पृश्नि (pRzni)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 पृश्नि mfn.
   (-श्निः-श्निः-श्नि)
	 1. Small,  short,  thin. 
	 2. Delicate,  feeble.
	 f.
  (-श्निः)
1. A ray of light.
	 2. A queen,  the wife of SUTAPĀ,  who being
regenerated after death,  became DEVAKĪ the mother of KRISHṆA.
3. The earth.
 E.
  स्पृश् to touch,  नि Unādi aff.
  ,  and the initial
rejected
 also पृष्णि ।

 पृश्नि(ष्णि)का f.
  (-का) An aquatic plant,  (Pistia stratiotes.)

Capeller Eng

English

 पृ॑श्नि a.
  speckled,  dapple
 pl.
  manifold,  various.  —m.  N.
 
of a prince,  pl.
  N.
  of a race of Ṛṣis
 f.
  a dappled cow,  milk,  the
earth,  a cloud,  the starry sky,  N.
  of the mother of the Maruts. 

Yates

English

 पृश्नि (श्निः) 2.
f.
  A ray of light
 a
queen,  mother of
Krishna
 the
earth.
a. Small,  thin,  delicate.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 पृश्नि
mfn.
   (-श्निः-श्निः-श्नि)
1 Small,  short,  thin. 
2 Delicate,  feeble.
f.
  (-श्निः)
1 A ray of light.
2 A queen,  the wife of SUTAPĀ,  who being regenerated after death,  became
DEVAKĪ the mother of KṚṢṆA.
3 The earth.
E.
  स्पृश to touch,  नि Uṇādi aff.
  ,  and the initial rejected
 also
पृष्णि.

Apte 1890

English

 पृश्नि(ष्णि) a. [स्पृअ-नि° किच्च पृषो° सलोपः
 Uṇ. 4. 52] 1 Short,  small,  dwarfish. 
2 Delicate,  feeble. 
3 Diversified,  spotted. 
4 Various,  diverse (Ved.). 
श्निः A dwarf. 
श्नि f. 1 A ray of light. 
2 The earth. 
3 The starry sky. 
4 N. of Devakī,  mother of Kṛṣṇa. 
5 The earth. 
6 A cloud. 
7 Milk. 
Comp. 
गर्भः,  
धरः,  
भद्रः epithets of Kṛshṇa. 
शृंगः {1} an epithet of Kṛ shṇa. {2} of Gaṇeśa. 

Monier Williams Cologne

English

 पृ॑श्नि mfn.
   (Uṇ.  iv,  52) variegated,  dappled,  piebald,  speckled,  spotted (said esp.
   of cows,  serpents,  frogs &c.
  ),  RV.
  
 AV.
  
 Br.
 
 ŚrS.
 
 MBh.
  

 (pl. ) manifold,  different (as desires),  TS.
 

 dwarfish,  thin,  small,  L.
 

 पृ॑श्नि m.
  N.
  of a prince (the father of Śvaphalka),  Hariv.
 
 VP.
  

 (pl. ) N.
  of a family of Ṛṣis,  MBh.
   (°नयो ऽजाह्,  the supposed authors of RV.
   ix,  86,  31-40
 Anukr.
 )

 पृ॑श्नि (इ),  f.
  a dappled cow (fig. =
  milk,  the earth,  a cloud,  the starry sky),  RV.
  
 MBh.
  

 a ray of light,  L.
 

 N.
  of the mother of the Maruts,  RV.
  

 of the wife of Savitṛ,  BhP.
  

 of the wife of king Su-tapas (who in a former birth under the name of Devakī was mother of Kṛṣṇa),  ib.

 पृ॑श्नि n.
  (with भरद्-वाजस्य) N.
  of 2 Sāmans,  ĀrṣBr. 

 पृ॑श्नि [cf.   √ पृष्
 Gk. περκνός.]

