| YouTube Channel

प्रक्षपय्य (prakSapayya)

 
Kridanta Forms
Sanskrit
क्षप् (क्ष꣡पँ꣡ प्रेरणे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = क्षापणम् / क्षपणम्
अनीयर् = क्षापणीयः / क्षपनीयः - क्षापणीया / क्षपनीया
ण्वुल् = क्षापकः / क्षपकः - क्षापिका / क्षपिका
तुमुँन् = क्षापयितुम् / क्षपयितुम्
तव्य = क्षापयितव्यः / क्षपयितव्यः - क्षापयितव्या / क्षपयितव्या
तृच् = क्षापयिता / क्षपयिता - क्षापयित्री / क्षपयित्री
क्त्वा = क्षापयित्वा / क्षपयित्वा
ल्यप् = प्रक्षाप्य / प्रक्षपय्य
क्तवतुँ = क्षापितवान् / क्षपितवान् - क्षापितवती / क्षपितवती
क्त = क्षापितः / क्षपितः - क्षापिता / क्षपिता
शतृँ = क्षापयन् / क्षपयन् - क्षापयन्ती / क्षपयन्ती
शानच् = क्षापयमाणः / क्षपयमानः - क्षापयमाणा / क्षपयमाना
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“क्षै क्षये”@} 2 3 क्षायकः-यिका, क्षापकः- 4 क्षपकः-पिका, चिक्षासकः-सिका, चाक्षायकः-यिका
क्षाता-त्री, क्षपयिता-त्री, चिक्षासिता-त्री, चाक्षायिता-त्री
5 क्षायन्-न्ती, क्षपयन्-न्ती, चिक्षासन्-न्ती
-- क्षास्यन्-न्ती-ती, क्षपयिष्यन्-न्ती-ती, चिक्षासिष्यन्-न्ती-ती
-- -- क्षपयमाणः, -- चाक्षायमाणः
-- क्षपयिष्यमाणः, -- चाक्षायिष्यमाणः
विक्षाः-विक्षौ-विक्षाः
-- -- -- 6 क्षामम्-क्षामः-क्षामवान्, क्षपितः, चिक्षासितः, चाक्षायितः-तवान्
7 प्रक्षः, 8 क्षायः, क्षपः- 9 क्षपा, चिक्षासुः, चाक्षाः
क्षातव्यम्, क्षपयितव्यम्, चिक्षासितव्यम्, चाक्षायितव्यम्
क्षाणीयम्, क्षपणीयम्, चिक्षासनीयम्, चाक्षायणीयम्
10 क्षेयम्, क्षप्यम्, चिक्षास्यम्, चाक्षाय्यम्
11 ईषत्क्षाणः-दुःक्षाणः-सुक्षाणः
-- -- 12 क्षायमाणः, क्षप्यमाणः, चिक्षास्यमानः, चाक्षाय्यमाणः
क्षायः, क्षपः, चिक्षासः, चाक्षायः
क्षातुम्, क्षपयितुम्, चिक्षासितुम्, चाक्षायितुम्
क्षातिः, 13 प्रक्षा, क्षपणा, चिक्षासा, चाक्षाया
क्षाणम्, क्षपणम्, चिक्षासनम्, चाक्षायणम्
क्षात्वा, क्षपयित्वा, चिक्षासित्वा, चाक्षायित्वा
प्रक्षाय, 14 प्रक्षपय्य, प्रचिक्षास्य, प्रचाक्षाय्य
क्षायम् २, क्षात्वा २, 15 क्षपम् -क्षापम् २, क्षपयित्वा २, चिक्षासम् २, चिक्षासित्वा २, चाक्षायम्
चाक्षायित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(३२१)
02
=>
(१-भ्वादिः-९१३। अक। अनि। पर।)
03
=>
[[१। ‘आदेच उपदेशेऽशिति’ (६-१-४५) इत्यात्वे, ‘आतो युक् चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति युक्। एवं घञि, णमुलि ज्ञेयम्।]]
04
=>
[[२। ण्यन्तस्य ‘क्षै’ धातोः भोजमते घटादिषु पाठः। तदानीम् ‘अतिंह्रीव्लीरीक्नूयी- क्ष्माय्यातां पुग् णौ’ (७-३-३६) इति पुकि, घटादित्वेन मित्त्वात्, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इत्युपधाया ह्रस्वः। अन्येषां मते घटादिपाठाभावात् क्षापकः- क्षापिका इत्यादीनि रूपाणि यथायथमूह्यानि।]]
05
=>
[[३। शपि, ‘एचोऽयवायावः’ (६-१-७८) इत्यायादेशे रूपम्।]]
06
=>
[[४। ‘क्षायो मः’ (८-२-५३) इति निष्ठातकारस्य मकारः।]]
07
=>
[[५। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-१-१३६) इति कर्तरि कः प्रत्ययः। ‘आतो लोप इटि च’ (६-४-६४) इत्याकारलोपः।]]
08
=>
[[६। ‘श्याऽऽद्व्यधाश्रु--’ (३-१-१४१) इत्यादिना कर्तरि वा णः प्रत्ययः। युगागमः।]]
09
=>
[[७। ण्यन्तात् पचाद्यचि टाप्। क्षपयति = वारयति इन्द्रियाणां चेष्टामिति क्षपा = रात्रिः। ‘राजानं तु कुरुश्रेष्ठं ते हंसमधुरस्वनाः। आश्वासयन्तो विप्राग्र्याः क्षपां सर्वां व्यनोदयन्।।’ (महाभारते-आरण्यपर्वणि १-४३) इति शब्दकल्पद्रुमे।]]
10
=>
[[८। यत्प्रत्यये, ‘ईद् यति’ (६-४-६५) इत्याकारस्य ईकारे गुणे रूपम्।]]
11
=>
[[९। ईषदाद्युपपदेषु ‘आतो युच्’ (३-३-१२८) इति खलपवादो युच्।]]
12
=>
[पृष्ठम्०३३५+ २५]
13
=>
[[१। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-३-१०६) इति स्त्रियामङ्।]]
14
=>
[[२। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
15
=>
[[३। ‘चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इति णमुल्परे णौ उपधाया दीर्घ- विकल्पः।]]