| YouTube Channel

पृश्निगर्भ (pRznigarbha)

 
शब्दसागरः
English
पृश्निगर्भ
m.
 (-र्भः) A name of KRISHṆA.
E.
 पृश्नि the wife of a saint
incarnate in DEVAKĪ, and गर्भ the embryo.
Spoken Sanskrit
English
पृश्निगर्भ pRznigarbha
adj.
 being in the variegated bosom or in the being of the variegated one
Monier Williams Cologne
English
पृ॑श्नि—गर्भ (पृ॑°), mf(आ)n. being in the variegated bosom or in the b° of the v° one,
RV.
पृ॑श्नि—गर्भ
m.
N.
 of Viṣṇu-Kṛṣṇa, Viṣṇ.
MBh.
&c.
Apte Hindi
Hindi
पृश्निगर्भः
पुं*
 पृश्नि-गर्भः -
कृष्ण का विशेषण
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पृश्निगर्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ
निष्पत्तिः - > "अच्" (५-२-१२७)
व्युत्पत्तिः - > पृश्निः जन्मान्तरजाता देवकी गर्भः उत्पत्तिस्थानत्वेनास्त्यस्य, पृश्निः वेदादयो गर्भे यस्य वा ।
विस्तारः - > "पृश्निरित्युच्यते चान्नं वेदा आपोऽमृतं तथा । ममैतानि सदा गर्भः पृश्निगर्भस्ततोऽम्यहम्" - भा० शान्ति०
L R Vaidya
English
pfSni(zRi)-garBa {% m. %} an epithet of Kṛishṇa.
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
चामुण्डायां महाचण्डी चण्डमुण्डाप्यथाखुगे ॥ ६० ॥
पृश्निगर्भः प्रश्निशृङ्गो द्विशरीरस्त्रिधातुकः ।
हस्तिमल्लो विषाणान्तः स्कन्दे तु करवीरकः ॥ ६१ ॥
सिद्धसेनो वैजयन्तो बालचर्यो दिगम्बरः ।
-wordlist-
महाचण्डी (स्त्री), चण्डमुण्डा (स्त्री), पृश्निगर्भ (पुं), पृश्निशृङ्ग (पुं), द्विशरीर (पुं), त्रिधातुक (पुं), हस्तिमल्ल (पुं), विषाणान्त (पुं), करवीरक (पुं), सिद्धसेन (पुं), वैजयन्त (पुं), बालचर्य (पुं), दिगम्बर (पुं)
--source--
नारायणे तीर्थपादः पुण्यश्लोको वलिंदमः ।
उरुक्रमोरुगायौ च तमोघ्नः श्रवणोऽपि च ॥ ६३ ॥
उदारथिर्लतापर्णः समुद्रः पांसुजालिकः ।
चतुर्व्यूहो नवव्यूहो नवशक्तिः प्रगण्डजित् ॥ ६४ ॥
द्वादशमूलः शतको दशावतार एकदृक् ।
हिरण्यकेशः सोमोऽहिस्त्रिधामा त्रिककुन्त्रिपात् ॥ ६५ ॥
मानंजरः पराविद्धः पृश्निगर्भोऽपराजितः ।
हिरण्यनाभः श्रीगर्भो वृषोत्साहः सहस्रजित् ॥ ६६ ॥
उर्ध्वकर्मा यज्ञधरो धर्मनेमिरसंयुतः ।
पुरुषो योगनिद्रालुः खण्डास्यः शलकाजितौ ॥ ६७ ॥
कालकुण्ठो वरारोहः श्रीकरो वायुवाहनः ।
वर्धमानश्चतुर्दंष्ट्रो नृसिंहवपुरव्ययः ॥ ६८ ॥
कपिलो भद्रकपिलः सुषेणः समितिंजयः ।
क्रतुधामा वासुभद्रो बहुरूपो महाक्रमः ॥ ६९ ॥
विधाताधार एकाङ्गो वृषाक्षः सुवृषोऽक्षजः ।
रन्तिदेवः सिन्धुवृषो जितमन्युर्वृकोदरः ॥ ७० ॥
बहुशृङ्गो रत्नबाहुः पुष्पहासो महातपाः ।
लोकनाभः सूक्ष्मनाभो धर्मनाभः पराक्रमः ॥ ७१ ॥
पद्महासो महाहंसः पद्मगर्भः सुरोत्तमः ।
शतवीरो महामायो ब्रह्मनाभः सरीसृपः ॥ ७२ ॥
वृन्दाङ्कोऽधोमुखो धन्वी सुधन्वा विश्वभुक्स्थिरः ।
शतानन्दश्चरुश्चापि यवनारिप्रमर्दनः ॥ ७३ ॥
यज्ञनेमिर्लोहिताक्ष एकपाद्द्विपदः कपिः ।
एकशृङ्गो यमकील आसन्दः शिवकीर्तनः ॥ ७४ ॥
शद्रुर्वंशः श्रीवराहः सदायोगी सुयामुनः ।
-wordlist-
