प्रग्रह (pragraha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 प्रग्रह m.
  (-हः)
	 1. Taking,  seizing.
	 2. Confinement,  restriction,  restraint, 
captivity.
	 3. A prisoner,  a captive,  either man or beast in confine-
ment.
	 4. A rein,  a rope or halter for horses,  and cattle.
	 5. The
string suspending a balance.
	 6. Favour,  kindness.
	 7. An arm. 
	 8. A
ray of light.
	 9. The commencement of an eclipse.
	 10. A vowel not
subject to the rules of Sandhi.
	 11. A sort of Cassia,  (C. fistula.)
E.
  प्र before,  ग्रह् to take or seize,  aff.
   अप्
 otherwise with घञ् aff.
  
प्रग्राह ।

Capeller Eng

English

 प्रग्रह m.
  holding or stretching forth (also adj.  —°)
taking,  seizing
 friendly reception,  kindness,  favour
 taking to,  being
fond of or eager for,  obstinacy,  pertinacity
 rein,  bridle,  rope
leader,  chief,  comrade,  satellite.

Yates

English

 प्र-ग्रह (हः) 1.
m.
  Taking
 restraint
a captive
 a rein
 string sus-
pending a balance
 favour
 an
arm
 ray of light
 Cassia.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 adj.
  	-	  stretching forth
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 adj.
  	-	  receiving
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 adj.
  	-	  seizing
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 adj.
  	-	  clutching
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 adj.
  	-	  hospitable
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 adj.
  	-	  taking hold of
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 adj.
  	-	  kind
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 adj.
  	-	  holding in front
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  friendly reception
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  arm
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  satellite
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  kindness
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  companion
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  taming
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  guide
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  beginning of an eclipse
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  seizure of the sun or moon
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  leader
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  cord
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  thong
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  rein
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  halter
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  binding
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  species of plant
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  obstinacy
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  cord or string suspending a balance
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  vowel not subject to the rules of sandhi
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  rope
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  breaking
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  string
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  particular manner of fighting
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  favour
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  ruler
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  bridle
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  stubbornness
प्रग्रह 	-	 pragraha 	-	 m.
  	-	  ray of light

 
   प्रग्रह  pragraha adj.
   clutching

Wilson

English

 प्रग्रह
m.
  (-हः)
1 Taking,  seizing.
2 Confinement,  restriction,  restraint,  captivity.
3 A prisoner,  a captive,  either man or beast in confinement.
4 A rein,  a rope or halter for horses,  and cattle.
5 The string suspending a balance.
6 Favour,  kindness.
7 An arm. 
8 A ray of light.
9 A sort of Cassia,  (C. fistula.)
E.
  प्र before ग्रह to take or seize,  aff.
   अप्
 otherwise with
घञ्,  aff.
   प्रग्राह.

Apte

English

प्रग्रह [pragraha],  a.
 

Holding in front,  stretching forth (hands)
 एवमुक्तस्तु मुनिना प्राञ्जलिः प्रग्रहो नृपः । अभ्यवादयत प्राज्ञः Rām.*
  7.82.14.

Seizing,  taking.

हः Holding or stretching forth,  holding out.

Laying hold of,  taking,  grasping,  seizing
 न हि मे मुच्यते कश्चित् कथञ्चित् प्रग्रहं गतः Mb.
 *  3.179.16.

The commencement of an eclipse.

(a) A rein,  bridle
 धृताः प्रग्रहाः अवतरत्वायुष्मान् Ś.*
  1
 Śi.*
  12.31. (b) A whip,  lash,  scourge.

A check,  restraint
 यः प्रग्रहानुग्रहयोर्यथान्यायं विचक्षणः Rām.*
  2.1.25.

Binding,  confinement
 सो$स्माकं वैरपुरुषो दुर्मतिः प्रग्रहं गतः Mb.
 *  12.7.33.

A prisoner,  captive.

Taming,  breaking (as an animal).

