| YouTube Channel

पूर्वा (pUrvA)

 
Monier Williams Cologne
English
पू॑र्वा (आ),
f.
 (with or sc. दिश्) the east,
MBh.
R.
N.
 of a country to the east of Madhya-deśa,
L.
of the Nakṣatras Pūrva-phalgunī, Pūrvāṣāḍhā and Pūrvabhadrapadā collectively,
Var.
Macdonell
English
पूर्वा pūrvā,
f.
 east.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पूर्वा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕು
विस्तारः - > ಪೂರ್ವಶಬ್ದವು ದಿಕ್ಕು ದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾಲವಾಚಕವಾದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನ, ಚತುರ್ಥೀ ಪಂಚಮೀ ಮತ್ತು ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಗಳ ಏಕವಚನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಲ್ಪವಾಗಿ ಸರ್ವನಾಮಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದು. ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಸರ್ವನಾಮಸಂಜ್ಞೆಯು ನಿತ್ಯವಾಗಿ ಬರುವುದು. पूर्वस्यै, पूर्वस्याम् ಇತ್ಯಾದಿ. ಸರ್ವನಾಮಸಂಜ್ಞೆಯಿರುವುದರಿಂದ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪುಂವದ್ಭಾವ ಬರುವುದು. पूर्वस्याः रूपम् - पूर्वरूपम् ಇತ್ಯಾದಿ.
पूर्वा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕು
L R Vaidya
English
pUrva {% (I) a. (f. र्वा) (when implying relative position in time or place, the word is declined like a pronoun but optionally so in the nom. pl. and abl. and loc. sing.) %} 1. Being in front of, first, foremost
2. eastern, easterly
3. old, ancient, अथवा कृतवाग्द्वारे वंशेऽस्मिन् पूर्वसूरिभिः R.i.4
4. preceding, former, anterior
5. previous to, earlier than
6. aforesaid, before-mentioned
7. (at the end of a compound) preceded by, attended with, accompanied by, पुण्यः शब्दो मुनिरिति मुहुः केवलं राजपूर्वः Sak.ii., दशपूर्वरथं यमाख्यया दशकंठारिगुरुं विदुर्बुधाः R.viii.29, तान् स्मितपूर्वमाह K.S.vii.47, v.31.
Indian Epigraphical Glossary
English
pūrvā (IE 8-8
CII 4
ML), ‘the above’
‘the aforesaid
(tithi or praśasti)’
used with reference to a tithi and a praśasti
sometimes wrongly used as a synonym of a tithi or praśasti.
Cf. anupūrvī used with reference to a tithi.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
पूर्वा प्राची दक्षिणापाची प्रतीची तु पश्चिमा ।
अपराथोत्तरोदीची विदिक्चोपदिशं प्रदिक् ॥ १६७ ॥
-wordlist-
पूर्वा (स्त्री), प्राची (स्त्री), दक्षिणा (स्त्री), अपाची (स्त्री), प्रतीची (स्त्री), पश्चिमा (स्त्री), अपरा (स्त्री), उत्तरा (स्त्री), उदीची (स्त्री), विदिश् (स्त्री), अपदिश (क्लीअ), प्रदिश् (स्त्री)
--source--
तिर्यग्दिशां तु पतय इन्द्राग्नियमर्नैरृताः ।
वरुणो वायुकुबेरावीशानश्च यथाक्रमम् ॥ १६९ ॥
-wordlist-
ऐन्द्री (स्त्री), पूर्वा (स्त्री), आग्नेयी (स्त्री), दक्षिणपूर्वा (स्त्री), यामी (स्त्री), दक्षिणा (स्त्री), नैरृती (स्त्री), दक्षिणपश्चिमा (स्त्री), वारुणी (स्त्री), पश्चिमा (स्त्री), वायव्या (स्त्री), उत्तरपश्चिमा (स्त्री), कौबेरी (स्त्री), उत्तरा (स्त्री), ऐशानी (स्त्री), उत्तरपूर्वा (स्त्री), इन्द्र (पुं), पूर्वदिक्पति (पुं), अग्नि (पुं), दक्षिणपूर्वदिक्पति (पुं), यम (पुं), दक्षिणदिक्पति (पुं), नैरृत (पुं), दक्षिणपश्चिमदिक्पति (पुं), वरुण (पुं), पश्चिमदिक्पति (पुं), वायु (पुं), उत्तरपश्चिमदिक्पति (पुं), कुबेर (पुं), उत्तरदिक्पति (पुं), ईशान (पुं), उत्तरपूर्वदिक्पति (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
ऐन्द्री
ऐन्द्री, पूर्वा, प्राची
ऐन्द्री पूर्वा प्राची याम्या दिग्दक्षिणा तथाऽवाची ।
verse 1.1.1.101
page 0013
Mahabharata
English
*pūrvā, sc. diś.: V, 3768 (etymology), 3769.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पूर्व्वा,
स्त्री,
 (पूर्व्व + टाप् ।) पूर्व्वदिक् । तत्-पर्य्यायः । प्राची २ पुरा ३ माघोनी ४ ऐन्द्री ५माघवती ६ । तद्दिग्भववायुगुणाः ।“पूर्व्वस्तु मधुरो वातः स्निग्धः कटुरसान्वितः ।गुरुर्विदाहशमनो वातदः पित्तनाशनः ॥
”इति राजनिर्घण्टः ॥
अपि च । राजवल्लभः ।“प्राग्वातो मधुरः क्षारो वह्निमान्द्यकरो गुरुः ।वैरस्यगोरवौष्ण्यानि करोत्यप्स्वोषधीषु च ॥
भग्नोत्पिष्टक्षताद्येषु रागश्वयथुदाहकृत् ।सन्निपातज्वरश्वासत्वग्दोषार्शोविषक्रिमीन् ॥
कोपयेदामवातञ्च घनसंघातकारणम् ॥
” ॥
* ॥
तद्दिगधिपतयः मेषसिंहधनूराशयः । यथा, --“प्रागादिककुभां नाथा यथासंख्यं प्रदक्षिणम् ।मेषाद्या राशयो ज्ञेयास्त्रिरावृत्तिपरिभ्रमात् ॥
इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