प्रतिहार (pratihAra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Capeller Eng

English

 प्रतिहार m.
  striking against,  pushing back
 door,  gate
(which keeps off),  porter (f.  ई).

Yates

English

 प्रति-हार (रः) 1.
m.
  A door
 door-
keeper
 juggler
 trick.

Spoken Sanskrit

English

प्रतिहार 	-	 pratihAra 	-	 m.
  	-	  door-keeper
प्रतिहार 	-	 pratihAra 	-	 m.
  	-	  shutting
प्रतिहार 	-	 pratihAra 	-	 m.
  	-	  closing
प्रतिहार 	-	 pratihAra 	-	 m.
  	-	  gate
प्रतिहार 	-	 pratihAra 	-	 m.
  	-	  stopping
प्रतिहार 	-	 pratihAra 	-	 m.
  	-	  contact
प्रतिहार 	-	 pratihAra 	-	 m.
  	-	  juggler
प्रतिहार 	-	 pratihAra 	-	 m.
  	-	  striking against
प्रतिहार 	-	 pratihAra 	-	 m.
  	-	  disguise
प्रतिहार 	-	 pratihAra 	-	 m.
  	-	  juggling
प्रतिहार 	-	 pratihAra 	-	 m.
  	-	  trick
प्रतिहार 	-	 pratihAra 	-	 m.
  	-	  door
प्रतिहार 	-	 pratihAra 	-	 m.
  	-	  porter
प्रतिहार 	-	 pratihAra 	-	 m.
  	-	  touch

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 प्रतिहार
m.
  (-रः)
1 A door.
2 A door-keeper.
3 A juggler.
4 Trick,  disguise.
E.
  प्रति against,  हृ to take,  aff.
   घञ्.

Apte 1890

English

 प्रति(ती)हारः 1 Striking back. 
2 A door,  gate. 
3 A porter,  doorkeeper. 
4 A juggler. 
5 Juggling,  a juggling trick. 
6 (In gram.) The hard contact of the tongue with the edge of the teeth in pronouncing dental letters. 
री A female doorkeeper. 
Comp. 
भूमिः f. the threshold (of a house &c.)
 Ku. 3. 58. 
रक्षी a female door-keeper
 R. 6. 20. 

Monier Williams Cologne

English

 प्रति-हार m.
  striking against,  touch,  contact (esp.   of the tongue with the teeth in the pronunciation of the dentals),  RPrāt.
  

 shutting,  closing,  stopping (अ-प्र्°),  TāṇḍBr.
  

 N.
  of partic.  syllables in the Sāman hymns (with which the Pratihartṛ begins to join in singing,  generally at the beginning of the last Pada of a stanza
 also प्रती-ह्°,  AV.
  
 ŚāṅkhBr.
  ),  Br.
 
 ŚrS.
  &c.
  

 N.
  of a partic.  magical formula spoken over weapons,  R.
  (v.l. °र-तर)

 (that which keeps back),  a door,  gate (also प्रती-ह्°,  L.
 
 cf.
   comp.  below)

 a door-keeper,  porter,  Hariv.
 
 Kāv.
 
 Pur.
  &c.
   (also प्रती-ह्°
 du.
  two d°-k° i.e. two statues at the entrance of a temple,  VarBṛS.
 
 f(ई). a female d°-k°,  portress,  Priyad.
 )

 a juggler,  L.
 

 juggling,  trick,  disguise,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 प्रति-हार,  अस्,  m. striking against,  striking back, 
pushing or thrusting back
 (in grammar) the hard
contact of the tongue with the edge of the teeth in
the pronunciation of the dental letters
 an epithet of
particular syllables in the Sāma hymns with which
the Prati-hartṛ begins to join in the singing (gene-
rally at the beginning of the last Pada of a verse)
N. of a particular magical formula
 (that which
keeps back) a door,  gate
 a door-keeper,  porter
 a
juggler
 juggling,  trick,  disguise
 N. of a prince, 
son of Parameṣṭhin
 N. of a particular form of
alliance
 (ई),  f. a female door-keeper,  portress
 (औ), 
m. du. two door-keepers,  i. e. two statues at the
entrance of a temple
 (in several of the above senses
this word is also spelt प्रती-हार।)
—प्रतिहार-प, 
अस्,  m. a door-keeper,  porter.
—प्रतिहार-भूमि, 
इस्,  f. ‘door-place, ’ a threshold.
—प्रतिहार-रक्षी, 
f. a female door-keeper,  portress.

