प्रतिपत्तिः (pratipattiH)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Apte

English

प्रतिपत्तिः [pratipattiḥ],  f.
 

Getting
 acquirement,  gain
 चन्द्रलोक- प्रतिपत्तिः
 स्वर्ग˚ &c.
 

Perception,  observation,  consciousness,  (right) knowledge
 वागर्थप्रतिपत्तये R.*
  1.1
 तयोरभेदप्रतिपत्तिरस्ति मे Bh.*
  3.99
 गुणिनामपि निजरूपप्रतिपत्तिः परत एव संभवति Vās.

Assent,  compliance,  acceptance
 प्रतिपत्तिपराङ्मुखी Bk.*
  8.95 'averse from compliance,  unyielding'.

Admission,  acknowledgment.

Assertion,  statement.

Undertaking,  beginning,  commencement.

Action,  proceeding,  course of action,  procedure
 वयस्य का प्रतिपत्तिरत्र M.*
  4
 Ku.*
  5.42
 विषाद- लुप्तप्रतिपत्तिविस्मितं सैन्यम् R.*
  3.4 'which did not know what course of action to follow through dismay'.

Performance,  doing,  proceeding with
 प्रस्तुतप्रतिपत्तये R.*
  15.75.

Resolution,  determination
 कैकेय्याः प्रतिपत्तिर्हि कथं स्यान्मम वेदने Rām.*
  2.22.16
 व्यवसायः प्रतिपत्तिनिष्ठुरः R.*
  8.65.

News,  intelligence
 कर्मसिद्धावाशु प्रतिपत्तिमानय Mu.*
  4
 Ś.*
  6.

Honour,  respect,  mark of distinction,  respectful behaviour
 सामान्यप्रतिपत्तिपूर्वकमियं दारेषु दृश्या त्वया Ś.*
  4.17
7.1
 R.*
  14.22
15.12
 तत् कस्मादेतस्मिन् महानुभावे प्रतिपत्तिमूढा तिष्ठसि Nāg.1
 यत्स महानुभावो वाङ्मात्रेणापि अकृतप्रतिपत्तिः अदक्षिणेति मां संभावयिष्यति Nāg.2.

A method,  means.

Intellect,  intelligence.

Use,  application. 

Promotion,  preferment,  exaltation. 

Fame,  renown,  reputation. 

Boldness,  assurance,  confidence.

Conviction,  proof. 

A rite from which no advantage accrues.

The concluding portion of an action.  (In Daṇḍaviveka,  G. O. S.*
  52,  p.259,  it means punishment of an offence.)

Disposing of a matter or a thing which has served the purpose of something else
 यद् येन प्रयोजनेन सम्बद्ध- मुत्पद्यते तत् तदर्थमेव न्याय्यम् । तस्यान्यत्र गमने प्रतिपत्तिरित्येतदुपपद्यते ŚB. on MS.*  4.2.19. Also cf.
   यष हि न्यायो यदन्यत्र कृतार्थ- मन्यत्र प्रतिपाद्यत इति ŚB. on MS.*  4.2.22
 cf.
   also प्रतिपत्तिश्च विविक्तकरणेन उपकरोति ŚB. on MS.*  6.4.3. Hence प्रतिपत्ति- कर्मन् means 'a mere disposal' (as opposed to अर्थकर्मन्)
 किं शाखाप्रहरणं प्रतिपत्तिकर्म उतार्थकर्मेति ŚB. on MS.*  4.2.1.

giving (दान)
 अपात्रे प्रतिपत्तिः
 Mb.
 *  12.26.31
 दानवारि- रसिकाय विभूतेर्वश्मि ते$स्मि सुतरां प्रतिपत्तिम् N.*
  21.63.

