| YouTube Channel

प्रतिनिर्देश्य (pratinirdezya)

 
शब्दसागरः
English
प्रतिनिर्देश्य
f.
 (-श्या) Adj. That which, though stated before, is repeated
in order to give some further information about it, viz:--(The
attribute ताम्रत्व in “उदेति सविता ताम्रस्ताम्र एवास्तमेति च”)
E.
 प्रति + निर्-
दिश-कर्म्मणि-ण्यत् ।
Spoken Sanskrit
English
प्रतिनिर्देश्य pratinirdezya
adj.
 referred to or mentioned again
Apte
English
प्रतिनिर्देश्य [pratinirdēśya],
a.
 That which, though before expressed, is repeated in order to state something more about it
cf.
 the instance given in K.
P.*
 7
उदेति सविता ताम्रस्ताम्र एवास्तमेति च, where ताम्र is repeated to show that the sun that rises red sets also red.
Apte 1890
English
प्रतिनिर्देश्य a. That which, though before expressed, is repeated in order to state something more about it
cf. the instance given in K. P. 7
उदेति सविता ताम्रस्ताम्र एवास्तमेति च, where ताम्र is repeated to show that the sun that rises red sets also red.
Monier Williams Cologne
English
प्रति-°निर्देश्य
mfn.
 referred to or mentioned again,
Sāh.
Apte Hindi
Hindi
प्रतिनिर्देश्य
वि* - प्रति+निर्+दिश्+ण्यत्
जो पहला कहा हुआ होने पर भी फिर दोहराया जाय जिससे कि तत्संबंधी और कुछ फिर दोहराया जाय जिससे कि तत्संबंधी और कुच भी कह दिया जाय
Shabdartha Kaustubha
Kannada
प्रतिनिर्देश्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮತ್ತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುವ
निष्पत्तिः - > प्रति + निर् + दिश (अतिसर्जने) - "ण्यत्" (३-१-१२४)
विस्तारः - > "उदेति सविता ताम्रास्ताम्र एवास्तमेति च" ಇಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರ ಪದದಾರ್ಥವು ಬೇರೆ ಪದದಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ ತಾಮ್ರ ಪದಾರ್ಥವು ತತ್ ಕ್ಷಣ ಪ್ರತೀತವಾಗದೆ ಅರ್ಥಾಂತರದ ಜ್ಞಾನವುಂಟಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಾರ್ಥದ ವಿಳಂಬಪ್ರತೀತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದಾದುದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ತಾಮ್ರ ಪದವೇ ಪ್ರತಿನಿರ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
L R Vaidya
English
pratinirdeSya {% a. (f. श्या) %} That which, though stated before, is repeated in order to give some further information about it, (e.g. the attribute ताम्रत्व in उदेति सविता ताम्रस्ताम्र एवास्तमेति च).
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
प्रतिनिर्देश्य
त्रि०
 प्रति + निर्--दिश--कर्मणि ण्यत् । प्रथम-निर्दिष्टस्य पुनर्मुणान्तरविधानार्थं बुभुत्सितार्थंप्रतिपा-दनार्थं च निर्देशविषये यथा “उदेति सविता ताम्रस्ताम्रएवास्तमेति च” अत्र ताम्रतयोदितस्य पुनस्ताम्रगुणवि-शिष्टतयास्तत्वकीर्त्तनाय पुनर्निर्देशः । तत्र च कथितपदता न काव्यदोषः तदुक्तं काव्यग्रकाशे“उद्देश्यप्रतिनिर्देश्यव्यतिरिक्तो विषय एकवदप्रयीगनिषेधस्य, द्रेद्वति विषये प्रत्युत तस्यैव पदस्य सर्वनाम्नोवा प्रयोयं विना दोषः । तथा हि “उदेति सविताताम्रस्ताम्र एवास्तमेति च । सम्पत्तौ च विपत्तौ चमहतामेकरूपता” । अत्र रक्त एवास्तमेतीति यदिक्रियते तदा पदान्तरप्रतिपादितः स एवार्थोऽर्थान्तरतयेवप्रतिभासमानः प्रतीतिं स्थगयति” । “तद्वतीति उद्देश्यप्रतितिर्दश्यत्ववतीत्यर्थः दोष इति आपाततोऽर्थान्तरता-वभासरूप इत्यर्थः । अयं भावः “न सोऽस्ति प्रत्ययो लोकेयत्र शब्दो न भासते” इति नियमाच्छब्देनोपस्थाप्यमानोऽर्थः शब्दविशिष्ट एव भासते अतः शब्दभेदेनोपादानेतच्छब्दविशिष्टेऽर्थे भासमाने विभिन्नशब्दरूपविषेषण-भेदाद्भेदावभास इति । सर्वनाम्नापि पूर्वीपात्तशब्दविशि-ष्टभासनान्न भेदावभास इत्याह सर्वनाम्नोवेति” नागेशः ।