Macdonell

English

 प्रतिहार prati-hāra,  m.
  striking against anything,  🞄contact (of the tongue)
 certain syllables 🞄with which the Pratihartṛ strikes into 🞄the chant (in the Sāma litany)
 gate
 janitor: 🞄ī,  f.
  female janitor
 (a) -goptri,  f.
  female 🞄door-keeper
 -pa,  m.
  door-keeper
 -bhūmi,  🞄f.  site or region of the gate
 office of a doorkeeper
 🞄-rakṣi,  f.
  female door-keeper.

Benfey

English

 प्रतिहार and प्रतीहार प्रती̆हार, 
i. e. प्रति-हृ + अ, 
 I. m.
 
 1. A door.
 2. A door-keeper,  Hit. 89,  2 (ई)
 a
chamberlain,  Kathās. 18,  194 (ई).
 3.
A juggler.
 II. f.
  री,  A female door-
keeper,  Utt. Rāmac. 25,  1.

Apte Hindi

Hindi

प्रतिहारः
पुं*
  - "प्रति+हृ+घञ्,  पक्षे उपसर्गस्य दीर्घः"
उलट कर प्रहार करना

प्रतिहारः
पुं*
  - "प्रति+हृ+घञ्,  पक्षे उपसर्गस्य दीर्घः"
"दरवाजा,  फाटक"

प्रतिहारः
पुं*
  - "प्रति+हृ+घञ्,  पक्षे उपसर्गस्य दीर्घः"
"दरबान,  द्वारपाल"

प्रतिहारः
पुं*
  - "प्रति+हृ+घञ्,  पक्षे उपसर्गस्य दीर्घः"
जादूगर

प्रतिहारः
पुं*
  - "प्रति+हृ+घञ्,  पक्षे उपसर्गस्य दीर्घः"
"ऐन्द्रजालिक,  जादूभरी चाल"

प्रतिहारः
पुं*
  - प्रति+हृ+घञ्
आगमन की सूचना देना

Shabdartha Kaustubha

Kannada

प्रतिहार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದ್ವಾರ /ಬಾಗಿಲು
निष्पत्तिः - > प्रति + हृञ् (हरणे) - "घञ्" (३-३-१८)
व्युत्पत्तिः - > प्रतिह्रियते आव्रियते
प्रयोगाः - > "धवलाश्मरश्मिपटलाविभावितप्रतिहारमाविशदसौ सदः शनैः"
उल्लेखाः - > माघ० १३-६२
प्रतिहार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದ್ವಾರಪಾಲಕ /ಬಾಗಿಲು ಕಾಯುವವನು
निष्पत्तिः - > प्रति + हृञ् (हरणे) - अधि० "घञ्" (३-३-१२१)
व्युत्पत्तिः - > प्रतिह्रियते अत्र
प्रयोगाः - > "ज्ञातो हि प्रतिहारेण ज्ञानी कश्चिन् द्विजोत्तमः"
प्रतिहार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಾರುಡಿಗ /ತಂತ್ರಗಾರ /ಯಕ್ಷಿಣಿ ಮಾಡುವವನು
निष्पत्तिः - > प्रति + हृञ् (हरणे) - "अण्" (३-२-१)
व्युत्पत्तिः - > प्रतिरूपं हरति

L R Vaidya

English

 prati(tI)hAra {% m. (fem. ˚री) %} 1. A doorkeeper,  a porter
a door,  a gate,  R.vi.20,  K.S.iii.58
a juggler
a juggling trick.

Indian Epigraphical Glossary

English

 Pratihāra,  Pratīhāra (EI 23
 BL),  also called Pratihārin
(EI 3,  23),  ‘a door-keeper’
 but cf. Mahāpratihāra who was a
high officer
 officer in charge of the defence of the royal palace
or bed-chamber or the head of the guards of the city gate
 a
chamberlain or inditer of grants,  according to some (HD)
personal attendant of a king,  according to others (CII
 4). See
Ep. Ind.,  Vol. VIII,  p. 73
 Vol. IX,  p. 192
 Bṛhaspati quoted by
Viśvarūpa on the Yājñavalkyasmṛti,  I. 307 (for his qualifications)
Mahābhārata,  Ādiparvan,  85. 28-29
 Viṣṇudharmottara,  II. 24.
12
 Śukra,  I. 121. Cf. Antaḥ-pratīhāra (IE 8-3),  Rajju-pratihāra.

 pratihāra (IE 8-5),  levy for the maintenance of the door-
keepers of the city gates
 cf. pratihāra-prastha.

