पूर्त्त (pUrtta)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 पूर्त्त mfn.
   (-र्त्तः-र्त्ता-र्त्तं)
	 1. Filled,  full,  complete.
	 2. Covered,  concealed.
	 n.
 
(-र्त्त)
	 1. An act of pious liberality,  as digging a well,  planting a
grove,  building a temple,  &c.
	 2. Nourishing,  cherishing. It is
thus defined in Vāchaspatya:--“वापीकूपतडागादि देवता यतनानि च । अन्न
प्रदानमारामः पूर्तमित्यभिघीयते” ॥
 E.
  पृ to cherish or fill,  aff.
   क्त,  and
the vowel changed.

Yates

English

 पूर्त्त (र्त्त--र्त्ता-र्त्तं)
a. Nourished,  filled, 
covered.
n.
  Work of merit.

Wilson

English

 पूर्त्त
mfn.
   (-र्त्तः-र्त्ता-र्त्तं)
1 Filled,  full,  complete.
2 Covered,  concealed.
n.
  (-र्त्तं)
1 An act of pious liberality,  as digging a well,  planting a grove,  building a
temple,  &c.
2 Nourishing,  cherishing.
E.
  पॄ to cherish or fill,  aff.
   क्त,  and the vowel changed.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 पूर्त्त त्रि०
  पूर--क्त नि० । १ पूरिते २ छन्ने विश्वः । पॄ--पालनेकर्मणि क्त । ३ पालिते । भावे क्त । ४ पालने न०
  ५ शब्दर० ।५ खातादिकर्मणि न०
  अभरः । जातुकर्ण्यः “वापी कूप-तडागादिदेवतायतनानि च । अन्नप्रदानमारामः पूर्त्त-मित्यभिधीयते” । आरामः पुष्पफलोपायहेतुर्भूभागः ।“अग्निहोत्रं तपः सत्यं वेदानाञ्चानुपालनम् ।आतिथ्यं वैश्वदेवश्च इष्टमित्यभिधीयते । ग्रहोपरागेयद्दानं पूर्त्तमित्यभिधीयते । इष्टापूर्त्तं द्विजातीनांधर्मः सामान्थ उच्यते । अधिकारी भवेच्छूद्रः पूर्त्तेधर्मे न वैदिके” । वैदिके वेदाध्यवनसाध्ये अग्निहोत्रा-दाविति” रत्राकरः । एवं स्त्रीणामपि पूर्त्ताधिकारः ।यथा नारीत्यनुवृत्तौ वृहस्पतिः “पितृव्यगुरुदौहित्रान्भर्तुः स्वस्रीयमभ्तुलान् । पूजयेत् कव्यपूर्त्ताभ्यांवृद्धानाथातिथीन् स्त्रियः” । एतेन “जलाशयोत्सर्गेगोरवतरणानुमन्त्रणयोर्यजमानकर्तृकमन्त्रपाठः तत्रा-मन्त्रकतया स्त्रीशूद्रयोरनधिकारेण तद्वति यागेऽप्य-नधिकारः विशेषोपदेशविरहादिति” द्वैतनिर्णयोक्तं नि-रस्तम् । अतएव तयोर्जलाशयोत्सर्गादिग्रहयज्ञवेदीहोमादिसमाचारः । अत्र होमो वह्रौ न साक्षात्कल्पतरुरत्नाकरधृतापस्तम्बवचनात् । तद्यथा क्षार-लवणाद्युपक्रम्य “तद्धुतमहुतञ्चाग्नौ न स्त्री जुहुयान्नानु-पेतः इति” अनुपेतः अनुपनीतः,  किन्तु ब्राह्मणद्वाराकरणीयः । “श्रौतस्मार्त्तक्रियाहेतोर्वृणुयादृत्विजः स्वयम्”इति याज्ञवल्क्योक्तेः “ऋत्विग्वादे नियुक्तौ च समौप्रंपरिकीर्त्तितौ । यज्ञे स्वाम्याप्नुयात् पुण्यं हानिंवादेऽथ वा जयम्” इति वृहस्पत्युक्तेः । वैदिकेतरमन्त्रपाठे शूद्रादेरप्यधिकारः । “वेदमन्त्रवर्जं शूद्रस्येति”छन्दीगाह्निकाचारचिन्तामणिधृतस्मृतौ वेदेतिविशेषणात् ।“शूद्रोऽप्येवंविधः प्रोक्तो विना मन्त्रेण संस्कृतः ।न केनचित् समसृजत् छन्दसा तं प्रजापतिः” इतियमस्मृतौ छन्दसा वेदेन इत्युक्तेश्च । तं शूद्रम् । पञ्च-यज्ञस्नानश्राद्धेषु वैदिकेतरमन्त्रीऽपि निषिद्धः । शूद्र-मधिकृत्य “नमस्कारेण मन्त्रेण पञ्चयज्ञान्न हापयेत्”इति याज्ञवल्कीयेन “व्रह्मक्षत्रविशामेब मन्त्रवत्स्नानमिष्यते । तूष्णीमेव हि शूद्रस्य सनमस्कारकंमतम्” इति योगियाज्ञवल्कीयेन श्राद्धमधिकृत्य “अयमेवविधिः प्रोक्तः शूद्राणां मन्त्रवर्जितः । अमन्त्रस्य तुशूद्रस्य विप्रो मन्त्रेश्च गृह्यते” इति बराहपुराणीयेन चनमस्कारेणेति तूष्णीमिति मन्त्रवर्जित इत्यभिधानात्” ।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.