प्रकरणसम (prakaraNasama)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Spoken Sanskrit
English प्रकरणसम prakaraNasama kind of sophism
प्रकरणसम prakaraNasama assertion by two opponents of some argument which has the same force of argument pro and con
Monier Williams Cologne
EnglishApte Hindi
Hindiप्रकरणसमः
प्रकरणम्-समः -
समान औचित्य और समान बल के दो तर्क
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
वाचस्पत्यम्
Sanskritप्रकरणसम गौतमोक्ते सत्पक्षापरपर्य्याये १ हेत्वाभासभेदे“यस्मात् प्रकरणचिन्ता स निर्णयार्थमपदिष्टः प्रकरण-समः” गौ० सू० । “क्रमप्राप्तं प्रकरसमं लक्षयति । स हेतुःस्वसाध्यस्य परसाध्याभावस्य वा निर्णयार्थ मपदिष्टःप्रयुक्तः प्रकरणसम उच्यते स क इत्याकाङ्क्षायामाहयस्मात् प्रकरणचिन्तेति करणं “पक्षप्रतिपक्षाविति” भाष्यंसाध्यतदभावन्ताविति तदर्थस्तथा च निर्ण्णयार्थंहेतुर्यत्र निर्णयं जनयितुमशक्तस्तुल्यबलेन परेण प्रति-बन्धात् किन्तु घर्मिणः साध्यवत्त्वं तदभावत्त्वं वेतिचिन्तां जिज्ञासां प्रवर्त्तयति स प्रकरणसमः । यद्वा प्रकृष्टंकरणं लिङ्गं परामर्शो वा को हेतुरनयोः साधकःएतयोः कः परामर्शः प्रमेति वा यत्र जिज्ञासा भवती-त्यर्थः । यस्मादित्यादि वस्तुस्थितिमात्रं लक्षणन्तु तुल्य-बलबिरोधिपरामर्शकालीनपरामर्शविषयत्वं स्वसाध्यपरामर्शकालीनतुल्यबलविरोधिपरामर्शो वा । विरोधि-गरासर्शस्य च हेतुनिष्ठत्वमेकज्ञानविषयत्वसम्बन्धेनअन्यथा हेतोर्दुष्टत्वं न स्यात् । अयञ्च दशाविशेषे दोषःइत्यतः सद्धेतोरपि विरोधिपरामर्शकाले दुष्टत्वमिष्ट-मेवेत्यवधेयम्” वृत्तिः ।२ जातिरूपासदुत्तरभेदे गौ० ५ । १ । १६ । ८८ सू० ।“उभयसाधर्म्यात् प्रक्रियासिद्धेः प्रकरणसमः” सू०“उभयसाधर्म्यात् अन्वयसहचाराद्व्यतिरेकसहचाराद्वाप्रक्रिया प्रकर्षेण क्रिया साधनं विपरीतसाधनमितिफलितार्थः तत्सिद्धेस्तस्य पूर्वमेव सिद्धेः तथाचाधि-बलत्वेनारोपितप्रमाणान्तरेण बाधेन प्रत्यवस्थानंप्रकरणसमः यथा शब्दोऽनित्यं कृतकत्वादित्युक्तेनैतदेवंश्रावणत्वेन नित्यत्वसाधकेन बाधात् बाथादेशनाभासाचेयम् । वृ० । “प्रतिपक्षात् प्रकरणसिद्धेः प्रतिषेधानुप-पत्तिः प्रतिपक्षोपपत्तेः” सू० । अत्रोत्तरमाह प्रति-पक्षाद्विपरीतसाध्यसाधकत्वे नाभिमताच्छ्रावणत्वादितः प्र-करणसिद्धिद्वारा मदीयसाध्यस्य यः प्रतिषेधः त्वया क्रि-यते तस्यानुपपत्तिः कुतः प्रतिपक्षोपपत्तेः त्वत्पक्षा-पेक्षया प्रतिपक्षस्य मदीयपक्षस्योपपत्तेः साधनात् । अय-माशयः श्रावणत्वेन पूर्वं नित्वत्वस्य साधनाद्यो बाधउच्यते स नोपपद्यते पूर्वं साधितस्य बलवत्त्वाभावात्कदाचित् कृतकत्वेनानित्यत्वस्यापि पूर्वं साधनादितित्वत्पक्षप्रतिषेधोऽपि स्यात्” वृत्तिः ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.