Cologne
English
प्रतीक a See
p.
675, col. 1.
प्र॑तीक b mf(आ)n. (for प्रत्य्-अक
cf.
अनूक, अपाक, अभीक) turned or directed towards
(ifc. ) looking at,
BhP.
(prob.) going uphill,
MBh.
adverse, contrary, inverted, reversed,
L.
प्र॑तीक
n.
exterior, surface,
RV.
outward form or shape, look, appearance, face (cf. घृत-प्°, चारु-प्°, त्वेष-प्°), ib.
Nir.
the face (esp. the mouth),
RV.
ŚBr.
PārGṛ.
the front,
MW.
an image, symbol,
ChUp.
, Sch.
a copy,
Vām.
प्र॑तीक
n.
(also
m.
) the first part (of a verse), first word,
Br.
&c.
&c.
प्र॑तीक
m.
a part, portion, limb, member,
L.
(cf. प्रति-प्र्°,
p.
662, col. 2)
N.
of a son of Vasu and father of Ogha-vat,
BhP.
of a son of Maru,
VP.
Monier Williams 1872
English
प्रतीक प्रतीक। See under प्रत्य्-अञ्च्,
p. 625, col. 1.
प्रतीक, अस्, आ, अम्, turned towards, directed
towards
adverse, contrary
inverted, reversed, in-
verse, contrary to the natural order or condition
(अम्), n. an outer or upper part, exterior, surface
(Ved.)
outward form or shape, look, appearance
(Ved.
cf. घृत-प्°, चारु-प्°, त्वेष-प्°)
an
image, symbol
the face
the front
the mouth
the first part (of a verse), first word
(अस्), m. a
part, portion, particular point or item
a limb, mem-
ber
N. of a son of Vasu and father of Ogha-vat
[cf. अनूक, अपाक, अभीक।]
—प्रतीक-वत्, आन्,
m., Ved. ‘having a face or mouth, an epithet of
Agni.
—प्रतीकाश्व (°क-अश्°), अस्, m., N. of a
prince.
—प्रतीकोपासन (°क-उप्°), अम्, n. image
worship, the service of idols.
Macdonell
English
प्रतीक prátī-ka [prati‿ak-a, going toward: 🞄√ añc], turned or looking towards (—°)
going 🞄uphill
n.
surface
outward form, aspect, 🞄countenance, face
mouth
image, symbol
🞄copy, specimen
front
initial word
m.
limb, 🞄member, part of the body: -darśana,
n.
🞄symbolical idea.
Benfey
English
प्रतीक प्रतीक, i. e. प्रत्यञ्च् + अ,
m.
I.
adj.
1. Contrary.
2. Inverted.
II.
m.
1. A limb.
2. A part.
--
Comp.
सु-,
I.
adj.
,
f.
का। 1. handsome-faced,
Chr. 294, 6 = Rigv. i. 92, 6. 2. hand-
some.
II.
m.
1. Śiva. 2. Kāma. 3.
the elephant of the south-east(?)
quarter.
