पृषत् (pRSat)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 पृषत् mfn.
   (-षन्-षन्ती-षत्) Sprinkling.
	 n.
  sing. (-षत्) du. (-षती) plu. (-षन्ति)
A drop of water or any liquid.
	 mf.  (-षन्-षती) The porcine deer. E.
 
पृष् to sprinkle,  Unādi aff.
   अति,  or participial aff.
   शतृ
 also पृषत्
and पृषन्ति ।

Capeller Eng

English

 पृ॑षन्त् f.
  पृ॑षती spotted,  dappled.  —m.  the spotted
antelope
 f.
  a spotted cow,  mare,  or female antelope
 n.
  drop of water. 

Yates

English

 पृषत् (न्-न्ती-त्)
a. Sprinkling. (त्)
5.
n.
  A drop of water or of any
other liquid.
m.
  f.
  (षन्-षती)
The porcine deer.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

पृषत् 	-	 pRSat 	-	 adj.
  	-	  spotted
पृषत् 	-	 pRSat 	-	 adj.
  	-	  piebald
पृषत् 	-	 pRSat 	-	 adj.
  	-	  sprinkling
पृषत् 	-	 pRSat 	-	 adj.
  	-	  speckled
पृषत् 	-	 pRSat 	-	 adj.
  	-	  variegated
पृषत् 	-	 pRSat 	-	 m.
  	-	  drop of water
पृषत् 	-	 pRSat 	-	 m.
  	-	  spotted antelope
पृषत् 	-	 pRSat 	-	 m.
  	-	  spotted doe
पृषत् 	-	 pRSat 	-	 m.
  	-	  daughter of pRSata
पृषत् 	-	 pRSat 	-	 n.
  	-	  drop of water or any other liquid

 
   पृषत्  pRSat adj.
   piebald   
   प्रुषितप्सु  pruSitapsu adj.
   piebald  [ as horses ]   
   हलाह  halAha m.
   piebald horse  
   वारकिन्  vArakin m.
   piebald horse or one with good marks   
   हेल्लाभ  hellAbha m.
   piebald horse with a black stripe along its back  
   पृषदश्व  pRSadazva adj.
   having piebald horses or having antelopes for horses     
            

Wilson

English

 पृषत्
mfn.
   (-षन्-षन्ती-षत्) Sprinkling.
n.
  sing. (-षत्)
du. (-षती) plu. (-षन्ति) A drop of water or any liquid.
mf. 
(-षन्-षती) The porcine deer.
E.
  पृष to sprinkle,  Uṇādi aff.
   अति,  or participial aff.
   शटृ
also पृषत् and पृषन्ति.

Apte

English

पृषत् [pṛṣat],  a.
 

Spotted,  variegated.

Sprinkling m.
   The spotted antelope
 'पृषन्मृगे पुमान् बिन्दौ न द्वयोः पृषतो$पि ना' इति कोशः
 Viś. Guṇa. 192. n.
  

A drop of water or of any other liquid
 (said by some to be used only in pl.
 ).

Comp.
  अंशः अश्वः wind,  air
 पृषदश्वो धनेशश्च महेशश्च दिगीश्वराः Śiva B.6.44.

an epithet of Śiva.  -आज्यम् ghee mixed with coagulated milk
 संभृतं पृषदाज्यम् Rv.*
  1.9.8. -पतिः (-पृषतांपतिः) wind. -बलः N.
  of the horse of Wind. 

Apte 1890

English

 पृषत् a. 1 Spotted,  variegated. 
2 Sprinkling 
m. The spotted ante lope. 
n. A drop of water or of any other liquid
 (said by some to be used only in pl.). 
Comp. 
अंशः,  अश्वः {1} wind,  air. {2} an epithet of Śiva. 
आज्यं ghee mixed with coagulated milk. 
पतिः (पृषतांपतिः) wind. 
बलः N. of the horse of Wind. 

Monier Williams Cologne

English

 पृ॑षत् mf(अती)n.  spotted,  speckled,  piebald,  variegated,  AV.
  