Remedy (प्रतिविधान)
 प्रतिपत्तिं कां प्रत्यपद्यन्त मामकाः Mb.
 *  7.46. 3. Comp.
   -दक्ष a.
  knowing how to act. -पटहः a kind of kettle drum.  -पराङ्मुख a.
  obstinate,  unyielding
 Bk. -प्रदानम् Conferring promotion.  -भेदः difference of view. -विशारद a.
  knowing how to act,  skilful,  clever
 वायव्यमभिमन्त्र्याथ प्रतिपत्तिविशारदः Mb.
 *  1.227.16.

Apte 1890

English

 प्रतिपत्तिः f. 1 Getting,  acquirement,  gain
 चंद्रलोकप्रतिपत्तिः
 स्वर्ग° &c. 
2 Perception,  observation,  consciousness,  (right) knowledge
 वागर्थप्रतिपत्तये R. 1. 1
 तयोरभेदप्रतिपत्तिरस्तिमे Bh. 3. 99
 गुणिनांमपि निजरूपप्रतिपत्तिः परत एव संभवति Vās. 
3 Assent,  compliance,  acceptance
 प्रतिपत्तिपराङ्मुखी Bk. 8. 95 ‘averse from compliance,  unyielding’. 
4 Admission,  acknowledgment. 
5 Assertion,  statement. 
6 Undertaking,  beginning,  commencement. 
7 Action,  proceeding,  course of action,  procedure
 वयस्य का प्रतिपत्तिरत्र M. 4
 Ku. 5. 42
 विषादलुप्तप्रतिपत्ति सैन्यं R. 3. 40 ‘which did not know what course of action to follow through dismay.’ 
8 Performance,  doing,  proceeding with
 प्रस्तुतप्रतिपत्तये R. 15. 75. 
9 Resolution,  determination
 व्यवसायः प्रतिपत्तिनिष्ठुरः R. 8. 65. 
10 News,  intelligence
 कर्मसिद्धावाशु प्रतिपत्तिमानय Mu. 4
 Ś. 6. 
11 Honour,  respect,  mark of distinction,  respectful behaviour
 सामान्यप्रतिपत्तिपूर्वकमियं दारेषु दृश्या त्वया Ś. 4. 16
 7. 1
 R. 14. 22
 15. 12. 
12 A method,  means. 
13 Intellect,  intelligence. 
14 Use,  application. 
15 Promotion,  preferment,  exaltation. 
16 Fame,  renown,  reputation. 
17 Boldness,  assurance,  confidence. 
18 Conviction,  proof. 
19 A rite from which no advantage accrues. 
Comp. 
दक्ष a. knowing how to act. 
पटहः a kind of kettle-drum. 
भेदः difference of view. 
विशारद a. knowing how to act,  skilful,  clever. 

Apte Hindi

Hindi

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रति+पद्+क्तिन्
"हासिल करना,  अवाप्ति,  उपलब्धि"

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रति+पद्+क्तिन्
"प्रत्यक्षज्ञान,  अवक्षेण,  चेतना,  ज्ञान"

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रति+पद्+क्तिन्
"हामी भरना,  आज्ञा पालन,  स्वीकरण"

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रति+पद्+क्तिन्
"माल लेना,  अभिस्वीकृति"

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रति+पद्+क्तिन्
"दृढ़ोक्ति,  उक्ति"

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रति+पद्+क्तिन्
"समारंभ,  शुरु,  उपक्रम"

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रति+पद्+क्तिन्
"कार्यवाही,  प्रगमन,  क्रियाविधि"

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रति+पद्+क्तिन्
"अनुष्ठान,  करना,  प्रगमन करना"

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रति+पद्+क्तिन्
"दृढ़ संकल्प,  निश्चित धारणा"

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रति+पद्+क्तिन्
"समाचार,  गुप्त वार्ता"

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रति+पद्+क्तिन्
"सम्मान,  आदर,  पूजनीयता का चिह्न,  आदरयुक्त व्यवहार"

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रति+पद्+क्तिन्
"प्रणाली,  उपाय"

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रति+पद्+क्तिन्
"बुद्धि,  प्रज्ञा"

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रति+पद्+क्तिन्
"रिवाज,  प्रयोग"

