| YouTube Channel

पौष (pauSa)

 
शब्दसागरः
English
पौष
m.
 (-षः) The month Pausha, in which the moon is in the Pushya
asterism, (December-January.)
f.
 (-षी) Day of full moon in the
month of Pausha.
E.
 पुष्य the asterism in which the moon is full in
this month, and अञ्
aff.
Capeller Eng
English
पौष
m.
N.
 of a
cert.
 month.
Yates
English
पौष (षः) 1.
m.
 The month
Pausha.
f.
 (षी) Day of its full moon.
Spoken Sanskrit
English
पौष - pauSa -
m.
 - December-January
मार्गशीर्ष - mArgazIrSa -
m.
 - lunarmonthspanningNovember-December
शोभनमास - zobhanamAsa -
m.
 - December
सहस्य - sahasya -
m.
 - December
द्वादशमास - dvAdazamAsa -
m.
 - December
पौष pauSa
m.
 December - January
पौष pauSa
adj.
 relating to or occurring at the time when the moon is in the asterism puSya
पौष pauSa
m.
 month pauSa
पौष pauSa
n.
 fight
पौष pauSa
n.
 combat
पौष pauSa
n.
 festival or a particular festival
Wilson
English
पौष
m.
 (-षः) The month Pauṣa, (December-January.)
f.
 (-षी)
Day of full moon in the month Pauṣa.
E.
 पुष्य the asterism in which the moon is full in this month, and अञ्
aff.
Apte
English
पौषः [pauṣḥ],
N.
 of a lunar month in which the moon is in the Puṣya asterism (corresponding to DecemberJanuary). -षी The day of full-moon in the month of Pauṣa
पौष्यां तिथौ पुष्यमसूत पत्नी
R.*
 18.32. -षम् A festival.
A fight, combat.
Apte 1890
English
पौषः 1 N. of a lunar month in which the moon is in the Puṣya asterism (corresponding to December-January).
षी The day of full moon in the month of Pauṣa
R. 18. 32.
षं {1} A festival.
2 A fight, combat.
Monier Williams Cologne
English
पौष mf(ई)n. relating to or occurring at the time when the moon is in the asterism Puṣya,
Ragh.
Var.
पौष
m.
 the month Pauṣa (December-January, when the full moon is in the asterism Puṣya),
GṛŚrS.
MBh.
&c.
N.
 of the 3rd year in the 12 years' cycle of Jupiter,
VarBṛS.
पौष
n.
 a festival or a partic. festival,
L.
a fight, combat,
L.
N.
 of sev. Sāmans,
Br.
Monier Williams 1872
English
पौष पौष, अस्, ई, अम् (fr. पुष्य), relating
to or occurring at the time when the moon is in the
asterism Puṣya
(अस्), m., N. of a month, the
month Pauṣa (December-January, when the full
moon is in the asterism Puṣya)
N. of the third
year in the twelve years' cycle of Jupiter
(ई), f. the
night or day of full moon in the month Pauṣa
(अम्), n. a festival or a particular festival
a fight,
combat
N. of various Sāmans
[cf. पौष्य।]
Macdonell
English
पौष pauṣa,
a.
 (ī) relating to the time when 🞄the moon is in the asterism Puṣya
m.
 a 🞄month, December-January
ī,
f.
 night or 🞄day of full-moon in the month Pauṣa.
Benfey
English
पौष पौष, i. e. पुष्य + अ,
I.
adj.
 ,
f.
 षी, Relating to the time when the
moon is in the asterism Puṣya, Ragh.
18, 31.
II.
m.
 The name of a month,
Dec. -- Jan.
III.
f.
 षी, Day or night
of full moon in the month Pauṣa.
