| YouTube Channel

पृथ् (pRth)

 
शब्दसागरः
English
पृथ् r. 10th (पर्थयति-ते) To throw or cast, to send or direct. चु० उभ० सक० सेट् ।
Yates
English
पृथ् (क) पर्थयति 10.
a. To throw or
cast
to send or direct.
Apte
English
पृथ् [pṛth], 1
U.
 (पर्थयति-ते)
To extend.
To throw, cast.
To send, direct.
Apte 1890
English
पृथ् {c10c} U. (पर्थयति-ते) 1 To extend.
2 To throw, cast.
3 To send, direct.
Monier Williams Cologne
English
1. पृथ्
cl.
 10.
P.
 पर्थयति, to extend,
Dhātup.
 xxxii, 10 (cf. √ प्रथ्, of which it is only the weak form).
2. पृथ्
f.
=
 पृथा below,
L.
2. प्रथ् or 1a पृथ्,
cl.
 10.
P.
 प्राथयति or पर्थयति, to throw, cast
to extend,
Dhātup.
 xxxii, 19.
Monier Williams 1872
English
पृथ् पृथ्, cl. 10. P. पर्थयति, -यितुम्,
to extend (= rt. 1. प्रथ्)
to throw,
cast
to send, direct
[cf. rt. 2. प्रथ्।]
Benfey
English
† पृथ् पृथ्, or प्रथ् प्रथ्,
i. 10, Par. To throw or cast, to ex-
tend (cf. प्रथ्).
Apte Hindi
Hindi
पृथ्
"चुरा* उभ* , " - -
विस्तार करना
पृथ्
"चुरा* उभ* , " - -
"फेंकना, डालना"
पृथ्
"चुरा* उभ* , " - -
"भेजना, निदेश देना"
L R Vaidya
English
pfT {% vi. 10U (pres. पर्थयति-ते) %} 1. To throw, to cast
2. to send.
Bopp
Latin
पृथ् 10. P. (प्रक्षेपे) jacere, projicere, extendere. (V. प्रथ्,
unde पृथ्, ejecto अ.)
Lanman
English
√pṛth, collateral form of prath, in derivs.
Kridanta Forms
Sanskrit
पृथ् (पृ꣡थँ꣡ प्रक्षेपे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = पर्थनम्
अनीयर् = पर्थनीयः - पर्थनीया
ण्वुल् = पर्थकः - पर्थिका
तुमुँन् = पर्थयितुम्
तव्य = पर्थयितव्यः - पर्थयितव्या
तृच् = पर्थयिता - पर्थयित्री
क्त्वा = पर्थयित्वा
ल्यप् = प्रपर्थ्य
क्तवतुँ = पर्थितवान् - पर्थितवती
क्त = पर्थितः - पर्थिता
शतृँ = पर्थयन् - पर्थयन्ती
शानच् = पर्थयमानः - पर्थयमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 पृथ्
मूलधातुः:
 पृथ
धात्वर्थः:
 प्रक्षेपे
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 पर्थयति-ते
Grassman
German
(√pṛth) Nebenform von prath, als Verbale enthalten mit der Bedeutung sich ausdehnend in ká-pṛth, mit der Bedeutung in verschiedene Richtungen sich vertheilend (oder substantivisch: Vertheilung u. s. w.) in pṛ́thak.
√prath, (√pṛth) [Cu. 〔367, b〕], 1〉 act. ausbreiten, ausdehnen [A.]
2〉 med., sich ausbreiten, sich ausdehnen (in räumlichem Sinne)
auch 3〉 mit Angabe des Zieles (A. oder A. mit práti, abhí)
4〉 an Grösse zunehmen von Menschen, Göttern und vom Reichthume, auch bildlich von der Begierde ({264, 19}), oder von der Kraft ({996, 3}).
Caus. 1〉 act., ausbreiten z. B. die Erde [A.], auch ausbreiten [A.] über [abhí mit Acc.]
2〉 mehren Reichthum, Regen, Begierde u. s. w. [A.]
auch 3〉 verherrlichen preisen
4〉 med., sich ausbreiten vom Fener vielleicht auch von den Göttern ({914, 1})
5〉 sich breit machen.
Mit abhí und pratyác sich ausbreiten zu [A.] hin.
ā́ Caus. ausbreiten, hinbreiten [A.].
ní Caus. verbreiten, eindringen lassen [A.].
ví 1〉 act. ausbreiten die Erde [A.]
2〉 med sich ausbreiten
insbesondere 3〉 mit urviyā́ verbunden
4〉 Caus. ausbreiten die Erde [A.], den Regen [A.].