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रति+पद्+क्तिन्
"उन्नति,  तरक्की,  उच्चपद प्राप्ति"

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रति+पद्+क्तिन्
"यश,  प्रसिद्धि,  ख्याति"

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रति+पद्+क्तिन्
"साहस,  भरोसा,  विश्वास"

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रति+पद्+क्तिन्
"सम्प्रत्याय,  प्रमाण"

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रतिपद्+क्तिन्
"प्राप्ति,  अवाप्ति"

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रतिपद्+क्तिन्
"प्रत्यक्षीकरण,  अवेक्षण"

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रतिपद्+क्तिन्
यथार्थ ज्ञान

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रतिपद्+क्तिन्
स्वीकृति

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रतिपद्+क्तिन्
आरम्भ

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रतिपद्+क्तिन्
सङ्कल्प

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रतिपद्+क्तिन्
समाचार

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रतिपद्+क्तिन्
उपाय

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रतिपद्+क्तिन्
बुद्धि

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रतिपद्+क्तिन्
उन्नति

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रतिपद्+क्तिन्
प्रयोग

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रतिपद्+क्तिन्
प्रसिद्धि

प्रतिपत्तिः
स्त्री*
  - प्रतिपद्+क्तिन्
विश्वासी

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  स्वीकारः,  प्रतिपत्तिः,  प्रतिग्रहः,  प्रतिग्रहणम्,  ग्रहणम्,  आवानम्,  स्वीकरणम्,  अङ्गीकारः
noun
 
अङ्गीकरणस्य क्रिया।
 "विवाहस्य वर्षद्वयानन्तरपि वरुणेन स्वपत्न्याः स्वीकारः न कृतः।"

Synonyms:
  लाभः,  लब्धिः,  प्राप्तिः,  फलम्,  फलोदयः,  लभ्यम्,  लभ्यांशः,  आयः,  उदयः,  उत्पन्नम्,  पणाया,  पण्यफलत्वम्,  वृद्धिः,  विवृद्धिः,  प्रतिपत्तिः,  योगक्षेमः,  प्रयोगः,  अर्जनम्,  उपार्जनम्
noun
 
मूलधनादधिकं व्यापारादिभिः प्राप्तं धनम्।
 "सः वस्त्रव्यापारे लाभः प्राप्तवान्।"

Synonyms:
  यशः,  कीर्तिः,  ख्यातिः,  प्रतिष्ठा,  मर्यादा,  सुकीर्तिः,  सत्कीर्तिः,  सुख्यातिः,  परिख्यातिः,  विश्रुतिः,  प्रतिष्ठा,  विश्रावः,  प्रसिद्धिः,  प्रकीर्तिः,  कीर्तनम्,  प्रथा,  प्रथितिः,  सम्प्रथी,  समज्ञा,  समाज्ञा,  प्रतिपत्तिः,  विख्यातिः,  प्रविख्यातिः,  प्रतिख्यातिः,  समाख्या,  जनश्रुतिः,  जनप्रवादः,  जनोदाहरणम्,  कीर्तना,  अभिख्यानम्,  समज्या,  आज्ञा
noun
 
दानादि-सद्गुण-प्रभवाद् विद्या-कलादिषु प्रावीण्याद् वा आदरस्य भावनया सहिता जनेषु श्रुतिः।
 "सचिन तेण्डुलकर महोदयेन क्रिकेट क्रीडायां यशः धनं च अर्जितम्।/ मन्दः कविः यशःप्रार्थी गमिष्यामि उपहास्यताम्। प्रांशुलभ्ये फले लोभाद् उद्बाहुर् इव वामनः॥"