Monier Williams 1872

English

 पृश्नि पृश्नि,  इस्,  इस्,  इ (said to be fr. rt.
स्पृश्,  the initial स् being elided,  see Uṇādi-s. IV. 52), 
variegated,  party-coloured,  dappled,  piebald,  speckled, 
spotted (used in the Veda as a favourite epithet of
cows)
 manifold,  diverse,  various,  of many kinds
(Ved.)
 dwarfish,  stunted,  short,  thin,  small
 deli-
cate,  feeble
 (इस्),  f. (like all other words for ‘cow’
used in various figurative or mythical senses,  viz.)
earth,  a cloud,  milk,  the spangled or starry sky,  a
ray of light
 a kind of fruit
 N. of the mother of
the Maruts
 of the wife of Savitṛ
 of the wife of
king Su-tapas (who in a former birth under the name
of Devakī was mother of Kṛṣṇa)
 (ई),  f. the plant
Pistia Stratiotes
 (इस्),  m. a dwarf
 N. of a prince
the father of Śvaphalka
 (अयस्),  m. pl.,  N. of a
race of Ṛṣis
 पृश्नि or भरद्वाजस्य पृश्नि, 
N. of a Sāman
 [cf. rts. पृष् and स्पृश्
 पृष्-
अत,  पृषत्,  पृषटी: Gr. περκ-νό-ς,  πέρκο-ς, 
περκαίνειν,  πρακ-νό-ν,  πρεκ-νό-ν,  πρόξ,  προκά-ς, 
πρώξ,  πρόκ-νη: Lat. spurc-u-s,  sparg-o: Old
Germ. spreng-en: Mod. Germ. be-spreng-en = Eng.
sprinkle.]
—पृश्नि-गर्भ,  अस्,  आ,  अम्,  being in
the variegated bosom or in the bosom of the varie-
gated one (Sāy. = आदित्यस्य गर्भ-भूत or
सप्तोज्ज्वल-वर्णाः सूर्य-रश्मयस् तेषां गर्-
भ-भूत)
 (अस्),  m. an epithet of Kṛṣṇa.
—पृश्नि-गु,  उस्,  उस्,  उ,  Ved. driving piebald horses
(said of the Maruts
 Sāy. = पृश्नि-वर्णा अश्वा
येषां ते)
 (उस्),  m.,  N. of a man.
—पृश्नि-त्व, 
अम्,  n.,  Ved. the being variegated or party-coloured, 
the being speckled or spotted.
—पृश्नि-धर,  अस्, 
m. an epithet of Kṛṣṇa.
—पृश्नि-निप्रेषित,  अस्, 
आ,  अम्,  Ved. sent down or hastening down to Pṛśni, 
i. e. to the earth (said of the Maruts)
 (Sāy.) =
पृश्न्या मात्रा नितराम् प्रयताः,  sent down
by their mother Pṛśni.
—पृश्नि-पर्णी,  f. ‘having
variegated leaves, ’ N. of a plant,  Hemionitis Cordi-
folia.
—पृश्नि-बाहु,  उस्,  उस्,  उ,  Ved. having speckled
arms,  i. e. front legs (said of a frog)
 (उस्),  m.,  N.
of a mythical being.
—पृश्नि-भद्र,  अस्,  m. ‘pro-
pitious to Devakī, ’ an epithet of Kṛṣṇa.
—पृश्नि-
मत् or पृश्नि-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  Ved. containing
the word पृश्नि.
—पृश्नि-मातृ,  ता,  त्री,  तृ,  Ved.
‘having Pṛśni for a mother, ’ an epithet of the
Maruts
 ‘having the earth for a mother, ’ an epithet
of herbs.
—पृश्नि-शृङ्ग,  अस्,  m. ‘having a small
or a variegated crest, ’ an epithet of Kṛṣṇa or Viṣṇu
incarnate as Kṛṣṇa
 of Gaṇeśa.
—पृश्नि-सक्थ, 
अस्,  आ,  अम्,  Ved. having spotted thighs.
—पृश्नि-
हन्,  आ,  m.,  Ved. slaying the speckled (snake).
—पृश्न्य्-आह्वया,  f. = पृश्नि-पर्णी,  q. v.

Macdonell

English

 पृश्नि pṛ́ś-ni,  a.
  [(s) pṛś-ni,  touched,  spotted],  🞄speckled,  dappled (esp. of kine): pl.
  🞄manifold
 f.
  dappled cow
 milk
 earth
 cloud
 🞄starry sky
 N. of the mother of the Maruts: 🞄(in C. this word occurs only as a N.).

Benfey

English

 पृश्नि पृश्नि, 
 I. adj.
 
