| YouTube Channel

पृथ (pRtha)

 
Capeller Eng
English
पृथ॑
m.
 the palm of the hand.
Wilson
English
पृथ r. 10th cl. (पर्थयति) To throw or cast, to send or direct.
Apte
English
पृथः [pṛthḥ],
Ved.
The palm of the hand.
A kind of measure (of 13 Aṅgulas).
comp.
 -करः an epithet of Śiva.
Apte 1890
English
पृथः Ved. 1 The palm of the hand.
2 A kind of measure.
Comp.
करः an epithet of Śiva.
Monier Williams Cologne
English
पृथ॑
m.
 the flat or palm of the hand,
ŚBr.
a partic. measure (the length of the h° from the tip of the fingers to the knuckles, or
=
 13 Aṅgulis),
KātyŚr.
Monier Williams 1872
English
पृथ, अस्, m. (fr. rt. पृथ् as another form of rt.
1. प्रथ्), Ved. the flat or palm of the hand
a par-
ticular measure, the length of the hand from the tip
of the fingers to the knuckles, or = 13 Aṅgulis
(आ),
f., N. of a daughter of Śūra and adopted daughter of
Kunti and one of the wives of Pāṇḍu (she was the
mother of Karṇa before her marriage and of Yudhi-
ṣṭhira, Bhīma, and Arjuna after her marriage, see
कुन्ति).
—पृथ-हर, अस्, m. an epithet of Śiva.
—पृथा-ज, अस्, m. ‘son of Pṛthā, ’ an epithet of
Arjuna
the tree Pentaptera Arjuna.
—पृथा-पति,
इस्, m. ‘the husband of Pṛthā, ’ an epithet of Pāṇḍu.
—पृथारणि (°था-अर्°), इस्, f. ‘the Araṇi Pṛthā, ’
a N. of Kuntī the wife of Pāṇḍu (as the mystical
wood from which the Pāṇḍavas were struck out or
generated
cf. पाण्डव-वह्नि).
—पृथा-सुत,
अस्, m. ‘son of Pṛthā, ’ an epithet of Arjuna.
Macdonell
English
पृथ pṛth-á,
m.
 palm of the hand
a measure 🞄of length = ¤13¤ aṅgulis
ā,
f.
 N. of one of 🞄the wives of Pāṇḍu.
Lanman
English
pṛthá, m. the flat of the hand, πλατεῖα.
[√prath, 241.]
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 पृथ्
मूलधातुः:
 पृथ
धात्वर्थः:
 प्रक्षेपे
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 पर्थयति-ते
धातुप्रदीपः
Sanskrit
पृथँ पृथ प्रक्षेपे
- पर्थयति अपीपृथत् अपपर्थत् 20
Vedic Reference
English
Pṛtha, the ‘palm’ of the hand in the sense of its breath, is
used as a measure of length in the Taittirīya Brāhmaṇā.^1
1) i. 6, 4, 2, 3
cf. Kātyāyana Śrauṭa Sūtra, vi. 1, 28
Āpastamba Śrauta
Sūtra, ii. 2, 7
viii. 5, 10.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पृथ, क प्रक्षेपे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) क, पर्थयति गुडमौषधेजनः । इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पृथ प्रक्षेपे चुरा०
उभ०
सक०
 सेट् । पार्थयति--ते अपीपृथत् तअपपर्थत्--त ।
धातुवृत्तिः
Sanskrit
पृथँ पृथ (अर्थः) प्रक्षेपे
( पार्थयति अपपर्थत् अपीपृथत् ) उरृद्वा पथ इत्येक इति स्वामी, पाथयति अपीपथत् 21
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“पृथ प्रक्षेपे”@} 2 ‘पृथेः पर्थयतीत्येतत् प्रक्षेपे णौ पदं विदुः।।’ 3 इति देवः।
पर्थकः-र्थिका, पिपर्थयिषकः-षिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककल्पयतिवत् 4 ज्ञेयानि।
लत्वादिकं नास्येति विशेषः।
5 पर्थितः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१०५३)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१५५४। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। ९९)
04
=>
 (२५०)
05
=>
 [[आ। ‘अप्राथितो व्रजगृहेऽपि च पर्थितोऽभूदासम्बयन् जनमतिं निजशाम्बरीभिः।।’ धा। का। ३। १५।]]
Capeller
German
पृथ॑
m.
 die flache Hand (auch als Längenmaß)
f.
 पृथा N. einer Gattin Pāṇḍu's.