प्रगृह्य (pragRhya)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishप्रगृह्यम् [pragṛhyam], 1 A vowel which is not liable to the rules of Sandhi or euphony and which is allowed to be written and pronounced separately
ईदूदेद्द्विवचनं प्रगृह्यम् I.1.11 (i. e. the final ई, ऊ and ए of the dual terminations of a word or any grammatical form).
Remembrance.
A sentence.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
English1. प्र-गृह्य, अस्, आ, अम्, to be taken or accepted,
to be admitted
(in grammar) to be taken or pro-
nounced separately, not subject to the rules of Sandhi
or euphony (as the final ई, ऊ, and ए of the dual
terminations whether of nouns, pronouns, or verbs,
e. g. कवी एतौ, ‘these two poets
’ बन्धू एतौ,
‘these two relations’).
Apte Hindi
Hindiप्रगृह्यम्
- प्र+ग्रह्+क्यप्
संधि के नियमों से मुक्त स्वर जो स्वतंत्र रूप से बोला या लिखा जाय
Shabdartha Kaustubha
Kannadaप्रगृह्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ವರಸಂಧಿಕಾರ್ಯವು ಬರದಿರುವ ಪದ /ಈಕಾರ ಊಕಾರ ಮತ್ತು ಏಕಾರಾಂತ ದ್ವಿವಚನ ಪದ
प्रयोगाः - > "ईदूदेद्द्विवचनं प्रगृह्यम्"
उल्लेखाः - > पा० सू० १-१-११
L R Vaidya
EnglishKridanta Forms
Sanskritगृह् (गृ꣡हूँ॒ ग्रहणे - भ्वादिः - वेट्)
ल्युट् = गर्हणम्
अनीयर् = गर्हणीयः - गर्हणीया
ण्वुल् = गर्हकः - गर्हिका
तुमुँन् = गर्हितुम् / गर्ढुम्
तव्य = गर्हितव्यः / गर्ढव्यः - गर्हितव्या / गर्ढव्या
तृच् = गर्हिता / गर्ढा - गर्हित्री / गर्ढ्री
क्त्वा = गर्हित्वा / गृढ्वा
ल्यप् = प्रगृह्य
क्तवतुँ = गृढवान् - गृढवती
क्त = गृढः - गृढा
शानच् = गर्हमाणः - गर्हमाणा
ग्रह् (ग्र꣡हँ॑ उपादाने - क्र्यादिः - सेट्)
ल्युट् = ग्रहणम्
अनीयर् = ग्रहणीयः - ग्रहणीया
ण्वुल् = ग्राहकः - ग्राहिका
तुमुँन् = ग्रहीतुम्
तव्य = ग्रहीतव्यः - ग्रहीतव्या
तृच् = ग्रहीता - ग्रहीत्री
क्त्वा = गृहीत्वा
ल्यप् = प्रगृह्य
क्तवतुँ = गृहीतवान् - गृहीतवती
क्त = गृहीतः - गृहीता
शतृँ = गृह्णन् - गृह्णती
शानच् = गृह्णानः - गृह्णाना
Abhyankara Grammar
Englishप्रगृह्य a term used in the Pratisakhya works and by Panini, in the sense of a vowel which is not combined with the following vowel by rules of euphony
e. g सुजाते अश्वसूनृते, अमी , अत्र efc: cf. R. Pr. I. 28 and 29
P. I. 1.11-19 and VI.1.125.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritप्रगृह्यं, त्रि, (प्रगृह्यते इति । प्र + ग्रह + “पदास्वै-रिबाह्यापक्ष्येषु च ।” ३ । १ । ११९ । इति क्यप् ।“ग्रहिज्येति । ६ । १ । १६ । इति सम्प्रसार-णम् ।) सन्धिरहितं पदम् । इति मुग्धबोध-व्याकरणम् ॥
पदपक्षपरतन्त्रबहिर्भूतेषु गृह्यपदंनिपात्यते । यथा, प्रगृह्यं पदं यत् स्वरेण नसमुन्नीयते । इति दुर्गादासः ॥
“आप्रगृह्यःस्मृतौ वाक्ये ।” इत्यमरः ॥
प्रगृह्यः पाणिन्यादि-कृतप्रगृह्यसंज्ञो ङानुबन्धरहितः आशब्दःयोऽचा न सन्धीयते स इत्यर्थः । स्मृतौ स्मरणेयथा । आ ज्ञातं स जटायुरेषः । वाक्ये यथा ।आ एवं मन्यसे । इति भरतः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritकृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“गृहू ग्रहणे”@} 2 ‘ण्यन्तस्य ग्रहणे गृहेर्गृहयते, तत्रानदन्ताद् गृहेः भूवादेः शपि गर्हते, शिन तु पदे गृह्णात्यगृह्णीत च।
