प्रकरण (prakaraNa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
Englishप्रकरण (-णं)
1. An introduction, a prologue or prelude.
2. A poetical
fiction or poem, in which the story and principal persons are
wholly imaginary
the term is especially applied to a dramatic
poem.
3. A chapter, a section, a book, a place of pausing or
stopping.
4. Treating with respect.
5. Doing much or well.
6. Op-
pertunity, occasion.
7. Subject, topic.
(-णी) A minor drama of
the same character as the prakarana, but of less extent
also
प्रकरणिका.
प्र before, कृ to make, ल्युट् ।
Capeller Eng
EnglishYates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English प्रकरण prakaraNa treatise
प्रकरण prakaraNa explanation
प्रकरण prakaraNa occasion
प्रकरण prakaraNa matter
प्रकरण prakaraNa treatment
प्रकरण prakaraNa passage
प्रकरण prakaraNa discussion
प्रकरण prakaraNa treating with respect
प्रकरण prakaraNa question
प्रकरण prakaraNa chapter [ introduction ]
प्रकरण prakaraNa section
प्रकरण prakaraNa subject
प्रकरण prakaraNa typical performance
प्रकरण prakaraNa topic
प्रकरण prakaraNa book
प्रकरण prakaraNa doing much or well
प्रकरण prakaraNa opportunity
प्रकरण prakaraNa article
प्रकरण prakaraNa monograph
प्रकरण prakaraNa kind of drama with a fictitious plot
प्रकरण prakaraNa occasion
प्रकरण prakaraNa production
Wilson
Englishप्रकरण
(-णं)
1 An introduction, a prologue or prelude.
2 A poetical fiction or poem, in which the story and principal persons are
wholly imaginary
the term is especially applied to a dramatic poem.
3 A chapter, a section, a book, a place of pausing or stopping.
4 Treating with respect.
5 Doing much or well.
(-णी) A minor drama of the same character as the
Prakaraṇa, but of less extent
also प्रकरणिका.
प्र before कृ to make, ल्युट्.
Apte
Englishप्रकरणम् [prakaraṇam], 1 Treating, explaining, discussing.
(a) A subject, topic, department, a subject (of representation)
कतमत् प्रकरणमाश्रित्य 1. (b) A head or subject of treatment. (c) A province or department.
A section, chapter or any smaller division of a work. तस्यायं प्रकरणाधिकरणसमुद्देशः Kau. 1.1.1.
An opportunity, occasion.
An affair, a matter
अस्मिन्नेव प्रकरणे धनंजयमुदारधीः (उवाच) * 12.26.1.
An introduction, prologue
वयमपि प्रकरणमारभामहे Pratijñā 1.
Relation.
Doing much or well.
A species of drama with invented or fictitious plot
as the मृच्छकटिक, मालतीमाधव, पुष्पभूषित The S. D. thus defines it: भवेत् प्रकरणे वृत्तं लौकिकं कविकल्पितं । शृङ्गारो$ङ्गी नायकस्तु विप्रो$मात्यो$थवा वणिक् । सापायधर्मकामार्थपरो धीर- प्रशान्तकः ॥ 511.
Context. This is one of the six प्रमाणs helpful in properly construing a विनियोगविधि. These प्रमाणs and their relative strength is stated by जैमिनि in श्रुतिलिङ्गवाक्यप्रकरणस्थानसमाख्यानां पारदौर्बल्यमर्थविप्र- कर्षात् प्रकरणाच्च ज्योतिष्टोमेनैकवाक्यता स्यात् ŚB. on MS.* 1. 5.37. -समः a kind of sophism
an assertion by two opponents of some argument which has the same force.
Apte 1890
Englishप्रकरणं 1 Treating, explaining, discussing.
2 (a) A subject, topic, department, a subject (of representation)
कतमत्प्रकरणमाश्रित्य Ś. 1. (b) A head or subject of treatment. (c) A province or department.
3 A section, chapter or any smaller division of a work.
4 An opportunity, occasion.
5 An affair, a matter.
6 An introduction, prologue.
7 Relation.
8 Doing much or well.
9 A species of drama with invented or fictitious plot
as the मृच्छकटिक, मालतीमाधव, पुष्पभूषित &c. The S. D. thus defines it:
भवेत् प्रकरणे वृत्तं लौकिकं कविकल्पितं । शृंगारोंऽगी नायकस्तु विप्रोऽमात्योऽथवा वणिक् । सापायधर्मकामार्थपरो धीरप्रशांतकः ॥ 511.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishप्र-करण, अम्, n. treatment, discussion, ex-
pounding, explanation
a subject, topic, province,
department
a section, chapter, book, paragraph
opportunity, occasion
relation
an introduction,
prologue, prelude
a poetical fiction or poem, in
which the story and principal persons are wholly
imaginary
a drama, a kind of drama with a fic-
titious plot
treating with respect
doing much or
well
(ई), f. a drama of the same character as the
Pra-karaṇa but of less extent.
