| YouTube Channel

प्रजागरः (prajAgaraH)

 
Apte
English
प्रजागरः [prajāgarḥ], 1 Lying awake at night, sleeplessness
स राजर्षिरिमानि दिवसानि प्रजागरकृशो लक्ष्यते
Ś.*
 3
प्रजागरात् खिली- भूतस्तस्याः स्वप्ने समागमः
Ś.*
 6.22.
Vigilance, carefulness.
A guardian.
An epithet of Kṛiṣṇa or Viṣṇu (नित्यं प्रबुद्धत्वात् प्रजागर्ति इति प्रजागरः).
Apte 1890
English
प्रजागरः 1 Lying awake at night, sleeplessness
स राजर्षिरिमानि दिवसानि प्रजागरकृशो लक्ष्यते Ś. 3
प्रजागरात्खिलीभूतस्तस्याः स्वप्ने समागमः Ś. 6. 21.
2 Vigilance, carefulness.
3 A guardian.
4 An epithet of Kṛshṇa.
Apte Hindi
Hindi
प्रजागरः
पुं*
 - प्र+जागृ+अप्
"रात को जागते रहन, निद्रा का अभाव"
प्रजागरः
पुं*
 - प्र+जागृ+अप्
"चौकसी, सावधानी "
प्रजागरः
पुं*
 - प्र+जागृ+अप्
"अभिभावक, संरक्षक"
प्रजागरः
पुं*
 - प्र+जागृ+अप्
कृष्ण का विशेषण
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अनिद्रा, निद्रानाशः, निर्णिद्रता, निद्राभावः, उन्निद्रता, विनिद्रता, विनिद्रत्वम्, प्रजागरः
noun
निद्रायाः अभावः।
"अधिकसमयं यावत् अनिद्रायाः स्थितिः अपायकारिणी भवितुं शक्नोति।"
Synonyms:
 जागरणम्, प्रजागरः, जागरः, रात्रिजागरः
noun
केषुचित् उत्सवादिषु आरात्रं निद्राभावः।
"नवरात्रोत्सवे जनाः देव्याः मन्दिरे जागरणं कुर्वन्ति।"
Synonyms:
 रक्षकः, रक्षापुरुषः, स्थानपालः, प्राहारिकः, आरक्षकः, आरक्षिकः, प्रजागरः
noun
यः रक्षति।
"रक्षकः सावधानतया रक्षणं करोतु।"
Synonyms:
 निद्रानाशः, अनिद्रा, प्रजागरः, अल्पनिद्रता
noun
एकः रोगः यस्मिन् निद्रितुं न शक्यते अथवा अतीव अल्पसमयं निद्रितुं शक्यते।
"निद्रानाशेन पीडितः रोगी मञ्चे कुक्षिं परिवर्तयति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्रजागरः,
पुं,
 (प्र + जागृ + “ऋदोरप् ।” ३ । ३ । ५७ ।इति भावे अप् ।) प्रकर्षेण जागरणम् । इतिहलायुधः ॥
यथा, अग्निपुराणे ।“देवतानां पितॄणाञ्च घोरं कृत्वा प्रजागरम् ।त्रेतायुगे चतुर्थांशे रावणस्तपसः क्षयात् ।रामं दाशरथिं प्राप्य सगणः क्षयमीयिवान् ॥
”(विष्णुः । यथा, महाभारते । १३ । १४९ । ११५ ।“आधारनिलयो धाता पुष्पहासः प्रजागरः ॥
”“नित्यबुद्धस्वरूपत्वात् प्रजागरः ।” इति तद्-भाष्यम् ॥
प्राणः । यथा, भागवते । ४ ।२७ । १५ ।“ते चण्डवेगानुचराः पुरञ्जनपुरं यदा ।हर्त्तुमारेभिरे तत्र प्रत्यषेधत् प्रजागरः ॥
”“प्रजागरः प्राणः ।” इति तट्टीकायां स्वामी ॥
)