A ray of light.

The string of a balance.

A vowel not subject to the rules of Sandhi or euphony
 see प्रगृह्य.

N.
  of Viṣṇu.

The arm. 

A leader,  guide.

Kindness,  favour,  a reward
 अपराधं सहेताल्पं तुष्येदल्पे$पि चोदये । महोप- कारं चाध्यक्षं प्रग्रहेणाभिपूजयेत् ॥ Kau. A.
 2.7.25.

TheKarṇikāra tree.

The gains in the form of gifts to courtiers
 राजोपजीविनां प्रग्रहप्रदेशभोगपरिहारभक्तवेतनलाभम् Kau. A.
 2.7.25.

Hoarding,  collecting (संग्रह)
 असाधुनिग्रहरतः साधूनां प्रग्रहे रतः Mb.
 *  12.21.14.

Folding,  joining (hands)
 श्वश्रूणामविशेषेण प्राञ्जलिप्रग्रहेण च Rām.*
  7. 48.1.

Obstinacy,  stubbornness.

A companion,  satellite.

Apte 1890

English

 प्रग्रहः 1 Holding or stretching forth,  holding out. 
Laying hold of,  taking,  grasping,  seizing. 
The commencement of an eclipse. 
(a) A rein,  bridle
 धृताः प्रग्रहाः अवतरत्वायुष्मान् Ś. 1
 Śi. 12. 31. (b) A whip,  lash,  scourge. 
A check,  restraint. 
Binding,  confinement. 
A prisoner,  captive. 
Taming,  breaking (as an animal). 
A ray of light. 
The string of a balance. 
A vowel not subject to the rules of Saṃdhi or euphony
 see प्रगृह्य. 
N. of Viṣṇu. 
The arm. 
A leader,  guide. 
Kindness,  favour. 
The Karṇikāra tree. 

Monier Williams Cologne

English

 प्र-°ग्रह m.
  (ifc.  f(आ). ) holding in front,  stretching forth,  MBh.
  

 seizing,  clutching,  taking hold of (°हं गतः,  seized,  taken),  ib.
 Hariv.
 

 a partic.  manner of fighting,  MBh.
   (=  शत्रोर् उत्तानपा-तनार्थम् पादाकर्षणम्,  or =
  गल-हस्तकः,  Nīlak.
 )

 the seizure of the sun or moon,  beginning of an eclipse (cf.   ग्रह),  Sūryas.
 

 friendly reception,  kindness,  favour,  MBh.
  
 Hariv.

 obstinacy,  stubbornness (°हंगतः,  obstinate,  stubborn),  MBh.
  

 a rein,  bridle,  KaṭhUp.
   
 MBh.
   &c.
  

 a ray of light (like all words meaning ‘rein’ or ‘bridle’),  L.
 

 a rope,  halter,  cord,  string,  thong,  MBh.
  

 the cord or string suspending a balance,  L.
 

 a guide,  leader,  ruler (also as N.
  of Viṣṇu-Kṛṣṇa),  MBh.
  

 a companion,  satellite,  ib.

 binding,  L.
 

 taming,  breaking (a horse),  L.
 

 the arm,  L.
 

 a species of plant,  Car.
  (Cassia Fistula,  L.
 )

 a vowel not subject to the rules of Saṃdhi,  TPrāt.
   (-त्व n.
  Sch.
 cf.
   1. प्र-गृह्य)

 N.
  of a partic.  sacrificial rite (also -होम,  KātyŚr.
  ,  Sch.)

 प्र-°ग्रह mf(आ)n.  receiving,  kind,  hospitable (with सभा f.
  a hall of reception,  an audience hall),  R.
  (B.)