 VS.
 
 Br.
 
 GṛŚrS.

 sprinkling,  W.
 

 पृ॑षत् m.
  the spotted antelope,  R.
  (cf.   g. व्याघ्रादि,  where,  Kāś.
  पृषत)

 पृ॑षत् m.
  a drop of water (only pl.
 
 °ताम् पति m.
  ‘lord of the drops of w°’,  the wind),  Śiś.
  vi,  55

 पृ॑षत् n.
  a drop of water or any other liquid,  Hariv.
 
 BhP.
  

Monier Williams 1872

English

 पृषत्,  अन्,  अती,  अत्,  (Ved.) spotted,  speckled, 
mottled,  dappled,  piebald,  party-coloured,  variegated
sprinkling (in this sense used as a part.)
 (अन्), 
m. the spotted antelope
 the hog deer,  porcine
deer
 पृषताम् पतिः,  ‘lord of the spotted ante-
lopes, ’ a N. of the Wind
 (अती),  f. a spotted cow
epithet of the animals ridden by the Maruts (usually
said by commentators to be spotted antelopes,  ac-
cording to Mahī-dhara piebald mares,  and often
apparently identified in the Ṛg-veda with the horses
of the Maruts)
 the female spotted antelope,  spotted
doe
 = पार्षती,  the daughter of Pṛṣata
 (अत्),  n. a
drop of water or of any other liquid.
—पृषत्-ता,  f. or
पृषत्-त्व,  अम्,  n. the being spotted or variegated.
—पृषद्-अश्व,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. ‘having piebald
horses, ’ an epithet of the Maruts
 (according to Sāy.)
riding on spotted antelopes
 (अस्),  m. air,  wind,  the
god of air or wind divinely personified
 an epithet
of Śiva
 N. of a man
 of a son of An-araṇya and
father of Hary-aśva
 of a son of Vi-rūpa
 (आस्),  m.
pl.,  N. of the descendants of Pṛṣad-aśva.
—पृषद्-
आज्य,  अम्,  n. sprinkled or clotted butter,  ghee mixed
with coagulated milk forming an oblation.
—पृषद्-
आज्य-प्रणुत्त,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. driven away from
the oblation of ghee and curds.
—पृषद्-वत्,  आन्, 
अती,  अत्,  Ved. party-coloured,  variegated.
—पृषद्-
वत्स,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. having a spotted calf.
—पृ-
षद्-वरा,  f. ‘the best among the variegated ante-
lopes, ’ N. of a wife of Ruru and daughter of a Vidhyā-
dhara by Menakā (a sort of antelope).
—पृषद्-
वल,  अस्,  m. ‘piebald, ’ N. of a horse of Vāyu or
Wind
 [cf. पृषद्-अश्व।]
—पृषद्-वाण,  अस्, 
m. ‘having variegated arrows, ’ N. of a man.
—पृ-
षोदर,  अस्,  आ,  अम् (पृष for पृषत् + उदर), 
Ved. ‘speckled-bellied, ’ having the belly speckled, 
(see Scholiast on Pāṇ. VI. 3,  109.)

Macdonell

English

 पृषत् pṛ́ṣ-at,  (pr. pt.) a.
  (-ī) speckled,  spotted,  🞄dappled (V.)
 m.
  spotted gazelle
 pṛṣatāṃ patiḥ,  m.
  lord of the dappled (clouds),  🞄wind
 -ī,  f.
  dappled cow
 piebald mare
 🞄female of the spotted gazelle.

Benfey

English

 पृषन्त् पृषन्त् (properly,  ptcple.
pres. of पृष्), 
 I. adj.
 ,  f.
  अती,  Speckled
(ved.).
 II. n.
  A drop of water,  Hariv.
3586.
 III. m.
  The porcine deer,  Rām. 
3,  76,  12.
 IV. f.
  षती,  Its female,  MBh.
7,  27.