—प्रकरण-त्व,
अम्, n. the being a prelude or introduction.
—प्र-
करण-पञ्चिका, f., N. of a philosophical treatise by
Śālika-nātha
(also called शालिका।)
—प्रकरण-
पाद, अस्, m., N. of a Buddhist work.
—प्रकरण-
शस्, ind. according to species or kind (opposed to
पृथक्त्वेन).
Benfey
EnglishApte Hindi
Hindiप्रकरणम्
- प्र+कृ+ल्युट्
"निरूपण करना, व्याख्या करना, विचारविमर्श करना"
प्रकरणम्
- प्र+कृ+ल्युट्
"विषय, प्रसंग, विभाग, विषय"
प्रकरणम्
- प्र+कृ+ल्युट्
"अनुभाग, पाठ, परिच्छेद आदि किसी कृति का छोटा प्रभाग"
प्रकरणम्
- प्र+कृ+ल्युट्
"मौका, अवसर"
प्रकरणम्
- प्र+कृ+ल्युट्
"मामला, बात"
प्रकरणम्
- प्र+कृ+ल्युट्
"प्रस्तावना, आमुख"
प्रकरणम्
- प्र+कृ+ल्युट्
नाटक का एक भेद जिसकी कथावस्तु कृत्रिम हो
प्रकरणम्
- प्र+कृ+ल्युट्
प्रसंग
Shabdartha Kaustubha
Kannadaप्रकरण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಬಂಧ /ವಿಷಯ
निष्पत्तिः - > प्र + डुकृञ् (करणे) - अधि० "ल्युट्" (३-३-११७)
व्युत्पत्तिः - > प्रक्रियतेऽस्मिन्
प्रयोगाः - > "एतत्प्रकरणं राजन्नधिकृत्य युधिष्ठिर । पतिव्रतानां नियतं धर्मं चावहितः शृणु ॥"
उल्लेखाः - > भा० वन० २०८-२४
प्रकरण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಟಕ ಮೊದಲಾದ ಹತ್ತು ವಿಧ ರೂಪಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಧ
प्रकरण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗ್ರಂಥದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯ /ಭಾಗ
प्रकरण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂದರ್ಭ /ಸನ್ನಿವೇಶ
प्रयोगाः - > "अर्थः प्रकरणं लिङ्गं शब्दस्यान्यस्य सन्निधिः"
उल्लेखाः - > सा० द० २
प्रकरण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮಯ /ಸಂದರ್ಭ
प्रयोगाः - > "यत्पाथोजविमुद्रणप्रकरणे"
उल्लेखाः - > नैष० १९-५८
L R Vaidya
EnglishprakaraRa {% n. %} 1. Opportunity, occasion
2. subject, topic
3. a section or chapter of a book
4. an introduction, a prologue
5. a species of dramatic composition (thus described by S.D.- भवेत्प्रकरणे वृत्तं लौकिकं कविकल्पितम् । शृंगारोऽंगी नायकोऽस्ति विप्रोऽमात्योऽथवा वणिक् । सापायधर्मकामार्थपरो धीरप्रशांतकः), e.g. मृच्छकटिक, मालतीमाधव.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
EnglishLanman
EnglishAbhyankara Grammar
Englishप्रकरण topic
context
a section wherein a particular subject is treated
cf. अर्थात् प्रकरणाद्धा लोके कृत्रि- माकृत्रिमयोः कृत्रिमे संप्रत्ययो भवति M.Bh. on I. 1. 23
cf. also साभान्यशब्दाश्च नान्तरेण विशेषं प्रकरणं वा विशेषेष्ववतिष्ठन्ते M. Bh. on I. 2.45 Vart 9.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
GermanSanskrit Tibetan
Tibetanskabs
१) अधिकार २) अन्तर ३) अवकाश ४) अवतार ५) अवसर ६) आकाश ७) करण ८) काण्ड ९) क्षण १०) दशा ११) परिच्छेद १२) प्रकरण १३) प्रकृत १४) प्रक्रन्त १५) प्रसर १६) प्रस्ताव १७) वार १८) वितानाय १९)
skabs ste
१) करण २) प्रकरण
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritप्रस्तावस्तु प्रकरणं निरुक्तं पदभञ्जनम् ॥ २५४ ॥