Abhyankara Grammar

English

प्रतिहार  excessive contact with the sound-producing organ which is looked upon as a fault
 cf. वर्गेषु जिह्वाप्रथनं चतुर्षु ग्रासो मुख्ये प्रतिहारश्चतुर्थे । | चतुर्थ वर्ग ( तवर्गे ) प्रतिहारः अतिप्रयत्नो नाम दोषो भवति| Uvvata on R. Pr.xIV.7.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dgos dpon chen po
प्रतिहार

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
वलजं प्रतिहारो द्वार्द्वारेऽथ परिघोऽर्गला ॥ १००४ ॥
-wordlist-
 
वलज (क्ली),  प्रतिहार (पुं),  द्वार् (स्त्री),  द्वार (क्ली),  परिघ (पुं),  अर्गला (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

द्वास्थ
द्वास्थ,  दौवारिक,  क्षत्तृ,  दण्डिन्,  वेत्रधर,  उत्सारक,  द्वारपाल,  प्रतिहार
द्वास्थो दौवारिकः क्षत्ता दण्डी वेत्रधरस्तथा ।
उत्सारको द्वारपालः प्रतिहारो बुधैः स्मृतः ॥ ४२४ ॥
verse 2.1.1.424
page 0049

प्रतिहार
प्रतिहार,  द्वार
द्वारेऽपि प्रतिहारः प्राकाराग्रेऽपि कपिशीर्षम् ॥ ७८८ ॥
verse 5.1.1.788
page 0091

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 प्रतिहारः,  पुं,
   (प्रतिविषयं प्रत्येकं वा हरतिस्वामिसमीपमानयतीति । प्रति + हृ + अण् ।)द्वारपालः (यथा,  देवीभागवते । १ । १७ । ३० ।“ज्ञातो हि प्रतिहारेण ज्ञानी कश्चिद् द्विजो-त्तमः ॥
”प्रति + हृ + आधारे घञ् ।) द्वारः । इतिशब्दरत्नावली ॥
 (यथा,  रघौ । ६ । २० ।“ततो नृपाणां श्रुतवृत्तवंशापुंवत्प्रगल्भा प्रतिहाररक्षी ।प्राक्सन्निकर्षं मगधेश्वरस्यनीत्वा कुमारीमवदत् सुनन्दा ॥
”प्रतिरूपं हरतीति । हृ + अण् ।) माया-कारः । इत्यमरटीकायां भरतः । २ । १० । ११ ॥
(परमेष्ठिनः पुत्त्रः । यथा,  विष्णु पुराणे । २ । १ । ३७ ।“परमेष्ठी ततस्तस्मात् प्रतिहारस्तदन्वथः ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 प्रति(ती)हार पु०
  प्रत्येकं हरति स्वामिपार्श्वमानयति अण्वादीर्घः । १ द्वारपाले अमरः । स्त्रियां ङीप् गौरा० ङीष्या । आधारे घञ् । तदधिष्ठानस्थाने २ द्वारे च शब्दर० ।प्रतिरूपं हरति हृ--अण् उपस० । ३ मायाकारे भरतः ।साम्रस्तृतीयभागे उद्गात्रा गेये ४ सामावयवभेदे उद्गीथशब्दे११७० पृ० दृश्यम् । तस्य देवता च अन्नं यथोक्तं छा० उ०“अथ हैनं प्रतिहर्तोपससाद प्रतिहर्तर्या देवता प्रतिहा-रमन्वायत्ता ताञ्चेदबिद्वान् प्रतिहरिष्यसि मूर्द्ध्वा ते विपतिव्यतीति मा भगवानवोचत्कतमा सा देवतेति । अन्न-मिति होवाच सर्वाणि ह वा इमानि भूतान्यन्नमेवप्रतिहरमाणानि जीवन्ति सैषा देवता प्रतिहारमन्वायत्ताताञ्चदविद्वान् प्रत्यहरिष्यो मूर्द्ध्वा ते व्यपतिष्यत्तथोक्तस्यमयेति” ।

Capeller

German

 प्रतिहार m.
  das Anschlagen
 Thor,  Thorsteher, 
f.
  ई in. 

Burnouf

French

 प्रतिहार प्रतिहार m.
  (हृ) artifice,  déguisement.
Action d'articuler trop fortement,  tg.
		 Charlatan. 
		 Porte
portier.
प्रतिहारक m.
  charlatan. 

Stchoupak

French

 प्रति-हार-
 m.
  n.
  de certaines syllabes du Sāman 
 formule magique
prononcée sur les armes 
 porte 
 portier,  concierge (-ई- f.
 ).
°प- m.
  portier.
°भाजिन्- a. qui participe au Pratihāra.
°भूमि- f.
  seuil 
 office de portier.
°रक्षी- f.
  gardienne d'une porte.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.