| YouTube Channel

पोषिता-त्री (poSitA-trI)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“पुष पुष्टौ”@} 2 ‘धारणे पोषयेत्, पुष्टौ पुष्येत् पुष्णाति पोषति।
3 इति देवः।
पोषकः-षिका, पोषकः-षिका, 4 पुपोषिषकः-पुपुषिषकः-षिका, पोपुषकः-षिका
पोषिता-त्री, पोषयिता-त्री, पुपोषिषिता-पुपुषिषिता-त्री, पोपुषिता-त्री
5 प्रपोषन्-न्ती, पोषयन्-न्ती, पुपोषिषन्-न्ती, पुपुषिषन्-न्ती
-- पोषिष्यन्-न्ती-ती, पोषयिष्यन्, पुपोषिषिष्यन्-पुपुषिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- पोषयमाणः, पोषयिष्यमाणः, -- पोपुष्यमाणः, पोपुषिष्यमाणः
प्रपुट्-प्रपुड्-पुषौ-पुषः
-- -- -- 6 पोषितम्-पुषितम्-तः, पोषितः, पुपोषिषितः-पुपुषिषितः-पोपुषितः-तवान्
पुषः, 7 पोषणः, 8 प्रपोषी-धनपोषी, पोषः, पुपोषिषुः-पुपुषिषुः, पोपुषः
पोषितव्यम्, पोषयितव्यम्, पुपोषिषितव्यम्-पुपुषिषितव्यम्, पोपुषितव्यम्
पोषणीयम्, पोषणीयम्, पुपोषिषणीयम्-पुपुषिषणीयम्, पोपुषणीयम्
पोष्यम्, पोष्यम्, पुपोषिष्यम्-पुपुषिष्यम्, पोपुष्यम्
ईषत्पोषः-दुष्पोषः-सुपोषः
-- -- पुष्यमाणः, पोष्यमाणः, पुपोषिष्यमाणः-पुपुषिष्यमाणः, पोपुष्यमाणः
पोषः, पोषः, पुपोषिषः-पुपुषिषः, पोपुषः
C।
‘स्वपोषमपुषद् युष्मान् या पक्षिमृगशावकाः।’ भ।
का।
६। २६। 9 पोषितुम्, पोषयितुम्, पुपोषिषितुम्-पुपुषिषितुम्, पोपुषितुम्
पुष्टिः, पोषणा, पुपोषिषा-पुपुषिषा, पोपुषा
पोषणम्, पोषणम्, पुपोषिषणम्-पुपुषिषणम्, पोपुषणम्
पोषित्वा-पुषित्वा, पोषयित्वा, पुपोषिषित्वा-पुपुषिषित्वा, पोपुषित्वा
प्रपुष्य, प्रपोष्य, प्रपुपोषिष्य-प्रपुपुषिष्य, प्रपोपुष्य
10 स्वपोषं-धनपोषं-गोपोषं-रैपोषं वा पोषति।
पोषम् २, पुषित्वा २ -पोषित्वा २, पोषम् २, पोषयित्वा २, पुपोषिषम् २ -पुपुषिषम् २, पुपोषिषित्वा २ -पुपुषिषित्वा २, पोपुषम् २
पोपुषित्वा २
11 इतीत्नुच्प्रत्ययः।
‘अयामन्ताल्वा- य्येत्न्विष्णुषु’ 12 इति णेरयादेशः।
पोषयित्नुः = पोषणकर्ता।]] पोषयित्नुः, 13 इति करन्प्रत्यये, तस्य कित्त्वेन, बाहुलकात् प्रत्ययादेः ककारस्येत्संज्ञाभावे च रूपम्।]] पुष्करम्, 14 इति कलन्प्रत्यये रूपम्।
अत्रापि बाहुलकात् प्रत्ययककारस्य न लोप इति ज्ञेयम्।]] पुष्कलम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१०२६)
02
=>
 (१-भ्वादिः-७००। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। १७१)
04
=>
 [[१। ‘रलो व्युपधाद्धलादेः संश्च’ (१-२-२६) इति सन्नन्ते सर्वत्र कित्त्वविकल्पः। तेन रूपद्वयं बोध्यम्। एवं शुद्धात् क्त्वायामपि ज्ञेयम्।]]
05
=>
 [[B। ‘वेषैर्मेष्यतमैः प्रपोषदशुभप्रश्रेषिभिः श्लेषति प्रोष्यन्…।’ धा। का। १। ८८।]]
06
=>
 [[२। निष्ठायाम्, ‘उदुपधाद् भावादिकर्मणोरन्यतरस्याम्’ (१-२-२१) इति कित्त्व- विकल्पः। तेन रूपद्वयम्।]]
07
=>
 [[३। नन्द्यादित्वात् कर्तरि ल्युप्रत्यये ऽनादेशे च रूपम्।]]
08
=>
 [[४। ताच्छीलिके णिनिप्रत्यये गुणे च रूपम्।]]
09
=>
 [पृष्ठम्०८७३+ २४]
10
=>
 [[१। ‘स्वे पुषः’ (३-४-४०) इति णमुल्। ‘कषादिषु यथाविध्यनुप्रयोगः’ (३-४-४६) इति णमुल्प्रयोजकस्यैव धातोरनुप्रयोगः। सूत्रे ‘स्वे--’ इति अर्थग्रहणम्, स्वरूपग्रहण च। तेन रैपोषम्, गोपोषम् इत्यादिषु ‘स्व’ इत्यस्यार्थस्य सदृशार्थकेषु च णमुल् भवति।]]
11
=>
 [[२। ण्यन्तात्, ‘स्तनिहृषिपुषि--’ [द। उ। १-१४०]
12
=>
 (६-४-५५)
13
=>
 [[३। ‘पुषः कित्’ [द। उ। ८। ७१]
14
=>
 [[४। ‘पुषः कलन् किच्च’ [द। उ। ८-११८]