प्रस्ताव (पुं), प्रकरण (क्ली), निरुक्त (क्ली), पदभञ्जन (क्ली)
स्यान्नाटकं प्रकरणं भाणः प्रहसनं डिमः ।
व्यायोगः समवकारो विथ्यङ्केहामृगा इति ॥ २८४ ॥
अभिनेयप्रकाराः स्युर्भाषाः षट्संस्कृतादिकाः ।
अभिनेयप्रबन्ध (पुं), नाटक (क्ली), प्रकरण (क्ली), भाण (पुं), प्रहसन (क्ली), डिम (पुं), व्यायोग (पुं), समवकार (पुं), वीथी (स्त्री), अङ्क (पुं), ईहामृग (पुं), भाषा (स्त्री), संस्कृत (क्ली), प्राकृत (क्ली), मागधी (स्त्री), शौरसेनी (स्त्री), पैशाची (स्त्री), अपभ्रंश (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritप्रकरणं, (प्रक्रियते अस्मिन्निति । प्र + कृ +आधारे ल्युट् ।) प्रस्तावः । (वृत्त्रान्तः । इत्यमरः ।३ । ३ । ६३ ॥
यथा, महाभारते । ३ । २०४ । २१ ।“एतत्प्रकरणं राजन्नधिकृत्य युधिष्ठिर ! ।पतिव्रतानां नियतं धर्म्मञ्चावहितः शृणु ॥
”)अभिनेयप्रकारः । रूपकभेदः । इति हेमचन्द्रः ॥
ग्रन्थसन्धिः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
पादः । सतु एकार्थावच्छिन्नसूत्रसमूहः । इति मुग्धबोध-टीकायां दुर्गादासः ॥
(नाटकोक्तप्रकरणंतद्भेदादिर्यथा, साहित्यदर्पणे । ६ । २४० -- २४१ ।“भवेत् प्रकरणे वृत्तं लौकिकं कविकल्पितम् ।शृङ्गारोऽङ्गी नायकस्तु विप्रोऽमात्योऽथवाबणिक् ॥
सापायधर्म्मकामार्थपरो धीरप्रशान्तकः ॥
विप्रनायकं यथा मृच्छकटिकम् । अमात्यनायकंमालतीमाधवम् । बणिङ्नायकं पुष्पभूषितम् ।नायिका कुलजा क्वापि वेश्या क्वापि द्वयंक्वचित् ।तेन भेदास्त्रयस्तस्य तत्र भेदस्तृतीयकः ॥
कितवद्यूतकारादिविटचेटकसङ्कुलः ॥
कुलस्त्री पुष्पभूषिते । वेश्या तु रङ्गदत्ते । द्बेअपि मृच्छकटिके । अस्य नाटकप्रतिकृतित्वात्शेषं नाटकवत् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskritप्रकरण प्र + कृ--ल्युट् । १ प्रस्तावे २ अभिनेयनायकादिकेदृश्यकाव्यभेदे हेमच० । ३ ग्रन्थसन्धौ ४ एकार्थप्रतिपादक-ग्रन्थांशे च त्रिका० । नाटकादिनी दश दृश्यकाव्य-रूपकाणि विभज्य सा० द० तल्लक्षणमुक्तं यथा“भवेत् प्रकरणे वृत्तं लौकिकं कविकल्पितम् । शृङ्गारो-ऽङ्गी नायकस्तु विप्रोऽमात्योऽथ वा बणिक् । सापायधर्मकामार्थपरो धीरप्रशान्तकः” । विप्रनायकं यथामृच्छकटिकम् । अमात्यनायकं मालतीमाधवम् । बणिङ्-नायकं पुष्पभूषितम् । “नायिका कुलजा क्वापि वेश्याक्वापि द्वयं क्वचित् । तेन भेदास्त्रयस्तस्य तत्र भेदस्तृती-यकः । कितवद्यूतकारादिविटचेटकसङ्कुलः” । कुलस्त्रीपुष्यभूषिते । वेश्या तुरङ्गदत्ते द्वे अपि मृच्छकटि-के । अस्य नाटकप्रकृतित्वात् शेषं नाटकवत्” ।कर्त्तव्यस्य इतिकर्त्तव्यताकाङ्क्षस्य वचनं प्रकरणम् इतिशवरभाष्योक्ते ५ ऽर्थे च “श्रुतिलिङ्गवाक्यप्रकरणस्थानस-माख्यानां पारदौर्बल्यमर्थविप्रकर्षात्” जै० ३ । ३ । १४५ ।तत्र विनियीगसाधने तस्य श्रुतिलिङ्गताक्यबाध्यत्वं स्थानसमाख्यायोर्बाधकत्वञ्च स्थितम्” । “श्रुतिर्द्वितीयाक्षमता च लिङ्गं वाक्यं पदान्येव तु संहतानि । साप्रक्रिया या कथमित्यपक्षा स्थानं क्रमो योगबलंसमाख्या” पार्थसारथिमिश्रः । शास्त्रसिद्धान्तप्रतिपादके६ ग्रन्थभेदे “अस्य च च वेदान्तप्रकरणत्वात्” वेदान्तसा० ।
Capeller
GermanNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.