Apte Hindi
Hindi
प्रतीक
वि* - "प्रति+कन्, नि* दीर्घः"
की ओर मुड़ा हुआ
प्रतीक
वि* - "प्रति+कन्, नि* दीर्घः"
"विपर्यस्त, उलटा"
प्रतीक
वि* - "प्रति+कन्, नि* दीर्घः"
"विरुद्ध, प्रतिकूल, विपरीत"
प्रतीकः
पुं*
- -
"अवयव, अंग"
प्रतीकः
पुं*
- -
"भाग, अंग"
प्रतीकम्
नपुं*
- -
प्रतिमा
प्रतीकम्
नपुं*
- -
"मुँह, चेहरा"
प्रतीकम्
नपुं*
- -
अग्र भाग
प्रतीकम्
नपुं*
- -
प्रथम शब्द
प्रतीकम्
नपुं*
- प्रति+कन्+नि* दीर्घः
चिह्न
प्रतीकम्
नपुं*
- प्रति+कन्+नि* दीर्घः
प्रतिलिपि
Shabdartha Kaustubha
Kannada
प्रतीक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಂಗ /ಅವಯವ
निष्पत्तिः - > प्रति + इण् (गतौ) "कीकन्" (उ० ४-२५) निपा०
व्युत्पत्तिः - > प्रत्येति इति
प्रयोगाः - > "तदा घटेतापि वा तदेतत्प्रतिप्रतीकाद्भुतरूपशिल्पम्"
उल्लेखाः - > नैष० ७-१०
प्रतीक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುಖ
प्रतीक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಶ್ಲೋಕದ ಅಥವಾ ವಾಕ್ಯದ ಮೊದಲ ಪದ
प्रतीक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಗ್ರಹ /ಮೂರ್ತಿ
प्रतीक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅನುರೂಪವಾದ
प्रतीक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದ /ವಿರುದ್ಧವಾದ
विस्तारः - > "मुखे प्रतीकस्त्रिषु तु प्रतिकूलानुरूपयोः" - वैज०
प्रतीक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಲ್ಲದ /ನಿಯಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ /ವಿಲೋಮ
विस्तारः - > "प्रतीकोऽवयवेऽपि स्यात् प्रतिकूलविलोमयोः" - मेदि०
L R Vaidya
English
pratIka {% (I) a. (f. का) %} 1. Directed towards
2. inverted, reversed
3. unfavourable, adverse.
pratIka {% (II) m. %} 1. A limb, a member
2. a part, a portion.
pratIka {% (III) n. %} 1. The face
2. the front
3. an image
4. the first word of a verse or sentence.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
एकदेशे प्रतीकाङ्गावयवापघना अपि
-wordlist-
प्रतीक (पुं), अङ्ग (क्ली), अवयव (पुं), अपघन (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
प्रतीक
प्रतीक, अवयव, अपघन, अङ्ग, एकदेश
आहुः प्रतीकमवयवमपघनमङ्गं तथैकदेशं
verse 4.1.1.744
page 0085
पुराणम्
English
प्रतीक / PRATĪKA. Son of a King called vasu. (9th skandha, bhāgavata).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्रतीकः,
पुं,
(प्रतीयते प्रत्येति वा इति प्रति +इ + अलीकादयश्चेति ईकन्प्रत्ययेन साधुः ।)एकदेशः अङ्गम् (यथा, ऋग्वेदे ।३६ ।“वि सानुना पृथिवी सस्र उर्व्वी पृथु प्रतीकमध्येधे अग्निः
”“तथाग्निः पृथु विस्तीर्णं प्रतीकं पृथिव्या अव-यवम्