 1. Of variegated
colour.
 2. Delicate,  feeble.
 3. Thin, 
small,  short.
 II. m.
 
 1. A proper name.
 2. A tribe of Ṛṣis.
 III. f.
 
 1. A ray
of light.
 2. The mother of the Maruts.
 3. A kind of fruit. पृश्नी,  Pistia stra-
tistes Lin. 

Apte Hindi

Hindi

पृश्नि
वि* - स्पृश्+नि नि* पृषो* सलोपः
"छोटा,  छोटे कद का बौना"

पृश्नि
वि* - स्पृश्+नि नि* पृषो* सलोपः
"सुकुमार,  दुबला-पतला"

पृश्नि
वि* - स्पृश्+नि नि* पृषो* सलोपः
"विविध प्रकार का,  चित्तीदार"

पृश्निः
पुं*
  - -
प्रकाश की किरण

पृश्निः
पुं*
  - -
पृथ्वी

पृश्निः
पुं*
  - -
तारा समूह से युक्त आकाश

पृश्निः
पुं*
  - -
कृष्ण की माता देवकी

पृश्नि
वि* - स्पृश् नि* किच्च पृषो* सलोपः
ठिगना

पृश्नि
वि* - स्पृश् नि* किच्च पृषो* सलोपः
सुकुमार

पृश्नि
वि* - स्पृश् नि* किच्च पृषो* सलोपः
चितकबरा

पृश्निः
स्त्री*
  - स्पृश् नि* किच्च पृषो* सलोपः
चितकबरी गाय

पृश्निः
स्त्री*
  - स्पृश् नि* किच्च पृषो* सलोपः
पृथ्वी

Shabdartha Kaustubha

Kannada

पृश्नि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಶ್ಮಿ /ಕಿರಣ
निष्पत्तिः - > स्पश (संस्पर्शने) - "निः" सकारलोपः गुणाभावश्च निपा० (उ० ४-५२)
पृश्नि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಸುದೇವನ ಪೂರ್ವಜನ್ಮದ ಪತ್ನಿ
पृश्नि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಲ /ನೀರು
पृश्नि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಮೃತ
पृश्नि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನ್ನ
पृश्नि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೇದ
विस्तारः - > "प्रश्निरित्युच्यते चान्नं वेदा आपोऽमृतं तथा" - भा० शान्ति०
पृश्नि
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸ್ವಲ್ಪ /ಕೊಂಚ
पृश्नि
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ವಾಮನ /ಕುಳ್ಳ
पृश्नि
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದುರ್ಬಲವಾದ ಎಲುಬುಗಳುಳ್ಳ

L R Vaidya

English

 pfSni(zRi) {% (I) a. %} 1. Short,  dwarfish
 2. delicate.

 pfSni(zRi) {% (II) f. %} 1. A ray of light
 2. an epithet of Devaki,  mother of Kṛishṇa.

Lanman

English

 pṛ́śni,  a. speckled
 dapple,  esp. of kine
as f. Priśni,  mother of the Maruts. [cf.
περκνός,  ‘dark colored’
 Old High Ger.
forhana,  whence Ger. Forelle,  ‘trout.’]

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
रोचिरुस्ररुचिशोचिरंशुगो ज्योतिरर्चिरुपधृत्यभीशवः ।
प्रग्रहः शुचिमरीचिदीप्तयो धामकेतुघृणिरश्मिपृश्नयः ॥ ९९ ॥
पाददीधितिकरद्युतिद्युतो रुग्विरोककिरणत्विषित्विषः ।
भाःप्रभावसुगभस्तिभानवो भा मयूखमहसी छविर्विभा ॥ १०० ॥
-wordlist-
 
