| YouTube Channel

पूर्व्वाह्णः (pUrvvAhNaH)

 
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पूर्व्वाह्णः,
पुं,
(अह्रः पूर्व्वम् पूर्व्वापराधरेत्येक-देशिसमासः “राजाहःसखिभ्यष्टच् ।” ।४ ९१ इति टच् “अह्वोऽह्र एतेभ्यः ।”५ ८८ इति अह्रादेशः “अह्नोऽ-दन्तात् ।” इति णत्वम् “रात्रा-ह्राहाः पुंसि ।” २९ इति पुंस्त्वम् ।)त्रिधाविभक्तदिनप्रथमभागः त्रिंशद्दण्ड-दिनमाने सूर्य्योदयावधिदशदण्डकालः यथा, पूर्व्वाह्णो वै देवानां मध्यन्दिनं मनुष्याणा-मपराह्णः पितॄणाम् इति श्रुतिः
अपि ।त्रिधाविभक्तदिनभागाभिप्रायेण तु लोकाक्षिः ।“पूर्व्वाह्णे मध्यमे वापि यदि पर्व्व समाप्यते ।तदोपवासः पूर्व्वेद्युस्तदहर्याग इष्यते
अपराह्णेऽथवा रात्रौ यदि पर्व्व समाप्यते ।उपोष्य तस्मिन्नहनि श्वोभूते याग इष्यते
”उपोष्येति नाहोरात्राभोजनपरं किन्तु कृतेअग्न्याधाने देवा यजमानस्य समीपमुपवसन्तीतिउपवासशब्देनाग्न्याधानमुच्यते सूर्य्योदयाव-धिप्रहरद्वयम् द्विधाविभक्तदिनपूर्व्वभागः ।यथा पूर्व्वाह्णापराह्णरूपद्विधाविभक्तदिनस्या-वधित्वेनावर्त्तनमाह स्कन्दपुराणम् ।“आवर्त्तनात्तु पूर्व्वाह्णो ह्यपराह्णस्ततः परः
”आवर्त्तनात् वासरस्य छायापरिवर्त्तनात् प्रागि-तिशेषः अतएवोक्तम् ।“अश्वत्थं वन्दयेन्नित्यं पूर्व्वाह्णे प्रहरद्वये ।अत ऊर्द्धं वन्देत अश्वत्थन्तु कदाचन
”इति मलमासतत्त्वम्