इति तद्भाष्ये सायनः
) स्वाङ्गवाद्य-निषेधो यथा, कौर्म्मे १५ अध्याये ।“न स्वाङ्गनखवाद्यं वै कुर्य्यान्नाञ्जलिना पिबेत्
”अपि च, लक्ष्मीचरित्रे ।“स्वाङ्गे पीठे वाद्यं हरति धनपतेः केशव-स्यापि लक्ष्मीम्
”प्रतिकूले, त्रि इत्यमरः ७०
विलोमः ।इति मेदिनी के, ११२
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
प्रतीक
पु०
प्रति + कन् नि० दीर्घः अवयवे अमरः प्रति-रूपे विलोमे मेदि० प्रतीकोपासनं व्रह्मप्रतीकानामादित्यादीनां व्रह्मदृष्ट्युपासनं तच्च शा० सू० भा०दर्शितं यथा“न प्रतीके हि सः” सू० “मनो ब्रह्मेत्युपासीतेत्य-ध्यात्ममथादिदैवतमाकाशी व्रह्म” (छा० १८) इति, तथा “आदित्यो ब्रह्मेत्यादेशः, (छा० १९) यो नामव्रह्मेत्युपास्ते” (छा० ५) इत्येवभादिषु प्रतीकोपा-सनेषु सशयः, किमेष्वप्यात्मग्रहः कर्त्तव्यो वेति ।किं तावत् प्राप्तमेतेष्यप्यात्मग्रह इव युक्तः, कस्मात्, व्रह्मणः श्रुतिष्व त्मत्वेन प्रसिद्धत्वात् प्रतीकानामपिब्रह्मविकारत्वात् व्रह्मत्वे सत्यात्मत्वोपपत्तेरित्येवं प्राप्तेब्रूमः प्रतीकेष्वात्ममतिं बध्नीयात्, हि उपा-सकः प्रतीकानि व्यस्तान्यात्मत्वेनाकलयेत् यत्पुनर्ब्रह्म-विकारत्वात् प्रतीकानां ब्रह्मत्व ततश्चात्मत्वमिति तदसत्प्रतीकाभावप्रसङ्गात् विकारस्वरूपोपमर्देन हि ना-मादिजातस्य ब्रह्मत्वमेवाश्रितं भवति, स्वरूपोपमर्दे चनामादीनां कुतः प्रतीकत्वमात्मग्रहो वा ब्रह्मणआत्मत्वात् ब्रह्मदृष्ट्युपदेशेष्वात्मदृष्टिः कल्प्या, कर्तृत्वा-द्यनिराकरणात्, कर्तृत्वादिसर्वसंसारधर्मनिराकरणेनहि ब्रह्मण आत्मत्वोपदेशस्तदनिराकरणेन चोपासनवि-धानम्, अतश्चोपासकस्य प्रतीकैः समत्वादात्मग्रहो नोप-पद्यते, हि रुचकस्वस्तिकयोरितरेतरात्मत्वमस्ति, सु-वर्णात्मनैव तु ब्रह्मात्मत्वेनैकत्वे प्रतीकाभावप्रसङ्गमवो-चाम अतो प्रतीकेष्वात्मदृष्टिः क्रियते” भा० “ब्रह्म-दृष्टिरुत्कर्षात्” सू० “तेष्वेवोदाहरणेषु अन्यः संशयः, किमादित्यादिदृष्टयो ब्रह्मण्यध्यसितव्याः किंवा ब्रह्म-दृष्टिरादित्यादिष्विति कुतः संशयः, सामानाधिकरण्येकारणानवधारणात् अत्र हि ब्रह्मशब्दस्यादित्यादि-शब्दैः सामानाधिकरण्यमुपलभ्यते, “आदित्यो ब्रह्मप्राणो ब्रह्म विद्युद्ब्रह्म” इत्यादिसमानविभक्तिनिर्दे-शात् चात्राञ्जसं सामानाधिकरण्यमवकल्पते अर्था-न्तरवचनत्वात् ब्रह्मादित्यादिशब्दानां, हि भवतिगौरश्व इति सामानाधिकरण्यम् ननु प्रकृतिविकार-भावात् ब्रह्मादित्यादीनां मृच्छरावादिवत् सामानाधि-करण्यं स्यात्, नेत्युच्यते, विकारप्रविलयोह्येवं प्रकृति-सामानाधिकरण्यात् स्यात्, ततश्च प्रतीकाभावप्रसङ्गम-वोचाम, परमात्मवाक्यञ्चेदन्तदानीं स्यात्, ततश्चोपासना-धिकारो बाध्येत, परिमितविकारोपासनञ्च व्यर्थम् ।