Apte Hindi
Hindi
पौषः
पुं*
 - पौषी+अण्
एक चांद्रमास का नाम जिसमें चन्द्रमा पुष्य नक्षत्र में रहता है
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पौष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುಷ್ಯಮಾಸ /ಪುಷ್ಯನಕ್ಷತ್ರದೊಡನೆ ಸೇರಿದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯುಳ್ಳ ಮಾಸ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-२-२१)
व्युत्पत्तिः - > पुष्येण युक्ता पौर्णमासी पौषी - साऽस्मिन्नस्ति
पौष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಈ ನಕ್ಷತ್ರದೊಡನೆ ಸೇರಿದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯುಳ್ಳ ಪಕ್ಷ /ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ
पौष
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಈ ನಕ್ಷತ್ರದೊಡನೆ ಸೇರಿದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-२-२१)
व्युत्पत्तिः - > पुष्येण पुष्यनक्षत्रयुक्तचन्द्रमसा युक्तमहः
पौष
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉತ್ಸವ /ಹಬ್ಬ
विस्तारः - > "पौषो मासप्रभेदे स्यात् पौषं तु महयुद्धयोः" - हेम०
पौष
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯುದ್ಧ
L R Vaidya
English
pOza {% m. %} Name of a lunar month in which the moon is in the Pushya asterism.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
dgun zla 'bring po
पौष
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
पक्षो मासो वत्सरादिर्मार्गशीर्षः सहः सहाः ।
आग्रहायणिकश्चाथ पौषस्तैषः सहस्यवत् ॥ १५२ ॥
-wordlist-
मास (पुं), वत्सरादि (पुं), मार्गशीर्ष (पुं), सह (पुं), सहस् (पुं), आग्रहायणिक (पुं), पौष (पुं), तैष (पुं), सहस्य (पुं)
Mahabharata
English
Pausha (“named after the nakshatra Pushya, ” name of a certain month). § 759 (Ānuśāsanik.): XIII, 106, 5151 (ºmāsaṃ, merit of eating only one meal during the month of P.)
109, 5373 (merit of fasting on the twelfth day in the month of P., worshipping Kṛshṇa as Nārāyaṇa).--§ 766 (do.): XIII, 126, 6052 (º-māsasya śukle, merit of performing a śrāddha under the constellation of Rohiṇī in the light fortnight of the month of P.).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पौषः,
पुं,
 (पौषी पौर्णमास्यस्मिन्निति । सास्मिन्पौर्णमासीत्यण् ।) वैशाखादिद्बादशमासान्त-र्गतनवममासः । पुष्यनक्षत्रयुक्ता पौर्णमासीयत्र मासे सः । तत्पर्य्यायः । तैषः २ सहस्यः ३ ।इत्यमरः ॥
पौषिकः ४ हैमनः ५ । इति राज-निर्घण्टः ॥
तिष्यः ६ तिष्यकः ७ । इति शब्द-रत्नावली ॥
अयं धनुःस्थरविप्रारब्धशुक्लप्रति-पदादिदर्शान्तरूपो मुख्यचान्द्रः । कृष्णप्रति-पदादिपौर्णमास्यन्तरूपो गौणचान्द्रः । धनू-राशिस्थरविकः सौरः । इति स्मृतिः ॥
* ॥
तत्र जातफलम् । यथा, कोष्ठीप्रदीपे ।“निगूढमन्त्रः सुकृशाङ्गयष्टिःपरोपकारी पितृवित्तहीनः ।कष्टान्वितार्थव्ययकृद्विधिज्ञःपौषप्रसूतः पुरुषः सुधीरः ॥
”
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पौष
पु०
 पुष्येण युक्ता पौर्णमासी पुष्य--अण् यलोपःङीप् पौषी सा यत्र मासे अर्द्धमासे वर्षे वा पुनरण् ।१ पुष्यनक्षत्रयुक्तपौर्णमासीयुक्ते १ मासे २ पक्षे ३ जैवेवर्षभेदे कार्त्तिकशब्दे १९४९ पृ० दृश्यम् । “मीनादिस्थोरविर्येषामारम्भः प्रथमक्षणे” इत्यादिरीत्या धनुःस्थर-व्यारब्धः शुक्लपतिपदादिदर्शान्तात्मको मुख्यचान्द्रपौषःकृष्णपक्षादिपौर्णमास्यन्तः गौणः पौषः, धनूराशिस्थर-विकः सौरः पौष इति भेदः तेनान्यत्र भक्तिः ।
Capeller
German
पौष
m.
 ein best. Monat
f.
 ई Vollmonadsnacht
o. tag in dems.
Burnouf
French
पौष पौष
m.
 nom d'un mois [déc. -janv.]. -- F. [ई]
jour de la pleine-lune de ce mois.
Stchoupak
French
पौष-
-ई- a. qui a lieu quand la lune se trouve dans la
constellation Puṣya
relatif à cette période.