| YouTube Channel

पौरुषेय (pauruSeya)

 
Capeller Eng
English
पौ॑रुषेय
f.
a relating to man, human. —m.
hireling, day-labourer
n.
human deed or work.
Yates
English
पौरुषेय (यः-या-यं)
a. Of man, man-
ly.
m.
A crowd
murder
law.
Spoken Sanskrit
English
पौरुषेय pauruSeya
adj.
coming from the soul
पौरुषेय pauruSeya
adj.
relating to or derived from or made by man
पौरुषेय pauruSeya
adj.
spiritual
पौरुषेय pauruSeya
adj.
human
पौरुषेय pauruSeya
adj.
anthropogenic
पौरुषेय pauruSeya
m.
day-labourer
पौरुषेय pauruSeya
m.
hireling
पौरुषेय pauruSeya
n.
human action
पौरुषेय pauruSeya
n.
work of man
पौरुषेय pauruSeya
m.
hireling
भरण्यभुज् bharaNyabhuj
m.
hireling
भरत bharata
m.
hireling
भृत bhRta
m.
hireling
वैतनिक vaitanika
m.
hireling
कर्म्स्ण्यकृत् karmsNyakRt
adj.
a hireling
Wilson
English
पौरुषेय
mfn.
(-यः-यी-यं) Made by, derived from, or relating to
man, human, manly, virile, &c.
m.
(-यः)
1 A crowd, or number of men.
2 Manslaughter, murder.
3 Law, as affecting persons.
E.
पुरुष a man, and ढक्
aff.
Apte
English
पौरुषेय [pauruṣēya],
a.
(-यी
f.
) [पुरुष-ठञ्]
Derived from or belonging to man, human, incidental to man
made, established or propounded by man
as in अपौरुषेया वै वेदाः
Manly, virile.
Spiritual.
यः Manslaughter (पुरुषवध).
A crowd of men.
A daylabourer, hireling.
Human action, man's work.
Law as affecting persons. -यम् Human work, action of man.
Apte 1890
English
पौरुषेय a. (यी f.) [पुरुष-ठञ्] 1 Derived from or belonging to man, human, incidental to man
made, established or propounded by man
as in अपौरुषेया वै वेदाः.
2 Manly, virile.
3 Spiritual.
यः 1 Manslaughter (पुरुषवध).
2 A crowd of men.
3 A day labourer, hireling.
4 Human action, man's work.
5 Law as affecting persons.
यं Human work, action of man.
Monier Williams Cologne
English
पौ॑रुषेय mf(ई)n. relating to or derived from or made by man, human,
RV.
VS.
AV.
Br.
MBh.
coming from the soul, spiritual,
Kap.
, Sch.
पौ॑रुषेय
m.
a hireling, day-labourer,
SaddhP.
=
समूह, वध or पुरुषस्य पदान्तरम् (?),
L.
N.
of a Rākṣasa,
BhP.
पौ॑रुषेय
n.
human action, the work of man,
AV.
Monier Williams 1872
English
पौरुषेय, अस्, ई, अम्, derived from or relating
to man, incidental to man, made by man, human,
manly, male, virile
coming from the soul, spiritual
(अस्), m. a hireling, day-labourer
a crowd or num-
ber of men (?)
manslaughter, murder
law as
affecting persons
(अम्), n. human action, the work
of man.
—पौरुषेय-त्व, अम्, n. humanity, human
origin, the human element (in sacred writings).
Macdonell
English
पौरुषेय pauruṣ-eya,
a.
(ī) made by, derived 🞄from or relating to men
derived from 🞄the soul
n.
human effort: -tva,
n.
human 🞄origin.
Benfey
English
पौरुषेय पौरुषेय, i. e. पुरुष +
एय,
adj.
,
f.
यी, Made by, derived from,
relating to men, MBh. 5, 2645.
Apte Hindi
Hindi
पौरुषेय
वि* - पुरुष+ढञ्
"मनुष्य से प्राप्त, मनुष्य कृत, मनुष्य द्वारा स्थापित या प्रवर्तित "
पौरुषेय
वि* - पुरुष+ढञ्
"मर्दाना, पुरुषोचित्त"
पौरुषेय
वि* - पुरुष+ढञ्
आध्यात्मिक
पौरुषेयः
पुं*
- पुरुष+ढञ्
मनुष्यवध
पौरुषेयः
पुं*
- पुरुष+ढञ्
मनुष्यों की भीड़
पौरुषेयः
पुं*
- पुरुष+ढञ्
"रोजनदारी पर काम करने वाला श्रमिक, कमेरा"
पौरुषेयः
पुं*
- पुरुष+ढञ्
"मानवी काम, मनुष्य का कार्य"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पौरुषेय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುರುಷರ ಸಮೂಹ /ಅನೇಕ ಜನರ ಗುಂಪು
निष्पत्तिः - > "ढञ्" (वा० ४-१-१०)
व्युत्पत्तिः - > पुरुषाणां समूहः
प्रयोगाः - > "रत्नस्तम्भेषु सङ्क्रान्तप्रतिमास्ते चकाशिरे एकाकिनोऽपि परितः पौरुषेयवृता इव"
उल्लेखाः - > माघ० २-४
पौरुषेय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುರುಷನ ವಧೆ
निष्पत्तिः - > "ढञ्" (वा० ४-१-१०)
व्युत्पत्तिः - > पुरुषस्य वधः
पौरुषेय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುರುಷನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ
निष्पत्तिः - > "ढञ्" (वा० ४-१-१०)
व्युत्पत्तिः - > पुरुषेण कृतम्
पौरुषेय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುರುಷನ ವಿಕಾರ
निष्पत्तिः - > "ढञ्" (वा० ४-१-१०)
व्युत्पत्तिः - > पुरुषस्य विकारः
L R Vaidya
English
pOruzeya {% (I) a. (f. यी) %} 1. Made by man, established by man, human
2. manly, virile
3. spiritual.