Apte Hindi

Hindi

पृषत्
नपुं*
   - पृष्+अति
जल या कसी और तरल पदार्थ की बूँद

Shabdartha Kaustubha

Kannada

पृषत्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಲಬಿಂದು /ನೀರಿನ ಹನಿ
निष्पत्तिः - > पृषु (सेचने) - "अतिः" गुणाभावः शतृवत् अस्य कार्यम् निपा० (उ० २-८०)
व्युत्पत्तिः - > पर्षति इति
प्रयोगाः - > १) "नाथ त्वद्गुणदुग्धाब्धिपृषदास्वादनं क्षमम्" २) "पृतनां तस्य सम्प्रेक्ष्य पृषद्भावितसागराम्"
उल्लेखाः - > याद० १६-११४,  याद० २२-११४
विस्तारः - > ಜಲಬಿಂದು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಹುವಚನವೆಂದು ಕೆಲವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. "पृषन्ति बिन्दुपृषताः पुमांसो विप्रुषः स्त्रियः" - अम०
पृषत्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹರಿಣ /ಜಿಂಕೆ
प्रयोगाः - > "पृषत्किशोरी कुरुतामसङ्गतां कथं मनोवृत्तिमपि द्विपाधिपे"
उल्लेखाः - > नैष० ९-२९

L R Vaidya

English

 pfzat {% n. %} A drop of water or any other liquid
 (according to some authorities,  this word can only be used in the plural in this sense).

Bopp

Latin

 पृषत् (Part. praes. rad. पृष्) inspergens,  adspergens,  ir-
rigans. -- Subst.
1) n. gutta. AM.
2) m. (nom. पृषन्)
nomen animalis,  Wils. «the porcine deer». AM. Fem.
पृषती. RAGH. 8. 58.

Lanman

English

 pṛ́ṣant,  a. speckled. [450c.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 पृषत् °f. Tropfen,  H XIII,  51.

 पृषन्त् 2. b) पृष्तां पतिः Śiś. 6,  55.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  मृगः,  हरीणः,  कुरङ्गः,  वातायुः,  अजिनयोनिः,  सारङ्गः,  चलनः,  पृषत्,  भीरुहृदयः,  मयुः,  चारुलोचनः,  जिनयोनिः,  कुरङ्गमः,  ऋष्यः,  ऋश्यः,  रिष्यः,  रिश्यः,  एणः,  एणकः,  कृष्णतारः,  सुलोचनः,  पृषतः
noun
 
पशुविशेषः,  चतुष्पादः चित्राङ्गः यः तृणादिकं मृग्यते।
 "मृगस्य चर्म मुनिना आसनार्थे उपयुज्यते।"

Synonyms:
  कणः,  बिन्दुः,  क्षोदः,  विप्लुट्,  विप्रुट्,  पृषत्,  पृषतः,  पृषन्ति,  लवः,  लेशः,  स्तोकः,  गडः,  कणिका,  शीकरः,  स्फाटकः,  पुष्वा
noun
 
निष्यन्दमान-जलादि-द्रवपदार्थानां गोलिकासमः लघुः अंशः।
 "जलस्य कणैः घटः पूरितः।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
सिकता वालुका बिन्दौ पृषत्पृषतविप्रुषः ॥ १०८९ ॥
-wordlist-
 
सिकता (स्त्रीब),  वालुका (स्त्रीब),  बिन्दु (पुं),  पृषत् (क्ली),  पृषत (पुं),  विपृष् (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

विप्रुष्
विप्रुष्,  बिन्दु,  पृषत्,  पृषत
विप्रुषो बिन्दवः प्रोक्ताः पृषतः पृषतास्तथा ॥ ६७७ ॥
verse 3.1.1.677
page 0077

