प्रगद्यादि (pragadyAdi)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Abhyankara Grammar
Englishप्रगद्यादि a class of words headed by the word प्रगदिन् to which the tad. affix य ( ञ्य ) is added in the four senses prescribed in P. IV.2.67-70
e.g. प्रागद्यम् , शारद्यम् कौविदार्यम् etc.
cf. KaS. on P.IV.2.80
वाचस्पत्यम्
Sanskritप्रगद्यादि चतुरर्थ्यां ञ्यपत्ययनिमित्ते शब्दगणे स चगणः पा० ग० उक्तो यथा “पगदिन् मगदिन् मगदिन्कविल खण्ठित गदित चूडार मडार मन्दार कोविदार”४४९९ पृष्ठस्थप्रसाधनशब्दस्य परिशिष्टम्प्रसाधनीकरणप्रकारश्च युक्तिकल्पतरावुक्तो यथा“प्रसाधनी दिङ्नवनागसप्तसंख्याभिरुक्ताङ्गुलिभिःक्रमेण । चतुर्विधानां पृथिवीपतीनां सम्पत्तिसौभाग्य-यशःसमृद्विदा । काष्ठजा घातुजा चैवा शृङ्गजा च यथा-क्रममु । जाङ्गलानूपसामान्यदेशजानां महीभुजाम् ।छत्रदण्डवदुन्नेयः काष्ठजाया विनिश्चयः । कनकं रजतंताम्रं पित्तलं सीसकं तथा । लौहं सर्वञ्च सर्वार्द्धमादि-त्यादिदशाभुवाम् । राज्ञामेवोपयुज्येत कालकीर्त्ति-प्रसाधनी । मृगाणां महिषाणाञ्च शृङ्गजाता प्रसा-धनी । गजदन्तसमद्भूता राज्ञामेवोपयुज्यते । अत्रापिरत्नविन्यासो ज्ञेयश्चामरदण्डवत्”४५०४ पृष्ठस्थप्राकृतशब्दस्य परिशिष्टम्प्राकृतभाषा च अष्टादशभाषामध्ये भाषाभेदः । ताश्चाष्टादश सा० द० उक्ता यथा “पुरुषाणामनीचानां सं-स्कृता १ स्यात् कृतात्मनाम् । शौरसेनी २ प्रयोक्तव्यातादृशीनाञ्च योषिताम् । आसामेव तु गाथासु महा-राष्ट्रीं ३ प्रयोजयेत् । अत्रोक्ता मागधी ४ भाषा राजान्ताः-पुरचारिणाम् । चेटानां राजपुत्राणां श्रेष्ठिनां चार्द्र-मागधी ५ । प्राच्या ६ विदूषकादीनां धूर्त्तानां स्यादवन्तिका ७ । योधनागरिकादीनां दाक्षिणात्या ८ हि दीव्य-ताम् । शकाराणां शकादीनां शाकारीं ९ सम्प्रयोजयेत् ।बाह्लीकषाषा १० दिव्यानां द्राविडी ११ द्रविडादिषु ।आभीरेषु तथाऽऽभीरी १२ चाण्डाली १२ पुक्कसादिषु ।आभीरी शावरी १४ चापि काष्ठपत्रोपजीविषु । तथैवा-ङ्गारकारादौ पैशाची १५ स्यात् पिशाचवाक् । चेटीनाम-प्यनीचानामपि स्यात् शौरमेनिका १६ । बालानां षण्डकानाञ्च नीचग्रहविचारिणाम् । उन्मत्तानामातुराणांसैव स्यात् संस्कृता क्वचित् । ऐश्वर्य्येण प्रमत्तस्य दारिद्र्यो-पस्कृतस्य च । भिक्षुबन्धरादीनां प्राकृतां १७ सम्प्रयोज-येत् । संस्कृतं सम्प्रयोक्तव्यं लिङ्गिनीषुत्तमासु च ।देवीमन्त्रिसुतावेश्यास्वपि कैश्चित्तथोदितम् । यद्देशं नीच०पात्रन्तु तद्देशं तस्य भाषितम् १८ । कार्य्यतश्चोत्तमा-दीनां कार्य्यो भाषाविपर्य्ययः । योषिन्महीपालवेश्याकितवाप्सरसां तथा । वैदग्ध्याथं प्रदातव्यं संस्कृतंच्यन्तरान्तरा” । तत्तद्भाषालक्षणानि भाषार्णवे दृश्यानि ।४५२२ पृष्ठस्थ प्रातर्शब्दस्य परिशिष्टं“प्रहरोऽप्यर्द्धसंयुक्तः प्रातरित्यभिधीयते” नि० सि० गा-र्म्योक्ते वृद्धिश्राद्धाङ्गे ३ सार्द्धप्रहरात्मके काले ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.