पोपुषकः-षिका (popuSakaH-SikA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“पुष पुष्टौ”@} 2 ‘धारणे पोषयेत्, पुष्टौ पुष्येत् पुष्णाति पोषति।
3 इति देवः।
पोषकः-षिका, पोषकः-षिका, 4 पुपोषिषकः-पुपुषिषकः-षिका, पोपुषकः-षिका
पोषिता-त्री, पोषयिता-त्री, पुपोषिषिता-पुपुषिषिता-त्री, पोपुषिता-त्री
5 प्रपोषन्-न्ती, पोषयन्-न्ती, पुपोषिषन्-न्ती, पुपुषिषन्-न्ती
-- पोषिष्यन्-न्ती-ती, पोषयिष्यन्, पुपोषिषिष्यन्-पुपुषिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- पोषयमाणः, पोषयिष्यमाणः, -- पोपुष्यमाणः, पोपुषिष्यमाणः
प्रपुट्-प्रपुड्-पुषौ-पुषः
-- -- -- 6 पोषितम्-पुषितम्-तः, पोषितः, पुपोषिषितः-पुपुषिषितः-पोपुषितः-तवान्
पुषः, 7 पोषणः, 8 प्रपोषी-धनपोषी, पोषः, पुपोषिषुः-पुपुषिषुः, पोपुषः
पोषितव्यम्, पोषयितव्यम्, पुपोषिषितव्यम्-पुपुषिषितव्यम्, पोपुषितव्यम्
पोषणीयम्, पोषणीयम्, पुपोषिषणीयम्-पुपुषिषणीयम्, पोपुषणीयम्
पोष्यम्, पोष्यम्, पुपोषिष्यम्-पुपुषिष्यम्, पोपुष्यम्
ईषत्पोषः-दुष्पोषः-सुपोषः
-- -- पुष्यमाणः, पोष्यमाणः, पुपोषिष्यमाणः-पुपुषिष्यमाणः, पोपुष्यमाणः
पोषः, पोषः, पुपोषिषः-पुपुषिषः, पोपुषः
C।
‘स्वपोषमपुषद् युष्मान् या पक्षिमृगशावकाः।’ भ।
का।
६। २६। 9 पोषितुम्, पोषयितुम्, पुपोषिषितुम्-पुपुषिषितुम्, पोपुषितुम्
पुष्टिः, पोषणा, पुपोषिषा-पुपुषिषा, पोपुषा
पोषणम्, पोषणम्, पुपोषिषणम्-पुपुषिषणम्, पोपुषणम्
पोषित्वा-पुषित्वा, पोषयित्वा, पुपोषिषित्वा-पुपुषिषित्वा, पोपुषित्वा
प्रपुष्य, प्रपोष्य, प्रपुपोषिष्य-प्रपुपुषिष्य, प्रपोपुष्य
10 स्वपोषं-धनपोषं-गोपोषं-रैपोषं वा पोषति।
पोषम् २, पुषित्वा २ -पोषित्वा २, पोषम् २, पोषयित्वा २, पुपोषिषम् २ -पुपुषिषम् २, पुपोषिषित्वा २ -पुपुषिषित्वा २, पोपुषम् २
पोपुषित्वा २
11 इतीत्नुच्प्रत्ययः।
‘अयामन्ताल्वा- य्येत्न्विष्णुषु’ 12 इति णेरयादेशः।
पोषयित्नुः = पोषणकर्ता।]] पोषयित्नुः, 13 इति करन्प्रत्यये, तस्य कित्त्वेन, बाहुलकात् प्रत्ययादेः ककारस्येत्संज्ञाभावे च रूपम्।]] पुष्करम्, 14 इति कलन्प्रत्यये रूपम्।
अत्रापि बाहुलकात् प्रत्ययककारस्य न लोप इति ज्ञेयम्।]] पुष्कलम्।
01 (१०२६)
02 (१-भ्वादिः-७००। अक। सेट्। पर।)
03 (श्लो। १७१)
04 [[१। ‘रलो व्युपधाद्धलादेः संश्च’ (१-२-२६) इति सन्नन्ते सर्वत्र कित्त्वविकल्पः। तेन रूपद्वयं बोध्यम्। एवं शुद्धात् क्त्वायामपि ज्ञेयम्।]]
05 [[B। ‘वेषैर्मेष्यतमैः प्रपोषदशुभप्रश्रेषिभिः श्लेषति प्रोष्यन्…।’ धा। का। १। ८८।]]
06 [[२। निष्ठायाम्, ‘उदुपधाद् भावादिकर्मणोरन्यतरस्याम्’ (१-२-२१) इति कित्त्व- विकल्पः। तेन रूपद्वयम्।]]
07 [[३। नन्द्यादित्वात् कर्तरि ल्युप्रत्यये ऽनादेशे च रूपम्।]]