तस्मात् ब्राह्मणोऽग्निर्वैश्वानर इत्यादिवदन्यतरत्रान्यतर-दृष्ट्यध्यासे सति क्क किंदृष्टिरध्यस्यतामिति संशयःतत्रानियमः, नियमकारिणः शास्त्रस्याभावादित्येवं प्रा-प्तम् अथ वाऽऽदित्यादिदृष्टय एव ब्रह्मणि कर्त्तव्याइत्येवं प्राप्तम् एवं हि आदित्यादिदृष्टिभिर्व्रह्मोपा-सनञ्च फलवदिति शास्त्रमर्य्यादा तस्मात् ब्रह्मदृष्टि-रादित्यादिष्वित्येवं प्राप्ते ब्रूमः ब्रह्मदृष्टिरेवादित्या-दिषु स्यादिति कस्मात् उत्कर्षात्, एवमुत्कर्षेणादित्या-दयो दृष्टा भवन्त्युत्कृष्टदृष्टेस्तेष्वध्यासात् तथा चलौकिको न्यायोऽनुगतो भवति, उत्कृष्टदृष्टिर्हि निकृ-ष्टेऽध्यसितव्येति लौकिको न्यायः यथा राजदृष्टिःक्षत्तरि, चानुगन्तव्यो विपर्य्यये प्रत्यवायप्रसङ्गात् ।न हि क्षत्तृदृष्टिपरिगृहीती राजा निकर्षं नीयमानःश्रेयसे स्यात् ननु शास्त्रप्रासाण्यादनाशङ्कनीयीऽत्रप्रत्यवायप्रसङ्गः, लौकिकेन न्यायेन शास्त्रीया दृ-ष्टिर्नियन्तुं युक्तेति अत्रोच्यते, निर्द्धारिते शास्त्रार्थेएतदेवं स्यात्, सन्दिग्धे तु तस्मिन् तन्निर्णयं प्रति लौ-किकोऽपि न्याय आश्रीयमाणो विरुध्यते, तेन चोत्-कृष्टदृष्ट्यध्यासे शास्त्रार्थेऽवधार्य्यमाणे निकृष्टदृष्टिमध्यस्यप्रत्यवेयादिति श्लिष्यते प्राथम्याच्चादित्यादिशब्दानांमुख्यार्थत्वमविरोधात् ग्रहीतव्यम् तैः खार्थवृत्तिभि-रवरुद्धायां बुद्धौ पश्चादवतरतो ब्रह्मशब्दस्य मुख्यवृत्त्यासामानाधिकरण्यासम्भवात् ब्रह्मदृष्टिविधानार्थतैवावति-ष्ठते इतिपरत्वादपि ब्रह्मशब्दस्यैष एवार्थो न्याय्यः ।तथा हि ब्रह्मेत्यादेशः ब्रह्मेत्युपासीत ब्रह्मेत्युपास्त इतिच सर्वत्रेतिपरं ब्रह्मशब्दमुच्चारयति शुद्धांस्त्वादित्थादि-शब्दान् ततश्च यथा शुक्तिकां रजतमिति प्रत्येतीत्यत्रशुक्तिवचन एव शुक्तिकाशब्दः रजतशब्दस्तु रजतप्रतीतिलक्षणार्थः प्रतीत्यैव हि केवलं रजतमिति तु तत्ररजतमस्ति, एवमत्राप्यादित्यादीन् ब्रह्मेति प्रतीयादितिगम्यते बाक्यशेषोऽपि द्वितीयानिर्देशेनादित्यादी-नेवोपास्तिक्रियया व्याप्यमानान् दर्शयति “स एतदेषंविद्वानादित्यं ब्रह्मेत्युपास्ते” (छा० १९) “यो वाचंब्रह्मेत्युपास्ते” (छा० ) “यः सङ्कल्पं ब्रह्मेत्युपास्ते”(छा० २) इति यत्तूक्तं ब्रह्मोपासनमेवात्रादरणीयंफसवत्त्वायेति, तदयुक्तं उक्तेन न्यायेनादित्थादीनामे-वोपास्यत्वावगमात् फलन्त्वतिथ्याद्युपासन इवादित्या-द्युपासनेऽपि “ब्रह्मैव दास्यति सर्वाध्यक्षत्वात् वर्णितञ्चै-तत्, “फलम् अत उपपत्तेः” इत्यत्र (वे० सू० ३८) ।ईदृशञ्चात्र ब्रह्मण उपास्यत्वं यत्प्रतीकेषु तदृष्ट्यध्यारो-पणं प्रतिमादिष्विव विष्ण्वादीनाम्” ।