| YouTube Channel

पूर्वराग (pUrvarAga)

 
शब्दसागरः
English
पूर्व्वराग
m.
 (-गः) Affection arising from some cause before the parties
meet.
E.
 पूर्व्व, and राग passion.
Yates
English
पूर्व्व-राग (गः) 1.
m.
 Affection before
seeing or meeting.
Spoken Sanskrit
English
पूर्वराग - pUrvarAga -
m.
 - love between two persons which springs from some previous cause
पूर्वराग - pUrvarAga -
m.
 - earliest or incipient affection
Wilson
English
पूर्व्वराग
m.
 (-गः) Affection arising from some cause before the
parties meet.
E.
 पूर्व्व, and राग passion.
Monier Williams Cologne
English
पूर्व—राग
m.
 earliest or incipient affection, love between two persons which springs from some previous cause,
Sāh.
Apte Hindi
Hindi
पूर्वरागः
पुं*
 पूर्व-रागः -
"आरंभिक प्रेम, दो व्यक्तियों के मिलन से पूर्व (श्रवण दर्शन आदि के कारण) उनमें उत्पन्न होनेवाला प्रेम"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पूर्वराग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಯಿಕಾ-ನಾಯಕರ ಸಮಾಗಮಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಅನುರಾಗ /ಪರಸ್ಪರ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಪ್ರೇಮ
विस्तारः - > ಸಮಾಗಮಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಇದೊಂದು ಅವಸ್ಥಾವಿಶೇಷ. ಈ ಪ್ರೇಮವು ಪರಸ್ಪರ ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಅಂಕುರಿಸಿ ವೃದ್ಧಿಹೊಂದುವುದು. "श्रवणाद्दर्शनाद्वापि मिथः संरूढरागयोः । दशाविशेषो योऽप्राप्तौ पूर्वरागः स उच्यते ॥" - सा० द० ३-१८८
L R Vaidya
English
pUrva-rAga {% m. %} dawning love which springs before the lovers have met.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पूर्व्वरागः,
पुं,
 (पूर्व्वः पूर्व्वजातो रागोऽनुरागः ।)नायकनायिकयोर्दशाविशेषः । यथा, --“श्रवणाद्दर्शनाद्वापि मिथःसंरूढरागयोः ।दशाविशेषो योऽप्राप्तौ पूर्व्वरागः स उच्यते ॥
”इति साहित्यदर्पणम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पूर्व(र्ब)राग
पु०
 पूर्बो रागः । नायकयोर्मेलनात् पूर्वजातेअनुरागभेदे “श्रवणाद्दर्शनाद् वापि मिथःसंरूढरागयोः । दशाविशेषो योऽप्राप्तौ पूर्बरागः स उच्यते ।श्रवणन्तु भवेत्तत्र दूतवन्दिसखीमुखात् । इन्द्रजालेच चित्रे च साक्षात् स्वप्ने च दर्शनम् । अभिलाषश्चिन्तास्मृतिगुणकथनोद्वेगसंप्रलापाश्च । उन्मादोऽथ व्याधि-र्जडता मृतिरिति दशात्र कामदशाः । अभिलाषः स्पृहाचिन्ता प्राप्त्युपार्यादिचिन्तनम् । उन्मादश्चापरिच्छेद-श्चेतनाचेतनेष्वपि । अलक्ष्यवाक् प्रलापः स्यात् चेतसोभ्रमणाद्भृशम् । व्याधिस्तु दीर्घनिःश्वासः पाण्डुताकृश-तादयः । जडता हीनचेष्टत्वमङ्गानां मनसस्तथा । रस-विच्छेदहेतुत्वान्मरणं नैव वर्ण्यते । जातप्रायन्तु तद्वाच्यंचेतसा चापि काङ्क्षितम् । “वर्ण्यतेऽपि यदि प्रत्युज्जी-वनं स्याददूरतः” । “आदौ वाच्यः स्त्रिया रागः पुंसःपश्चात्तदिङ्गितैः । नीलीकुसुम्भमञ्चिष्ठाः पूर्बरागोऽपि चत्रिधा । न चातिशोभते यन्नापैति प्रेम मनोगतम् ।तन्नीलीरागमाख्यान्ति यथा श्रीरामसीतयोः । कुसुम्भ-रागं तं प्राहुर्यदपैति च शोभते । मञ्जिष्ठारागमाहुस्तंयन्नापैत्यतिशोभते” सा० द० ।