तीर्थपाद (पुं), पुण्यश्लोक (पुं), बलिन्दम (पुं), उरुक्रम (पुं), उरुगाय (पुं), तमोघ्न (पुं), श्रवण (पुं), उदारथि (पुं), लतापर्ण (पुं), सुभद्र (पुं), पांशुजालिक (पुं), चतुर्व्यूह (पुं), नवव्यूह (पुं), नवशक्ति (पुं), षडङ्गजित् (पुं), द्वादशमूल (पुं), शतक (पुं), दशावतार (पुं), एकदृश् (पुं), हिरण्यकेश (पुं), सोम (पुं), अहि (पुं), त्रिधामन् (पुं), त्रिककुद् (पुं), त्रिपाद् (पुं), मानञ्जर (पुं), पराविद्ध (पुं), पृश्निगर्भ (पुं), अपराजित (पुं), हिरण्यनाभ (पुं), श्रीगर्भ (पुं), वृषोत्साह (पुं), सहस्रजित् (पुं), ऊर्ध्वकर्मन् (पुं), यज्ञधर (पुं), धर्मनेमि (पुं), असंयुत (पुं), पुरुष (पुं), योगनिद्रालु (पुं), खण्डास्य (पुं), शलिक (पुं), अजित (पुं), कालकुण्ठ (पुं), वरारोह (पुं), श्रीकर (पुं), वायुवाहन (पुं), वर्धमान (पुं), चतुर्दंष्ट्र (पुं), नृसिंहवपुस् (पुं), अव्यय (पुं), कपिल (पुं), भद्रकपिल (पुं), सुषेण (पुं), समितिञ्जय (पुं), क्रतुधामन् (पुं), वासुभद्र (पुं), बहुरूप (पुं), महाक्रम (पुं), विधातृ (पुं), धार (पुं), एकाङ्ग (पुं), वृषाक्ष (पुं), सुवृष (पुं), अक्षज (पुं), रन्तिदेव (पुं), सिन्धुवृष (पुं), जितमन्यु (पुं), वृकोदर (पुं), बहुशृङ्ग (पुं), रत्नबाहु (पुं), पुष्पहास (पुं), महातपस् (पुं), लोकनाभ (पुं), सूक्ष्मनाभ (पुं), धर्मनाभ (पुं), पराक्रम (पुं), पद्महास (पुं), महहंस (पुं), पद्मगर्भ (पुं), सुरोत्तम (पुं), शतवीर (पुं), महामाय (पुं), ब्रह्मनाभ (पुं), सरीसृप (पुं), वृन्दाङ्क (पुं), अधोमुख (पुं), धन्विन् (पुं), सुधन्वन् (पुं), विश्वभुज् (पुं), स्थिर (पुं), शतानन्त (पुं), शरु (पुं), यवनारि (पुं), प्रमर्दन (पुं), यज्ञनेमि (पुं), लोहिताक्ष (पुं), एकपाद् (पुं), द्विपद (पुं), कपि (पुं), एकशृङ्ग (पुं), यमकील (पुं), आसन्द (पुं), शिवकीर्तन (पुं), शद्रु (पुं), वंश (पुं), श्रीवराह (पुं), सदायोगिन् (पुं), सुयामुन (पुं)
Mahabharata
English
Pṛśnigarbha = Kṛshṇa (Vishṇu): XII, 1504, 13173 (etymology), 13174, 13175.
पुराणम्
English
पृश्निगर्भ / PṚŚNIGARBHA. A name of Mahāviṣṇu. There are two opinions in the Purāṇas regarding how viṣṇu got this name.1) In the early part of the period of Svāyambhuva manu the prajāpati named sutapas and his wife pṛśni did penance for twelve thousand divine years to get viṣṇu as their son. As a result of that viṣṇu was born in the womb of pṛśni as pṛśnigarbha. The name was suited for śrī kṛṣṇa the incarnation of viṣṇu also. (Chapter 3, 10th skandha, bhāgavata).2) Anna (rice), veda, jala (water) and amṛta (nectar) are called pṛśni and so Mahāviṣṇu (kṛṣṇa) who bears these inside is called pṛśnigarbha. (Śloka 45, Chapter 342, śānti Parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पृश्निगर्भः,
पुं,
 (पृश्निर्वेदादयो गर्भे यस्य । यद्वा, पृश्निः जन्मान्तरजातदेवकी तस्याः गर्भ उत्-पत्तिस्थानत्वेनास्त्यस्येति । अच् ।) श्रीकृष्णः ।इति हारावली । ९ ॥
(अस्य निरुक्तिर्यथामहाभारते । १२ । ३४१ । ४४ ।“पृश्निरित्युच्यते चान्नं वेदा आपोऽमृतंतथा ।ममैतानि सदा गर्भः पृश्निगर्भस्ततोऽस्म्यहम् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पृश्निगर्भ पृश्नेः सुतपःप्रजापतिपत्न्याः गर्भः साधनत्वेना-स्त्यस्य अच् । नारायणे पृश्निशब्दे दृश्यम् ।
Grassman
German
pṛ́śni-garbha, a., im Mutterleibe [gárbha] der Kuh (Wolke) befindlich.
-ās [A. pl. f.] (erg. apás) {949, 1}.