| YouTube Channel

प्रतम्य (pratamya)

 
Kridanta Forms
Sanskrit
तम् (त꣡मुँ꣡ काङ्क्षायाम् - दिवादिः - सेट्)
ल्युट् = तमनम्
अनीयर् = तमनीयः - तमनीया
ण्वुल् = तमकः - तमिका
तुमुँन् = तमितुम्
तव्य = तमितव्यः - तमितव्या
तृच् = तमिता - तमित्री
क्त्वा = तमित्वा / तान्त्वा
ल्यप् = प्रतम्य
क्तवतुँ = तान्तवान् - तान्तवती
क्त = तान्तः - तान्ता
शतृँ = ताम्यन् - ताम्यन्ती
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“तमु काङ्क्षायाम्”@} 2 शमादिः।
घटादिः।
3 ‘ग्लानावेव 4 प्रयोगः।
मुरारिस्तु ‘द्रष्टुं बहूत्ताम्यति।’ इति काङ्क्षाया- मेवाह।’ इति धातुकाव्यव्याख्याने 5।]] 6 तमकः-मिका, 7 तमकः-मिका, तितमिषकः-षिका, 8 तन्तमकः-तंतमकः-मिका
तमिता-त्री, तमयिता-त्री, तितमिषिता-त्री, तन्तमिता-त्री
9 ताम्यन्-न्ती, तमयन्-न्ती, तितमिषन्-न्ती
-- 10 तमिष्यन्-न्ती-ती, तमयिष्यन्-न्ती-ती, तितमिषिष्यन्-न्ती-ती
-- तमयमानः, तमयिष्यमाणः, तन्तम्यमानः, तन्तमिष्यमाणः
11 प्रतान्-प्रतामौ-प्रतामः
-- -- -- 12 तान्तः, तमितः, तितमिषितः, तन्तमितः-तवान्
-- तमः, 13 तमी 14, तमः, तितमिषुः, तन्तमः
तमितव्यम्, तमयितव्यम्, तितमिषितव्यम्, तन्तमितव्यम्
तमनीयम्, तमनीयम्, तितमिषणीयम्, तन्तमनीयम्
15 तम्यम्, तम्यम्, तितमिष्यम्, तन्तम्यम्
ईषत्तमः-दुस्तमः-सुतमः
-- -- -- तम्यमानः, तम्यमानः, तितमिष्यमाणः, तन्तम्यमानः, तमः, तमः, तितमिषः, तन्तमः
तमितुम्, तमयितुम्, तितमिषितुम्, तन्तमितुम्
16 तान्तिः, तमना, तितमिषा, तन्तमा
तमनम्, तमनम्, तितमिषणम्, तन्तमनम्
17 तमित्वा-तान्त्वा, तमयित्वा, तितमिषित्वा, तन्तमित्वा
प्रतम्य, 18 प्रतमय्य, प्रतितमिष्य, प्रतन्तम्य
19 तमम् २, तमित्वा२, तान्त्वा २, 20 तमम् २ -तामम् २, तमित्वा २ -तान्त्वा २, तितमिषम् २, तितमिषित्वा २, तन्तमम् २
तन्तमित्वा २
21 इत्यसुन् प्रत्ययः।]] तमः, 22 असच्प्रत्यये रूपम्।]] तमसा 23, 24 इति रक्प्रत्ययः, दीर्घश्च।
तम्यते जनैरिति ताम्रम् = लोहविशेषः।]] ताम्रम् 25।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (७०६)
02
=>
 (४-दिवादिः-१२०२। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 [अस्य]
05
=>
 [२-६५]
06
=>
 [[१। ‘नोदात्तोपदेशस्य मान्तस्यानाचमेः’ (७-३-३४) इति वृद्धिनिषेधः। एवं घञि, णमुलि च ज्ञेयम्।]]
07
=>
 [[२। ‘जनीजॄष्क्रसुरञ्जोऽमन्ताश्च’ (ग। सू। भ्वादौ) इति मित्संज्ञायाम्, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति णौ उपधाया ह्रस्वः। एवं ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
08
=>
 [[३। यङन्ते, ‘नुगतोऽनुनासिकान्तस्य’ (७-४-८४) इत्यभ्यासस्य नुगागमः। तस्य ‘पदान्तवद्वाच्यः’ (वा। ७-४-८४) इति वचनात् पदान्तवद्भावे, ‘वा पदान्तस्य’ (८-४-५९) इति परसवर्णविकल्पः। एवं यङन्ते सर्वत्र रूपद्वयं ज्ञेयम्।]]
09
=>
 [[४। ‘शमामष्टानां दीर्घः श्यनि’ (७-३-७४) इति दीर्घः।]]
10
=>
 [पृष्ठम्०६५२+ २५]
11
=>
 [[१। क्विपि, ‘अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति’ (६-४-१५) इति दीर्घे, ‘मो नो धातोः’ (८-२-६४) इति नकारः पदान्ते। तस्य नकारस्य त्रैपादिकत्वात् ‘न लोपः प्राति- पदिकान्तस्य’ (८-२-७) इति लोपो न।]]
12
=>
 [[२। उदित्त्वेन क्त्वायामिड्विकल्पनात्, निष्ठायाम्, ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्णिषेधः। ‘अनुनासिकस्य क्वि--’ (६-४-१५) इति दीर्घः। ‘मोऽनुस्वारः’ (८-३-२३) इत्यनुस्वारः। ‘अनुस्वारस्यययि--’ (८-४-५८) इति परसवर्णः।]]
13
=>
 [[आ। ‘अशाम्यदात्माऽपि तमी नमामि दमिप्रियं श्रान्तिहरं भवन्तम्।’ धा। का। २। ६५।]]
14
=>
 [[३। ‘शमित्यष्टाभ्यो घिनुण् (३-२-१४१) इति तच्छीलादिषु कर्तषु घिनुण्। ‘नोदात्तो- पदेशस्य--’ (७-३-३४) इति वृद्धिनिषेधः।]]
15
=>
 [[४। ‘पोरदुपधात्’ (३-१-९३) इति यत्।]]
16
=>
 [[५। ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इतीण्णिषेधः। अनुस्वारपरसवर्णौ।]]
17
=>
 [[६। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इति क्त्वायामिड्विकल्पः। इडभावपक्षे, दीर्घानुस्वार- परसवर्णाः।]]
18
=>
 [[७। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
19
=>
 [पृष्ठम्०६५३+ २४]
20
=>
 [[१। ‘चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इति णमुल्परे णौ दीर्घविकल्पः।]]
21
=>
 [[२। ‘असुन्’ [द। उ। ९-४९]
22
=>
 [[३। औणादिके [द। उ। ९-४४]
23
=>
 [नदी]
24
=>
 [[४। ‘असितम्योर्दीर्घश्च’ [द। उ। ८-३६]
25
=>
 [[आ। ‘मधुरिपोरभिताम्रमुखी मुदं दिवि तदा विततान शुकावलिः।’ शि। व। ६। ५३।]]