गर्हेर्वा णिचि निन्दनार्थविषये गर्हेत्, तथा गर्हयेद् भूवादेःशपि कुत्सनार्थविषये गर्हेर्भवेद् गर्हते।।’ 3 इति देवः।
गर्हकः-र्हिका, गर्हकः-र्हिका, 4 जिगर्हिषकः-षिका, जिघृक्षकः-क्षिका, 5 जरीगृहकः-हिका
गर्हिता-त्री- 6 गर्ढा-र्ढ्री, गर्हयिता-त्री, जिगर्हिषिता-त्री, जिघृक्षिता-त्री, जरीगृहिता-त्री
-- गर्हयन्-न्ती, गर्हयिष्यन्-न्ती-ती
-- गर्हमाणः, गर्हयमाणः, जिगर्हिषमाणः-जिघृक्षमाणः, जरीगृह्यमाणः
गर्हिष्यमाणः, घर्क्ष्यमाणः, गर्हयिष्यमाणः, जिगर्हिषिष्यमाणः -जिघृक्षिष्यमाणः, जरीगृहिष्यमाणः
7 संघृट्-संघृड्-संगृहौ-सङ्गृहः
-- -- -- 8 गृढम्-गृढः-गृढवान्, गर्हितः, जिगर्हिषितः -जिघृक्षितः, जरीगृहितः-तवान्
9 गृहम्, 10 गर्हणः, 11 दोषगर्ही, गर्हः, जिगर्हिषुः-जिघृक्षुः, जरीगृहः
12 गर्हितव्यम्-गर्ढव्यम्, गर्हयितव्यम्, जिगर्हिषितव्यम्-जिघृक्षितव्यम्, जरीगृहितव्यम्
गर्हणीयम्, गर्हणीयम्, जिगर्हिषणीयम्-जिघृक्षणीयम्, जरीगृहणीयम्
13 गृह्यम्, गर्ह्यम्, जिगर्हिष्यम्-जिघृक्ष्यम्, जरीगृह्यम्
ईषद्गर्हः-दुर्गर्हः-सुगर्हः
-- -- 14 गृह्यमाणः, गर्ह्यमाणः, जिगर्हिष्यमाणः-जिघृक्ष्यमाणः, जरीगृह्यमाणः, गर्हः, गर्हः, जिगर्हिषः-जिघृक्षः, जरीगृहः, गर्हितुम्-गर्ढुम्, गर्हयितुम्, जिगर्हिषितुम्-जिघृक्षितुम्, जरीगृहितुम्
गृढिः, गर्हणा, जिगर्हिषा-जिघृक्षा, जरीगृहा
गर्हणम्, गर्हणम्, जिगर्हिषणम्-जिघृक्षणम्, जरीगृहणम्
15 गर्हित्वा-गृढ्वा, गर्हयित्वा, जिगर्हिषित्वा-जिघृक्षित्वा, जरीगृहित्वा
प्रगृह्य, प्रगर्ह्य, प्रजिगर्हिष्य-प्रजिघृक्ष्य, प्रजरीगृह्य
गर्हम् २, गर्हित्वा २, गृढ्वा २, गर्हम् २, गर्हयित्वा २, जिगर्हिषम्२ जिगर्हिषित्वा २ -जिघृक्षम् २, -जिघृक्षित्वा २, जरीगृहम् २
जरीगृहित्वा २।
01 (४२६)
02 (१-भ्वादिः-६५०। सक। वेट्। आत्म।)
03 (श्लो। १९४)
04 [[१। ऊदित्त्वादस्य धातोरिड्विकल्पः। इडभावपक्षे ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वात् गुणाभावः, ढत्वम्, भष्भावश्च। ‘षढोः कः सि’ (८-२-४१) इति कत्वम्।]]
05 [[२। यङन्ते सर्वत्र ‘रीगृदुपधस्य च’ (७-४-९०) इति अभ्यासस्य रीगागमः।]]
06 [[३। इडभावपक्षे ढत्व-धत्व-ष्टुत्व-ढलोपाः। एवं तव्यदादिष्वपि ज्ञेयम्।]]
07 [[४। ढत्वे पदान्तत्वनिमित्तको भष्भावः। चर्त्वविकल्पः।]]
08 [[५। ऊदित्त्वेन विकल्पितेट्कत्वात् निष्ठायाम् ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्णिषेधः।]]
09 [[६। ‘इगुपधज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कप्रत्ययः।]]
10 [[७। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति ताच्छीलिको युच्।]]
11 [[८। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति ताच्छील्ये णिनिः।]]
12 [पृष्ठम्०४१८+ २०]
13 [[१। ‘ऋदुपधात्--’ (३-१-११०) इति क्यप्।]]
14 [[आ। ‘द्राहितः शुभपथप्रकाशने सस्वजेऽथ तमनूह्यवैभवः। गाढमैत्ररसगृह्यमाणधीः भूषणग्लहनघुंषितो बलः।।’ धा। का। १। ८२।]]
15 [[२। इट्पक्षे ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) कित्त्वनिषेधाद् गुणः।]]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.