 प्र-°ग्रह mf(आ)n.  =
  ऊर्ध्वबाहु (?),  R.
 ,  Sch. (cf.   प्र॑ञ्जलि-प्रग्र्°)

Monier Williams 1872

English

 प्र-ग्रह,  अस्,  m. holding in front,  holding
forth,  holding out,  stretching forth
 taking,  taking
or laying hold of,  grasping,  clutching,  seizing (e. g.
अङ्ग-प्°,  the seizing of the limbs [by a demon], 
pain in the limbs)
 the seizing or grasping of the
sun or moon,  beginning of an eclipse [cf. ग्रह]
kind or friendly reception,  kindness,  favour
 a rein, 
bridle,  rope or halter for horses,  lash,  thong,  whip, 
scourge
 the cord or string suspending a balance
 a
guide,  leader,  ruler
 a ray of light
 a prisoner, 
captive,  either man or beast in confinement
 bind-
ing
 taming,  breaking (a horse)
 the arm
 a species
of plant,  Cassia Fistula
 (in grammar) a vowel not
subject to the rules of Sandhi
 epithet of a particular
sacrificial rite (more fully written प्रग्रह-होम)
an epithet of Viṣṇu or Kṛṣṇa.
—प्रग्रह-वत्, 
आन्,  अती,  अत्,  (at the end of a comp.) having seized, 
holding
 giving a friendly reception,  receiving kindly, 
obliging,  kind.

Macdonell

English

 प्रग्रह pra-graha,  m.
  holding forth,  stretching 🞄out
 grasping,  seizing
 seizure of the sun 🞄or moon,  beginning of an eclipse
 kindness
 🞄obstinacy (rare)
 rein,  bridle (ord. mg.)
 🞄leader,  guide
 companion,  satellite
 -grahaṇa,  m.
  leader,  guide (only —° a.
  = led by)
 🞄n.  grasping,  seizing
 commencement of an 🞄eclipse
 -grāham,  abs. keeping the words 🞄separate (i. e. not combining them according 🞄to the rules of Sandhi
 Br.)
 -grīva,  m.
  n.
  (?) 🞄railing or fence enclosing a house.

Benfey

English

 प्रग्रह प्र-ग्रह् + अ,  m.
 
 1. Stretch-
ing out,  MBh. 13,  6374.
 2. Taking, 
seizing,  Hariv. 15103.
 3. An arm. 
 4.
A ray of light.
 5. Favour,  kindness, 
MBh. 13,  6709.
 6. Confinement,  cap-
tivity.
 7. A prisoner,  a captive.
 8.
Restraining.
 9. A rein,  a rope,  MBh.
7,  9567
 13,  3456.
 10. The string sus-
pending a balance.

Apte Hindi

Hindi

प्रग्रहः
पुं*
  - प्र+ग्रह+अप्
"फैलाना,  थमाना"

प्रग्रहः
पुं*
  - प्र+ग्रह+अप्
"पकड़ना,  लेना,  ग्रहण करना,  हथियार लेना"

प्रग्रहः
पुं*
  - प्र+ग्रह+अप्
ग्रहण का आरंभ

प्रग्रहः
पुं*
  - प्र+ग्रह+अप्
"रास,  लगाम"

प्रग्रहः
पुं*
  - प्र+ग्रह+अप्
"रोक थाम,  पाबन्दी"

प्रग्रहः
पुं*
  - प्र+ग्रह+अप्
"बंधन,  कैद"

प्रग्रहः
पुं*
  - प्र+ग्रह+अप्
"कैदी,  बन्दी"

प्रग्रहः
पुं*
  - प्र+ग्रह+अप्
"पालना,  संधाना"