Stamm prátha:
-ate 4〉 {920, 9} índras vardhate 〰 vṛṣāyáte.
pratha:
-ate ví 2〉 ví u 〰 vitarám várīyas {124, 5} (uṣā́s)
{936, 4} (barhís).
-anta 2〉 bhúvanāni {806, 2}.
-asva ví 2〉 ū́rṇamradās {359, 4}.
-atām [3. s.] ví 2〉 (barhís) {896, 4}.
-antām [3. pl.] ví 2〉 dvā́ras devī́s {194, 5}.
Impf. ápratha (betont nur {510, 5}
{513, 2}):
-atam [2. du.] 1〉 rájāṃsi {510, 5} (jīváse nas). — ví 1〉 pṛthivī́m mātáram {513, 2}.
-etām [3. du. me.] 2〉 dyā́vāpṛthivī́ {908, 1}
{975, 2}.
-anta 2〉 tṛ́tsūnām víśas {549, 6}.
Perf. paprath [paprā́tha, paprathus s. prā]
-ā́tha [3. s. oder 2. s.] ví 1〉 kṣā́m urvī́m {458, 7}.
-athé 3〉 dīrghaśrúttamam (índram) {392, 2} (íḍā). — pári víśvā bhuvanāni {448, 7}.
-athe 2〉 (uṣā́s) ántāt divás {295, 4}
sádmapā́rthivam {441, 7}. — 3〉 devā́n práti {215, 11} (devás). — 4〉 índras samudrás iva {623, 4}
sanís mitrásya {632, 12}
ūrvás iva kā́mas {264, 19}
sáhas ójas {996, 3} (urú)
rayís, śávas {1020, 10}. — abhí pratyáṅ víśvā bhúvanā {792, 3}. — ví 2〉 asya varimā́ {55, 1}
dákṣiṇā síndhus iva {888, 9}. — 3〉 agnís {895, 2}
ṛtásya śṛ́ṅgam {695, 5}. [Page873]
Aor. aprathis:
-ṣṭha [3. s. me.] ví 2〉 bhū́mīs {202, 7}.
práthis:
-ṣṭha [3. s. me.] 2〉 pṛthivī́ cid {412, 7}. — 4〉 (mártas) {887, 5}.
Stamm des Caus. prathaya:
-at ví 4〉 bhū́ma {338, 4}.
-ase 4〉 agne {847, 8}.
-asva 4〉 agne {966, 4} (jantúbhis).
Impf. des Caus. áprathaya (betont {888, 3}):
-as 1〉 bhū́myās sā́nu {62, 5}
pṛthivī́m {698, 5}.
-an vi 4〉 pṛthivī́m mātáram {888, 3}.
Conj. Aor. des Caus. paprátha:
-as 2〉 kā́mam {264, 20}.
-at 1〉 bhū́ma {602, 1}
pṛthivī́m {103, 2}
{206, 2}.
-an ā́ rocanā́ {703, 9}.
papratha:
-at 1〉 rayím {216, 2}
{558, 6}
śávas ródasī {623, 6}.
-an ní dhamánim {202, 8}.
-anta 4〉 devā́s {914, 1}(?).
Part. prathāná [wie von einem Stamme prath]:
-ā́ 3〉 paśū́n ná {92, 12} (uṣā́s).
-ā́m 2〉 (uṣā́sam) {505, 3} (urviyā́).
Part. Perf. paprathāná:
-ás 3〉 abhí páñca bhū́ma {585, 2} (vām ráthas). — 4〉 agnís {369, 4}.
-ā́s [m.] 4〉 ādityā́sas kaváyas {288, 10}.
-ā́ [n.] 2〉 árṇāṃsi {534, 5}.
-ébhis 4〉 évais {352, 1}.
-ā́ [f.] 4〉 asya sumatís {857, 6}.
-ā́s [N. pl. f.] 2〉 uṣásas {347, 8}.
Part. des Caus. pratháyat:
-an 1〉 urú {349, 2}
dívam {1020, 8}
nṝ́n abhí kṣitī́s {248, 4}. — 2〉 divás ná vṛṣṭím {632, 6}.
-antam 5〉 {875, 6}.
-antas 3〉 víprās {397, 7}.
Verbale práth
liegt zu Grunde in práthiṣṭha
die geschwächte Form pṛ́th siehe besonders.
Burnouf
French
*पृथ् पृथ्। पर्थयामि 10. Jeter, lancer
prolonger, étendre. Cf. प्रथ्।