रोचिस् (क्ली),  उस्र (पुं),  रुचि (स्त्री),  शोचिस् (क्ली),  अंशु (पुं),  गो (पुंस्त्री),  ज्योतिस् (क्ली),  अर्चिस् (स्त्रीक्ली),  उपधृति (पुं),  अभीशु (पुं),  प्रग्रह (पुं),  शुचि (पुं),  मरीचि (पुंस्त्री),  दीप्ति (स्त्री),  धामन् (क्ली),  केतु (पुं),  घृणि (पुं),  रश्मि (पुं),  पृश्नि (पुंस्त्री),  पाद (पुं),  दीधिति (स्त्री),  कर (पुं),  द्युति (स्त्री),  द्युत् (क्ली),  रुच् (क्ली),  विरोक (पुं),  किरण (पुं),  त्विषि (स्त्री),  त्विष् (स्त्री),  भास् (पुंस्त्री),  प्रभा (स्त्री),  वसु (पुं),  गभस्ति (पुं),  भानु (पुं),  भा (स्त्री),  मयूख (पुं),  महस् (क्ली),  छवि (स्त्री),  विभा (स्त्री)

--source--
 
पृश्निरल्पतनौ कुब्जे गडुलः कुकरे कुणिः ॥ ४५३ ॥
-wordlist-
 
पृश्नि (पुं),  अल्पतनु (पुं),  कुब्ज (पुं),  गडुल (पुं),  कुकर (पुं),  कुणि (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

पृश्नि
पृश्नि,  स्वल्पशरीर,  किरात
पृश्निः स्वल्पशरीरः स्यात्किरातः स च कथ्यते ॥ ६११ ॥
verse 2.1.1.611
page 0069

Mahabharata

English

Pṛśni,  pl. (ºayaḥ),  a class of ṛshis. § 602 (Droṇavadhap.): VII,  190,  8728.--§ 630 (Rājadh.): XII,  26,  774 (C. by error Praº).--§ 656 (Khaḍgotpattik.): XII,  166,  6144 (do.).

पुराणम्

English

पृश्नि १ / PṚŚNI I. Wife of the prajāpati named sutapas. (See under aditi).

पृश्नि २ / PṚŚNI II. An ancient sage. He approached droṇa during the Kurupāṇḍava battle and commanded him to stop the battle. (Śloka 34,  Chapter 190,  droṇa Parva). He attained svarga by the power of his penance. (Chapter 26,  śānti Parva).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 पृश्निः,  त्रि,  (स्पृश्यते इति । स्पृश संस्पर्शे + “घृणि-पृश्नीति ।” उणा० ४ । ५२ । इति नि निपातनात्साधुः ।) अल्पतनुः । इत्यमरः । २ । ६ । ४८ ॥
(यथा,  महाभारते । १३ । २६ । ८६ ।“दक्षां पृश्निं बृहतीं विप्रकृष्टांशिवामृद्धां भगिनीं सुप्रसन्नाम् ।विभावरीं सर्व्वभूतप्रतिष्ठांगङ्गां गता ये त्रिदिवं गतास्ते ॥
”)खर्व्वदुर्ब्बलाल्पास्थिः । इति भरतः ॥
 (शुक्ल-वर्णः । यथा,  ऋग्वेदे । १ । १६० । ३ ।“धेनुञ्च पृश्निं वृषभं सुरेतसम् ॥
”“पृश्निं शुक्लवर्णां धेनुम् ।” इति तद्भाष्ये सायनः ॥
प्राप्ततेजाः । यथा,  ऋग्वेदे । १० । १८९ । १ ।“आयं गौः पृश्निरक्रमीदसदन्मातरं पुरः ॥
”)

 पृश्निः,  स्त्री,
   (स्पृपति द्रव्यजातं स्पृश्यते इति वा ।स्पृश + “घृणिस्पृश्नीति ।” उणा० ४ । ५२ । इति निनिपातनात् साधुः ।) रश्मिः । इति शब्दरत्ना-वली ॥
 (अन्नम् । वेदाः । जलम् । अमृतम् ।इति महाभारतम् । १२ । ३४१ । ४४ ॥
) सुत-पोराजपत्नी । सैव जन्मान्तरे देवकी भूता ।इति श्रीभागवते १० स्कन्धः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 पृश्नि त्रि०
  स्पृश--प्रच्छ--वा नि किच्च पृषो० सलोपः । १ स्वल्पे२ दुर्बलास्थियुक्ते ३ खर्वे च अमरः । ४ रश्मौ श्रीकृष्णस्यजन्मान्तरे मातृभूतायां देवकीरूपेण द्वापरे प्रादुर्भूतायां५ वसुदेवपत्न्याञ्च स्त्री । “त्वमेव पूर्बसर्गे भूः पृश्निः स्वायम्भुवेसति! । तदायं सुतपा नाम प्रजापतिरकल्मषः । अहंसुतो वामभवं पृश्निगर्भ इति स्मृतः । तयोर्वा पुन-रेवाहमदित्याम्बस कश्यपात् । उपेन्द्र इति विख्यातोवामनत्वाच्च वामनः । तृतीयेऽस्मिन् भवेऽहं वै तेनैववपुषा हि वाम् । जातो भूयस्तयोरेव” भाग० १० । ३ अ० ।देवकीं प्रति वासुदेववाक्यम् । ५ साधरणे त्रि०
  निघण्टुः६ सवितुःपत्नीभेदे स्त्री भाग० ६ । १८ । १ । ७ ऋषिभेदे पु०
  भा०द्रो १९१ अ० । युधाजिन्नृपस्य माद्र्यां जाते ८ पुत्रभेदेअग्निपु०  ।

