पौनर्भवः (paunarbhavaH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Apte Hindi
Hindiपौनर्भवः
- पुनर्भू+अञ्
"पुनर्विवाहिता विधव का पुत्र, प्राचीन हिन्दु-धर्मशास्त्र में स्वीकृत बारह पुत्रों में से एक "
पौनर्भवः
- -
स्त्री का दूसरा पति
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritपौनर्भवः, (पुनर्भुवोऽपत्यमिति । पुनर्भू +“अनृष्यानन्तर्य्ये विदादिभ्योऽञ् ।” ४ । १ ।१०४ । इति अञ् ।) द्वादशविधपुत्त्रान्तर्गत-पुत्त्रविशेषः । इति जटाधरः ॥
पुनर्भूपुत्त्रः ।स तु भर्त्तृपरित्यक्तविधवयोरन्येनोत्पादितः ।तस्य लक्षणं यथा, --“वा पत्या वा परित्यक्ता विधवा वा स्वयेच्छया ।उत्पादयेत् पुनर्भूत्वा स पौनर्भव उच्यते ॥
”इति मानवे । ९ । १७५ ॥
“येति । या भर्त्त्रा परित्यक्ता मृतभर्त्तृका वास्वेच्छया अन्यस्य पुनर्भार्य्या भूत्वा यमुत्पादयेत्स उत्पादकस्य पौनर्भवः पुत्त्र उच्यते ।” इतितट्टीकायां कुल्लूकभट्टः ॥
* ॥
भर्त्तृविशेषः ।अक्षतयोन्योर्भर्त्तृपरित्यक्तविधवयोः पौनर्भवेनभर्त्त्रा सह विवाहविधिः एवं कौमारं पति-मुत्सृज्यान्यमाश्रित्यपुनरागतायास्तेन कौमा-रेण भर्त्त्रा सह विवाहविधिर्यथा, --“सा चेदक्षतयोनिः स्याद्गतप्रत्यागतापि वा ।पौनर्भवेन भर्त्त्रा सा पुनः संस्कारमर्हति ॥
”इति मानवे । ९ । १७६ ॥
“सा चेदिति । सा स्त्री यद्यक्षतयोनिः सतीअन्यमाश्रयेत्तदा तेन पौनर्भवेन भर्त्त्रा पुनर्व्विवा-हाख्यं संस्कारमर्हति । यद्वा कौमारं पतिमुत्-सृज्यान्यमाश्रित्य पुनस्तमेव प्रत्यागता भवतितदा तेन कौमारेण भर्त्त्रा पुनर्व्विवाहाख्यंसंस्कारमर्हति ।” इति तट्टीकायां कुल्लूकभट्टः ॥
* ॥
कन्याविशेषे, स्त्री । सप्तविधपौनर्भवाः कन्यावर्ज्जनीयाः । यथा, --“सप्त पौनर्भवाः कन्या वर्ज्जनीयाः कुलाधमाः ।वाचा दत्ता मनोदत्ता कृतकौतुकमङ्गला ॥
उदकस्पर्शिता या च या च पाणिगृहीतिका ।अग्निं परिगता या च पुनर्भूप्रभवा च या ।इत्येताः काश्यपेनोक्ता दहन्ति कुलमग्निवत् ॥
कृतकौतुकमङ्गला बद्धकङ्कणा । उदकस्पर्शिताउदकपूर्व्वं दत्तेति रत्नाकरः ।” इत्युद्वाह-तत्त्वम् ॥
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.