प्रग्रहः
पुं*
  - प्र+ग्रह+अप्
प्रकाश की किरण

प्रग्रहः
पुं*
  - प्र+ग्रह+अप्
तराजू की डोरी

प्रग्रहः
पुं*
  - प्र+ग्रह+अप्
संधि के नियमों से मुक्त स्वर

प्रग्रहः
पुं*
  - प्र+ग्रह्+अप्
राजसभासदों को उपहार

प्रग्रहः
पुं*
  - प्र+ग्रह्+अप्
जोड़ के रखना

प्रग्रहः
पुं*
  - प्र+ग्रह्+अप्
घृष्टता

Shabdartha Kaustubha

Kannada

प्रग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಿರಣ /ರಶ್ಮಿ
निष्पत्तिः - > प्र + ग्रह (उपादाने) - "अप्" (३-३-५८)
प्रयोगाः - > "इन्दोः प्राच्यां भवति तरणेः प्रग्रहः किं प्रतीच्याम्"
प्रग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುದುರೆಯ ಹಗ್ಗ /ಕುದುರೆಯ ಕಡಿವಾಣ
प्रयोगाः - > "उत्तेरुरुत्ताकखुरारवं द्रुताः श्लथीकृतप्रग्रहमर्वतां व्रजाः"
उल्लेखाः - > माघ० १२-३१
प्रग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಕ್ಕಡಿಯ ದಾರ
निष्पत्तिः - > प्र + ग्रह (उपादाने) - "अप्" (३-३-५३)
प्रग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು /ನಾರಾಯಣ
निष्पत्तिः - > प्र + ग्रह (उपादाने) - कर० "अप्" (३-३-५८)
व्युत्पत्तिः - > अर्जुनः रश्मिभिरिव प्रगृह्यते प्रकर्षेण गृह्यते सारथिनानेन
प्रयोगाः - > "प्रग्रहो निग्रहो व्यग्रः"
उल्लेखाः - > वि० स०
प्रग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸುವರ್ಣ /ಚಿನ್ನ
प्रग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿಗ್ರಹ /ತಡೆ /ಹತೋಟಿ
प्रग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭುಜ /ಬಾಹು /ತೋಳು
प्रग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿಯುವಿಕೆ /ಭದ್ರವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುಕೆ
प्रग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪೂಜೆ
प्रग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಕ್ಕೆ ಗಿಡ
प्रग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅವಲಂಬನ /ಆಶ್ರಯ /ಆಸರೆ
प्रयोगाः - > "नृपेष्वथ प्रणष्टेषु जगत्यप्रग्रहाः प्रजाः । क्षणेन निवृत्ते चैवं हत्वाचान्योन्यमाहवे"
उल्लेखाः - > हरिवं०
प्रग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಣಿಗಿಲೆ ಗಿದ
प्रग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧಾರಣ /ಧರಿಸುವುದು /ತೊಡುವುದು
प्रग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಸು ಮೊದವಾದುವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಹಗ್ಗ
प्रग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಿರ್ಯಕ್ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಪಳಗಿಸುವುದು
प्रग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಂದಿ /ಸೆರೆಯಾಳು /ಖೈದಿ
विस्तारः - > "तुलासूत्रेऽश्वरश्मौ प्रग्राहः प्रग्रहः पुनः । तयोश्च संयमोद्योतपूजावन्द्यर्ग्वधेषु च" - वैज०

L R Vaidya

English

 pragraha {% m. %} 1. Grasping,  clutching,  seizing
the commencement of an eclipse
a rein,  a bridle
restraint,  confinement
the string of a balance
the arm
a ray of light
a prisoner,  a captive
a vowel not subject to the rules of sandhi.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 pragraha (m.? = Pali paggaha),  exertion,  energetic activity: Bbh 〔205.16〕 (see pragṛhṇāti
 contrasted with śamatha-kāle,  prec. line).