Tamil

ப்ரதிபத்தி : : அறிவு,  பெறுதல்,  கவனித்தால்,  நிறைவேற்றுதல்,  ஆரம்பம்,  அனுஷ்டானம்,  சங்கல்பம்,  உபாயம்,  கீர்த்தி,  புகழ்,  துணிவு,  நம்பிக்கை,  புத்திவலிமை.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 प्रतिपत्तिः,  स्त्री,
   (प्रतिपदनमिति । प्रति + पद् +क्तिन् ।) प्रवृत्तिः । (यथा,  कुमारे । ५ । ४२ ।“मनस्विनीनां प्रतिपत्तिरीदृशी ॥
”)प्रागल्भ्यम् । गौरवम् । (यथा,  युक्तिकल्पतरौचारलक्षणे ।“सुभक्तो राजसु तथा कार्य्याणां प्रतिपत्तिमान् ॥
”)संप्राप्तिः । (यथा,  रघुः । १ । १ ।“वागार्थाविव संपृक्तौ वागर्थप्रतिपत्तये ।जगतः पितरौ वन्दे पार्व्वतीपरमेश्वरौ ॥
”)प्रबोधः । (यथा,  भागवते । ३ । ६ । १४ ।“चक्षुषांशेन रूपाणां प्रतिपत्तिर्यतो भवेत् ॥
”)पदप्राप्तिः । इति मेदिनी । ते,  २०९ ॥
 मीमां-सकमते फलशून्यकर्म्माङ्गम् । यथा । देव-तोद्देशेन यागादौ त्यक्तहविरादेरग्नौ निःक्षेपः ।पूजितप्रतिमादेर्जले विसर्जनमित्यादि । श्राद्धादौसर्व्वशेषाङ्गकर्म्म यथा । प्रतिपत्तिरूपकर्म्माङ्गएव प्रतिपाद्याभावे तन्निवृत्तिः । इति तिथ्यादि-तत्त्वम् ॥
 * ॥
 निर्व्वाहिताङ्गकद्रव्यकरणकाङ्गत्वंप्रतिपत्तिरूपकर्म्माङ्गत्वम् । प्रतिपत्तिकर्म्मउत्तरा क्रिया । यत्र एकेन द्रव्येण कर्म्म-द्वयं निर्व्वाह्यते तत्र उत्तरं कर्म्म प्रतिपत्तिकर्म्म ।तन्निर्व्वाहकञ्च प्रतिपाद्यम् । इति तट्टीकायांकाशीरामवाचस्पतिः ॥
 * ॥
 अथ प्रतिपत्त्यधि-करणम् । शकृन्निरस्यति लोहितं निर-स्यति गुदेनोपयजति सर्व्वं जुहोति । इत्य-ग्नीसोमीयपशौ श्रूयते । शकृन्निरस्यतीति दृष्टा-न्तार्थम् । यथा पशोरुदरवर्त्तिशकृत् त्यजतितथा लोहितमपि त्यजति । अन्यत्र पशोःशीर्षमांसोपक्रमेण होमः । अत्र तु गुदमांसोप-क्रमेणेति । तत्र च यज्ञशेषमृत्विग्भ्यो ददातीतिपरिभाषया मांसस्योत्तरा प्रतिपत्तिः प्राप्ता ।अत्र सर्व्वहवनेन प्रतिपत्त्यभावात् कर्म्मवैगुण्यंस्यादिति । अत्र सिद्धान्तः । यदिकारादुपपत्ति-रिति । यदि प्रतिपाद्यं स्यात् तदा प्रतिपत्ति-रङ्गमित्यर्थः । इति रामकृष्णीयाघिकरण-कौमुदी ॥
 * ॥
 अपि च ।“उपांशुयाजद्रव्येण शेषकार्य्यं भवेन्न वा ।भवेद्धविर्भ्यः सर्व्वेभ्य इत्युक्त्या प्रापितत्वतः ॥
उक्ताज्यद्रव्यशेषस्तु भाव्युपस्तरणादिकृत् ।अतो न प्रतिपत्त्यर्हः शेषकार्य्यं ततः कथम् ॥
”इति माधवीयाधिकरणमालायाम् ५ पादे प्रथ-माधिकरणम् ॥

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.