Capeller

German

 पृ॑श्नि gefleckt,  bunt,  Pl. vielartig. f.
  पृ॑श्नि
eine bunte Kuh,  Milch,  Wolke
 Sternhimmel
N. der Mutter der Marut.

Grassman

German

 pṛ́śni,  a. [Cu. 〔359, b〕],  gesprenkelt,  bunt,  im Gegensatze gegen das griechische περϰνός (gesprenkelt,  schwärzlich) oft in den Begriff des buntglänzenden,  funkelnden hinüberspielend
 besonders 2〉 als Beiwort der Kuh
 daher auch 3〉 f.,  die Kuh,  als die scheckige
 daher 4〉 f.,  bildlich von der Wolke gebraucht
 5〉 f.,  Name der Mutter der Maruts,  wobei man an die unter dem Bilde einer Kuh vorgestellte Wolke zu denken hat.
-is [m.] vṛ́ṣā (agnís) {299, 10}
 áśmā (sū́ryas) {401, 3}
 maṇḍū́kas {619, 4}. _{619, 6}. _{619, 10}
 ukṣā́ (agnís oder sómas) {795, 3}
 ayám gaús (sū́ryas) {1015, 1}.
-is [f.] upasécanī {931, 10}. — 5〉 {168, 9}
 {414, 5} (sudúghā)
 {507, 1}. _{507, 3}
 {551, 13} (devágopās)
 {572, 4} (mahī́).
-im [m.] ukṣā́ṇam {164, 43}.
-im [f.] 2〉 dhenúm {160, 3}. — 5〉 {406, 16} (gā́m,  〰 vocanta mātáram).
-es [G. f.] 3〉 {301, 7}. _{301, 10}(?). — 4〉 sā́nu {447, 4}(?). — 5〉 putrā́s (marútas) {412, 5}.
-yās [dass.] 4〉 dugdhám páyas {489, 22}
 citáyantam {193, 4}(?). — 5〉 ū́dhani {225, 2}
 ū́dhar {225, 10}.
-ayas [f.] 2〉 dhenávas {84, 11}. — 3〉 {626, 19}
 {627, 10}
 {678, 3}.

Burnouf

French

 पृश्नि पृश्नि a. petit,  mince,  clair-semé,  grèle. -- S. f.
 
rayon de lumière.
		 La terre,  mère des Vents ou la Vache
पृश्नि,  Vd.
		 Np. de la reine qui devint Devakī.
पृश्निका f.
  pistia stratiotes,  bot.
पृश्निगर्भ m.
  Kṛṣṇa,  fils de Pṛśni.
पृश्निपर्णी f.
  hemionite ou esp. d'hedysarum,  bot.
पृश्निभद्र m.
  Kṛṣṇa.
पृश्निशृङ्ग m.
  Kṛṣṇa
 Viṣṇu
 Gaṇeśa.
पृश्नी f.
  pistia stratiotes,  bot.

Stchoupak

French

 पृश्नि-
 a. bariolé,  tacheté,  moucheté (not. des animaux) 
 pl.
  classe
de Ṛṣi 
 f.
  vache tachetée 
 fig. lait,  terre,  nuage,  ciel étoilé 
 femme
de Savitṛ 
 femme du roi Sutapas et mère de Kṛṣṇa.
°गर्भ- m.
  Viṣṇu-Kṛṣṇa.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.