Abhyankara Grammar

English

प्रग्रह  absence of euphonic change
 the. term is frequently used in the Taittiriya Pratisakhya
 cf. T. Pr. I.60,  IV.1.1-54.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 प्रग्रह Adj. (f. आ) in Verbindung mit सभा R. ed. Bomb. 2,  82,  2 etwa Empfangshalle.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
रोचिरुस्ररुचिशोचिरंशुगो ज्योतिरर्चिरुपधृत्यभीशवः ।
प्रग्रहः शुचिमरीचिदीप्तयो धामकेतुघृणिरश्मिपृश्नयः ॥ ९९ ॥
पाददीधितिकरद्युतिद्युतो रुग्विरोककिरणत्विषित्विषः ।
भाःप्रभावसुगभस्तिभानवो भा मयूखमहसी छविर्विभा ॥ १०० ॥
-wordlist-
 
रोचिस् (क्ली),  उस्र (पुं),  रुचि (स्त्री),  शोचिस् (क्ली),  अंशु (पुं),  गो (पुंस्त्री),  ज्योतिस् (क्ली),  अर्चिस् (स्त्रीक्ली),  उपधृति (पुं),  अभीशु (पुं),  प्रग्रह (पुं),  शुचि (पुं),  मरीचि (पुंस्त्री),  दीप्ति (स्त्री),  धामन् (क्ली),  केतु (पुं),  घृणि (पुं),  रश्मि (पुं),  पृश्नि (पुंस्त्री),  पाद (पुं),  दीधिति (स्त्री),  कर (पुं),  द्युति (स्त्री),  द्युत् (क्ली),  रुच् (क्ली),  विरोक (पुं),  किरण (पुं),  त्विषि (स्त्री),  त्विष् (स्त्री),  भास् (पुंस्त्री),  प्रभा (स्त्री),  वसु (पुं),  गभस्ति (पुं),  भानु (पुं),  भा (स्त्री),  मयूख (पुं),  महस् (क्ली),  छवि (स्त्री),  विभा (स्त्री)

--source--
 
चारः कारा गुप्तौ बन्द्यां ग्रहकः प्रोपतो ग्रहः ॥ ८०६ ॥
-wordlist-
 
चार (पुं),  कारा (स्त्री),  गुप्ति (स्त्री),  बन्दिन् (पुं),  ग्रहक (पुं),  प्रग्रह (पुं),  उपग्रह (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

रोचिस्
रोचिस्,  शोचिस्,  अभीशु,  प्रद्योत,  गभस्ति,  रश्मि,  घृणि,  किरण,  रुचि,  रुच्,  दीधिति,  दीप्ति,  द्युति,  प्रभा,  भा,  विभा,  भास्,  उस्र,  धामन्,  वसु,  केतु,  मरीचि,  प्रग्रह,  उपधृति,  वृष्णि,  मयूख,  अंशु,  भानु,  कर,  पाद,  विरोक,  गो
रोचिः शोचिरभीशुः प्रद्योतगभस्तिरश्मिघृणिकिरणाः ।
रुचिरुग्दीधितिदीप्तिद्युतिप्रभाभाविभाभासः ॥ ३८ ॥
उस्रधामवसुकेतुमरीचिप्रग्रहोपधृतिवृष्णिमयूखाः ।
अंशुभानुकरपादविरोका गाव इत्यभिहितास्तु समानाः ॥ ३९ ॥
verse 1.1.1.38
page 0006

प्रग्रह
प्रग्रह,  ग्रहक,  बन्दिन्
प्रग्रहो ग्रहको वन्दी पणोऽक्षेषु ग्लहः स्मृतः ॥ ७५९ ॥
verse 4.1.1.759
page 0087

प्रग्रह
प्रग्रह,  आबन्धन
हेला प्रस्तावेऽपि प्रग्रह आबन्धनेऽप्युक्तः ॥ ८०५ ॥
verse 5.1.1.805
page 0093

Mahabharata

English

Pragraha,  Prāgvaṃśa = Vishṇu (1000 names).