08 [[४। ताच्छीलिके णिनिप्रत्यये गुणे च रूपम्।]]
09 [पृष्ठम्०८७३+ २४]
10 [[१। ‘स्वे पुषः’ (३-४-४०) इति णमुल्। ‘कषादिषु यथाविध्यनुप्रयोगः’ (३-४-४६) इति णमुल्प्रयोजकस्यैव धातोरनुप्रयोगः। सूत्रे ‘स्वे--’ इति अर्थग्रहणम्, स्वरूपग्रहण च। तेन रैपोषम्, गोपोषम् इत्यादिषु ‘स्व’ इत्यस्यार्थस्य सदृशार्थकेषु च णमुल् भवति।]]
11 [[२। ण्यन्तात्, ‘स्तनिहृषिपुषि--’ [द। उ। १-१४०]
12 (६-४-५५)
13 [[३। ‘पुषः कित्’ [द। उ। ८। ७१]
14 [[४। ‘पुषः कलन् किच्च’ [द। उ। ८-११८]
1 {@“पुष पुष्टौ”@} 2 3 ‘सूर्यापाये न खलु कमलं पुष्यति स्वामभिख्याम्।’ इति 4, ‘पुपोष लावण्यमयान् विशेषान् ज्योत्स्नान्तराणीव कलान्तराणि।।’ इति 5 च महाकविप्रयोगात् सकर्मकत्वम्।
‘वराह इव पुष्यति--’ इत्यादिप्रयोगदर्शनादकर्मकत्वमप्यस्य धातोः संगच्छत इति ज्ञेयम्।]] ‘धारणे पोषयेत् पुष्टौ पुष्येत् पुष्णाति पोषति।’ 6 इति देवः।
पोषकः-षिका, पोषकः-षिका, पुपुक्षकः-क्षिका, पोपुषकः-षिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि दैवादिकतुष्यतिवत् 7 ज्ञेयानि।
8 9 पुष्यः, 10 11 स्वपोषं 12 रैपोषम्, गोपोषम् धान्यपोषम् वा पुष्यति।
13 गोपोषी।
01 (१०२७)
02 (४-दिवादिः-११८२। सक। अनि। पर।)
03 [[[अ]
04 (मेघसन्देशे ईई-१३)
05 (कुमारसम्भवे १-२५)
06 (श्लो। १७१)
07 (७५८)
08 [पृष्ठम्०८७४+ २९]
09 [[१। ‘पुष्यसिध्यौ नक्षत्रे’ (३-१-११६) इति नक्षत्रेऽभिधेये क्यप्। अन्यत्र पोष्यम् इति ण्यदेव। पुष्यन्त्यर्था अस्मिन् इति पुष्यः = नक्षत्रविशेषः।]]
10 [[आ। ‘महारथः पुष्यरथं रथाङ्गी क्षिप्रं क्षपानाथ इवाधिरूढः।।’ शि। व। ३। २२।]]
11 [[२। ‘स्वे पुषः’ (३-४-४०) इति णमुल्। ‘स्वे’ इति पर्यायाणामपि ग्रहणात् रैपोषम् इत्यादीनां साधुत्वम्। ‘कषादिषु यथाविध्यनुप्रयोगः’ (३-४-४६) इति णमुलन्तस्यैव धातोरनुप्रयोगः।]]
12 [[B। ‘प्रस्थापयत् पूगकृतान् स्वपोपं पुष्टान् प्रयत्नाद् दृढगात्रबन्धान्।’ भ। का। ३। ४।]]
13 [[३। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति ताच्छील्ये णिनिः।]]
1 {@“पुष पुष्टौ”@} 2 ‘धारणे पोषयेत्, पुष्टौ पुष्येत् पुष्णाति पोषति।’ 3 इति देवः।
पोषकः-षिका, पोषकः-षिका, पुपोषिषकः-पुपुषिषकः-षिका, पोपुषकः-षिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकपोषतिवत् 4 ज्ञेयानि।
शतरि 5 पुष्णन् 6 -ती, इति रूपमिति विशेषः।
01 (१०२८)
02 (९-क्र्यादिः-१५२९। अक। सेट्। पर।)
03 (श्लो। १७१)
04 (१०२६)
05 [[४। ‘क्र्यादिभ्यः--’ (३-१-८१) इति श्ना विकरणप्रत्ययः। ‘श्नाऽभ्यस्तयोरातः’ (६-४-११२) इत्याकारलोपः। णत्वम्।]]
06 [[C। ‘प्रुष्णन् सतां प्रियमयं प्लुषिताङ्गरागः पुष्णन् मुदं मृगदृशां रिपुधाम मुष्णन्।’ धा। का। ३। १२।]]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.