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 पृषत्,  क्ली,
   (पर्षति सिञ्चतीति । पृष सेचने+ “वर्त्तमाने पृषद्बृहन्महदिति ।” उणा० २ ।८४ । इति । अतिप्रत्ययो गुणाभावश्च निपात्यते ।शतृवदस्य कार्य्यं विज्ञेयम् ।) जलविन्दुः । इत्य-मरः । १ । १० । ६ ॥
 यथा,  “पृषदपरुषविषाणाग्रेणलुठति ।” इति श्रीभागवते ५ स्कन्धे ८ अध्यायः ॥
“पृषत् जलविन्दुस्तद्वत् अपरुषेण मृदुना विषाणा-ग्रेण लुठति सङ्घट्टयति ।” इति तट्टीकायां श्रीधर-स्वामी । इदं द्विवचनबहुवचनान्तमपि भवति ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 पृषत् न०
  पृष--अति कित् शतृवच्च कार्य्यं तेन पृषन्ति ।१ विन्दौ अमरः । २ सेकयुक्ते त्रि०
  । अस्य विन्दौ बहुत्व-मिच्छन्त्येके ।

Capeller

German

 पृ॑षन्त् f.
  पृ॑षती gesprenkelt,  seheckig,  bunt.
m.
  die bunte Gazelle,  f.
  deren Weibchen
eine bunte Kuh. o. Stute. n.
  Wassertropfen. 

Grassman

German

 pṛ́ṣat,  a.,  n.,  f.,  ursprünglich Particip des vorhergehenden
 der Begriff des triefenden geht über in den des weissgetüpfelten (wie mit Tropfen besprengten)
 vergleiche den entsprechenden Uebergang in pruṣitápsu
 daher 1〉 a.,  gesprenkelt,  mit weissen Flecken besetzt
 2〉 n.,  Tropfen,  siehe pṛ́ṣadvat
 3〉 f.,  -tī weissgefleckte Kuh
 4〉 f. pl.,  die weissgefleckten Thiere,  welche das Gespann der Maruts bilden,  seien es Stuten oder,  was die Unterscheidung von áśva ({409, 6}
 {412, 6}) wahrscheinlicher macht,  weissgefleckte Gazellen (dem späteren Sprachgebrauche gemäss).
-ī [du.] 1〉 hárī {162, 21}.
-īs [A. pl.] 4〉 {39, 6}
 {85, 4}. _{85, 5}
 {260, 4}
 {409, 6}
 {411, 3}
 {627, 28}.
-ībhis 4〉 {37, 2}
 {64, 8}
 {225, 3}
 {227, 2}
 {412, 6}.
-īnaam 3〉 dātā́ {674, 16}
 sahásre {674, 11}.
-īṣu 4〉 {414, 2}.

Burnouf

French

 पृषत् पृषत् ppr. de पृष्। -- S. n.
  [du.
पृषती
 pl. पृषन्ति] goutte de pluie
 goutte,  en gén. 
पृषत् a. moucheté,  tigré. -- S. m.
  et f.
  le cerf-cochon. 
पृषत m.
  goutte.
		 Cerf-cochon.  -- Np. d'un roi des
Pāñcālas.
	-- पृषताम् पति le Vent [cf.  Marut].
पृषताश्व m.
  [et पृषदश्व] (अश्व) le vent [les
Maruts traînes par des antilopes].
पृषत्क m.
  (sfx. क) flèche.
पृषदाज्य n.
  oblation aux Maruts [de घृत et de lait
caillé].
पृषद्वल m.
  (sfx. वल) coursier du Vent [antilope].
पृषन्ति n.
 ,  cf.  पृषत्।

Stchoupak

French

 पृषन्त्-
 -अती- a. tacheté,  bariolé 
 m.
  antilope tachetée 
goutte d'eau (?) (पृषतां पतिः vent) 
 f.
  femelle de l'antilope
tachetée 
 nt. goutte (d'eau ou d'autre liquide).
पृषद्-अश्व- m.
  n.
  de plusieurs hommes dont un fils de Virūpa.
°आज्य- nt. mélange de lait et de beurre fondu.
°वरा- f.
  fille de Menakā,  femme de Ruru.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.