pOruzeya {% (II) m. %} 1. Manslaughter
2. a crowd of men
3. a day-labourer.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
pauruṣeya (not recorded in these senses
cf. prec. and next),
(1) m., servant, laborer: Divy 〔86.13〕
〔153.28〕
〔168.28〕
〔274.15〕, etc.
Av 〔i.189.8〕
〔315.9〕, etc.
Mvy 〔3833〕
often in cpd. dāsī-dāsa-karmakara-pauruṣeya (the other words precede Mvy 〔3833〕), either alone as dvandva subst., or in Bhvr. preceded by prabhūta-, bahu-, or the like: SP 〔102.2〕
LV 〔24.20〕
Mv 〔i.36.5〕
〔198.8〕
〔ii.2.4〕
〔168.13〕
〔420.18〕
〔iii.56.9〕
〔177.16〕
〔377.11〕
Divy 〔229.9〕
Kv 〔35.24〕
Dbh 〔18.28〕
Bbh 〔119.11〕
putra-dāra-dāsī-dāsa-pauruṣeya Bbh 〔119.22〕
(2) m., specially, pañca pauruṣeyān (acc. pl.), the five (kinds of) members of a shipʼs crew: Av 〔i.200.5〕
〔ii.61.9〕
but in both places only four are named, viz. āhāra, nāvika, kaivarta, karṇadhāra
in Mvy 〔3850—55〕 six are named, nāvika, āhāraka, nirhāraka, karṇadhāraka, raṇadhara, kaivarta
(3) adj., or subst. (nt.?) ifc. Bhvr. (cf. Pali porisiya, AMg. porisīya, Ratnach. 〔5.74〕, adj. ifc., as high as a man), in sapta-, ṣaṭ-, etc., pauruṣeyaṃ, of seven (six, etc.) times the height of a man: Mv 〔ii.313.6 ff.〕
follows tālamātraṃ, in descending order, implying that one tāla, q.v., = 8 pauruṣeya (if this is to be understood as a noun
the noun might be pauruṣa, so used in Skt.
see pauruṣya
in the Mv passage, 〔313.8—9〕, a single manʼs height is expressed by puruṣa-mātram).
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
मानुष, मानुषिक, मानवीन, मानवीय, पौरुष, पौरुषेय, जनकीय, मनुष्यजातीय
adjective
मानवसम्बन्धि।
"अन्यस्य साहाय्यम् इति मानुषं कर्म।"
पुराणम्
English
पौरुषेय / PAURUṢEYA. A demon who travels along with the sun in the month of jyeṣṭha. (June), (11th skandha, bhāgavata).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पौरुषेयः,
पुं,
(पुरुष + “सर्व्वपुरुषाभ्यां णढञौ ।”५ १० इत्यत्र “पुरुषाद्वधविकारसमूह-तेन कृतेषु” एष्वर्थेषु ढञ् ।) समूहः (यथा, माघः ।“एकाकिनोऽपि परितः पौरुषेयवृता इव
”)वधः पुरुषस्य पदान्तरम् इति मेदिनी
पौरुषेयः, त्रि, (पुरुष + ढञ् ।) पुरुषकृतः ।पुरुषविकारः इति मेदिनी
(पुरुषसम्ब-न्धिनि यथा, ऋग्वेदे १० ८७ १६ ।“यः पौरुषेयेण क्रविषा समंक्ते
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पौरुषेय
पु०
पुरुषस्य बधादि “पुरुषाद्बधविकारसमूहतेनकृतेषु” पा० ठञ् पुरुषस्य बधे विकारे समूहे४ तेन कृते
Capeller
German
पौरुषेय,
f.
von Menschen kommend
menschlich. Abstr.
°त्व
n.
Grassman
German
paúruṣeya, a., von Menschen [púruṣa] kommend, gethan u. s. w.
durch den Gen. pl. „der Menschen“ wiederzugeben.
-as manyús {680, 2}.
-eṇa kravíṣā {913, 16} (wo aber paúruṣyeṇa zu sprechen ist).
-īm [f.] gṛ́bham {520, 3}.
Stchoupak
French
पौरुषेय-
-ई- a. fait par l'homme, humain
m.
n.
d'un Rakṣas.