तत्फलविशेषोऽपि तत्र निर्णीतो यथा“अप्रतीकालम्बनान्नयतीति वादरायण उभयथाऽदोषात्तत्क्रतुश्च” सू० “स्थितमेतत् कार्यविपया गतिर्न पर-विषयेति इदमिदानीं सन्दिह्यते, किं सर्वान् विका-राकम्बनानविशेषेणैवामानवः पुरुवः प्रापयति ब्रह्मलोकमुत कांश्चिदेवेति किं तावत् प्राप्तं सर्वसामेवैषां विदु-षामन्यत्र परस्मात् ब्रह्मणो गतिः स्यात् तथा हि“अनियमः सर्वासाम्” इत्यत्राविशेषेणेवैषा विद्यान्तरेष्व-वतारितेत्येवं प्राप्ते प्रत्याह अप्रतीकालम्बनानिति ।प्रतीकालम्वनान् वर्जयित्वा सर्वानन्यान् विकारालम्ब०नान्नयति ब्रह्मलोकमिति वादरायण आचार्य्यो मन्यते ।न ह्येवमुभयथाभावाभ्युपगमे कश्चित् दोषोऽस्ति अनि-यमन्यायस्य प्रतीकव्यतिरिक्तेष्वप्युपासनेषूपपत्तेः तत्-क्रतुश्चास्योभयथाभावस्य समर्थकी हेतुर्द्रष्टव्यः योहि व्रह्मक्रतुः ब्राह्ममैश्वर्य्यमासीदेदिति श्लिष्यते “तंयथा यथीपासते तदेव भवन्ति” इति श्रुतिः तुप्रतीकेषु व्रह्मक्रतुत्वमस्ति प्रतीकप्रधानत्वादुपासनस्य ।नन्वब्रह्मक्रतुमानपि ब्रह्म गच्छतीति श्रूयते” यथा पञ्चा-ग्निविद्यायाम् “स एतान् ब्रह्म गमयति” इति भवतुयत्रैवमपवाद उपलभ्यते, तदभावे त्वौत्सर्गिकेनं तत्क्रतु-न्यायेन ब्रह्मक्रतूनामेव तत्प्राप्तिर्नेतरेषामिति मन्यते” भा०“विशेषञ्च दर्शयति” सू० “नामादिष्र प्रतीकोपासनेषु पूर्व-स्मात् पूर्वस्मात् फलविशेषमुत्तरस्मि नुत्तरस्मिन्नुपासने दर्श-यति “यावन्नाम्नो गतं तत्रास्य यथा कामचारो भवति”“वाग्वाव नाम्नो भूयसी यावद्वाचो गतं तत्रास्य यथाकामचारो भवति” “मनो वाव वाचो भूयः” इत्यादिना ।स चायं फलविशेषः प्रतीकतन्त्रत्वादुपासनानामुपपद्यते, ब्रह्मतन्त्रे तु व्रह्मणोऽविशिष्टत्वात् कथं फलविशेषः स्यात् ।तस्मान्न प्रतीकालम्बनानामितरैस्तु ल्यफलत्वमिति” भा० ।वसुनृपस्य पुत्रभेदे भाग० १३
Capeller
German
प्र॑तीक
n.
das Außere, Oberfläche, Antlitz,
Bild, Abbild
Anfangswort (auch
m.
).
Grassman
German
prátīka, n., ursprünglich Adjektiv „zugewandt“ [von pratyác], daher 1〉 die dem Beschauer zugewandte Vorderseite eines menschlichen oder menschlich gedachten Wesens, die erscheinende Gestalt, das Antlitz oder Antlitz und Brust, soweit sie enthüllt sind
auch 2〉 bildlich von der Oberfläche der Erde
oder 3〉 vom Flammenantlitze des Agni. Vgl. ghṛtá-pratīka u. s. w. [Page870]
-am uṣásas {491, 8}
{914, 19}
(agnés) {519, 6} (te suanī́ka)
{944, 3} (srucā́ ajyate)
yásya (agnés) ā́hutam ghṛténa {524, 1}
jīmū́tasya‿iva {516, 1}. 2〉 pṛthú {552, 1}.
-ena 3〉 {944, 8} práti oṣa yātudhānyàs.
Burnouf
French
प्रतीक प्रतीक a. (प्रति
sfx. क) opposé
inverse
interverti. -- S.
m.
membre
en gén. portion.
Stchoupak
French
प्रतीक-
a. dirigé vers
ifc. qui regarde vers
qui va vers le haut
(?)
m.
nt. première partie (d'un vers), premier mot
m.
fils de Vasu,
père d'Oghavant.
प्रतीकाश्व-
m.
n.
d'un prince.