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  प्रग्रहः
Root:  प्रग्रह
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ arm
⇒ cord
⇒ kind
⇒ rein
⇒ rope
⇒ thong
⇒ guide
⇒ ruler
⇒ halter
⇒ taming
⇒ string
⇒ bridle
⇒ favour
⇒ leader
⇒ seizing
⇒ binding
⇒ kindness
⇒ breaking
⇒ receiving
⇒ clutching
⇒ obstinacy
⇒ satellite
⇒ companion
⇒ hospitable
⇒ ray of light
⇒ stubbornness
⇒ taking hold of
⇒ species of plant
⇒ holding in front
⇒ stretching forth
⇒ friendly reception
⇒ beginning of an eclipse
⇒ seizure of the sun or moon
⇒ particular manner of fighting
⇒ cord or string suspending a balance
⇒ vowel not subject to the rules of sandhi
Shloka(s): 
3|3|138|1 ► किरणप्रग्रहौ रश्मी कपिभेकौ प्लवङ्गमौ। (नानार्थवर्गः)
3|3|220|2 ► अभीषुः प्रग्रहे रश्मौ प्रैषः प्रेषणमर्दने॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|238|1 ► तुलासूत्रेऽश्वादिरश्मौ प्रग्राहः प्रग्रहोऽपि च। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 3|3|138|1 ⇢ रश्मिः (रश्मि) (पुं) ⇒ ray, food, cord, rein, rope, goad, whip, beam, trace, leash, string, splendour, bridle rein, ray of light, measuring cord
➠ 3|3|220|2 ⇢ अभीषुः (अभीषु) (पुं)
➠ 3|3|238|1 ⇢ प्रग्राहः (प्रग्राह) (पुं) ⇒ rein, taking, bridle, seizing, bearing, carrying, string of a balance
➠ 3|3|238|1 ⇢ प्रग्रहः (प्रग्रह) (पुं) ⇒ arm, cord, kind, rein, rope, thong, guide, ruler, halter, taming, string, bridle, favour, leader, seizing, binding, kindness, breaking, receiving, clutching, obstinacy, satellite, companion, hospitable, ray of light, stubbornness, taking hold of, species of plant, holding in front, stretching forth, friendly reception, beginning of an eclipse, seizure of the sun or moon, particular manner of fighting, cord or string suspending a balance, vowel not subject to the rules of sandhi
Related word(s): 
परा_अपरासंबन्धः ➡ रज्जुः
जातिः ➡ अचलनिर्जीववस्तु
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 प्रग्रहः,  पुं,
   (प्रगृह्यते इति प्रगृह्णात्यनेनेति वा ।प्र + ग्रह + “प्रे वणिजाम् ।” ३ । ३ । ५२ । “रश्मौच ।” ३ । ३ । ५३ । इति घञभावपक्षे “ग्रह-वृदृनिश्चिगमश्च ।” ३ । ३ । ५८ । इति अप् ।)तुलासूत्रम् । अश्वादिरश्मिः । वन्दी । इत्य-मरः । ३ । ३ । २३६ ॥
 नियमनम् ॥
 (यथा, महाभारते । ३ । १७९ । १६ ।“नहि मे मुच्यते कश्चित् कथञ्चित् प्रग्रहं गतः ।गजोवा महिषो वापि षष्ठे काले नरोत्तम ! ॥
”)भुजः । रश्मिः । (यथा,  गोलाध्याये । ८ ।“इन्दोः प्राच्यां भवति तरणेः प्रग्रहः किं प्रती-च्याम् ॥
”)सुवर्णालुमहीरुहः । इति मेदिनी ॥
 कर्णिकार-वृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥
 (तत्पर्य्यायो यथा, “आरेवतो राजवृक्षः प्रग्रहश्चतुरङ्गुलः ।आरग्वधोऽथ सम्पाकः कृतमालः सुवर्णकः ॥
”इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥
प्र + ग्रह + भावे अप् । इन्द्रियादीनां निग्रहः ।यथा,  हरिवंशे भविष्यपर्व्वणि । ८ । ७८ ।“व्यर्थो हि केवलं तस्य प्रग्रहो वाह्यगोचरः ।तस्मात् सर्व्वप्रयत्नेन चित्तं रक्ष जनार्द्दन ! ॥
”धारणम् । यथा,  हरिवंशे भविष्यपर्व्वणि ।२२ । ४ ।“उद्धवोऽथ महाबुद्धिरुग्रसेनो महाबलः ।अन्ये च यादवाः सर्व्वे कवचप्रग्रहे रताः ॥
”अवलम्बनम् । यथा,  हरिवंशे । ४१ । १६९ ।“नृपेष्वथ प्रनष्टेषु जगत्यप्रग्रहाः प्रजाः ।क्षणेन निर्वृते चैवं हत्वा चान्योन्यमाहवे ॥
परस्परहृतस्वाश्च निराक्रन्दाः सुदुःखिताः ।एवं कष्टमनुप्राप्ताः कलिसन्ध्यांशके तदा ॥
”विष्णुः । यथा,  महाभारते । १३ । १४९ । ९४ ।“प्रग्रहो निग्रहो व्यग्रोऽनेकशृङ्गो गदाग्रजः ॥
”प्रकृष्टाधिष्ठानादौ,  त्रि । यथा,  रामायणे । २ ।८२ । १ ।“तामार्य्यगणसम्पूर्णां भरतः प्रग्रहां सभाम् ।ददर्श बुद्धिसम्पन्नः पूर्णचन्द्रां निशामिव ॥
”“प्रग्रहा प्रकृष्टैर्व्वशिष्ठादिभिर्ग्रहोऽधिष्ठानंयस्यां सा ।” इति तट्टीका ॥
 उद्यतबाहुः ।यथा,  रामायणे । ७ । ९५ । १४ ।“एवमुक्तस्तु मुनिना प्राञ्जलिः प्रग्रहो नृपः ।अभ्यवादयत प्राज्ञस्तमृषिं सत्यशालिनम् ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 प्रग्रह पु०
  प्र + ग्रह कर्मकरणादौ पक्षे अप् । १ तुलासूत्रे २ ह-यादिसंयमनरज्ज्वौ ३ वन्द्यां च अमरः । ४ नियमने ५ भुजे६ सुवर्णालवृक्षे मेदि० । ७ कर्णिकारवृक्षे राजनि० । प्र +ग्रह--कर्त्तरि अच् । ८ विष्णौ “प्रग्रहो निग्रहो व्यग्रः”विष्णुस० “भक्तैरुपाहुतं पत्रपुष्पादिकं प्रगृह्णातीति प्र-ग्रहः” भा० ।

Capeller

German

 प्रग्रह m.
  das Vorhalten o. strecken (adj.
—° vorhaltend o. -streckend)
 das Ergreifen, 
Packen,  Versessensein auf, 
Hartnäckigkeit
 Empfang,  Aufnahme, 
Gunstbezeigung
 Zügel,  Strick,  Lenker, 
Führer,  Gefährte.

Burnouf

French

 प्रग्रह प्रग्रह m.
  (ग्रह्) action de saisir,  de
maintenir,  de tenir captif. 
		 Rênes ou licol
		 cordes d'une
balance.
		 Homme ou animal tenu captif. 
		 Qqf.  bras
		 rayon de
lumière.
		 Cassia fistula,  bot.
प्रग्राह m.
  mms.

Stchoupak

French

 प्र-ग्रह-
 m.
  fait de tendre 
 de tenir 
 de saisir,  de prendre 
 sorte de
combat 
 bon accueil,  faveur 
 obstination,  entêtement (-अं गत-
entêté) 
 rêne 
 corde 
 guide,  conducteur 
 Viṣṇu 
 a. hospitalier, 
accueillant,  aimable 
 (सभा-) f.
  salle de réception 
 -वन्त्- a. ifc.
qui a saisi,  qui tient 
 qui reçoit aimablement,  obligeant 
 -ण- m.
  ifc.
conducteur,  guide 
 camarade 
 moyen de dompter 
 dignité 
 -इन्- a. qui tient.
les rênes.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.