| YouTube Channel

पूरण (pUraNa)

 
शब्दसागरः
English
पूरण
mfn.
(-णः-णा-णी-णं) Filling, completing.
n.
(-णं)
1. Act of filling,
completing or making up.
2. The final obsequial ball or cake.
3.
Multiplication, (in arithmetic)
4. A fragrant grass, (Cyperus
rotundus.)
5. Rain, raining.
nf. (-णं-णी) The cross threads in
weaving a piece of cloth,
m.
(-णः)
1. A bridge, a causeway.
2. The
ocean.
3. A medicinal oil or embrocation.
f.
(-णी) The silk cotton
tree.
E.
पूर् to fill,
aff.
ल्युट् or युच्
Capeller Eng
English
पूरण
a.
(f. ई) &
n.
(पू॑रण) making full,
completing, accomplishing, satisfying
m.
&
f.
an ordinal number in
the masc. & fem. gender (g. ).
Yates
English
पूरण (णः-णा-णं)
a. Filling.
m.
A cause-
way
the ocean
a medical oil.
f.
Silk-cotton tree.
f.
n.
Cross
threads in weaving.
n.
Act of
filling
funeral cake
multipli-
cation
a fragrant grass
rain.
Spoken Sanskrit
English
पूरण - pUraNa -
n.
- makeup
पूरण - pUraNa -
n.
- complement
पूरण - pUraNa -
n.
- completing
पूरण - pUraNa -
adj.
- filling
पूरण - pUraNa -
adj.
- drawing
पूरण - pUraNa -
adj.
- satisfying causing
पूरण - pUraNa -
adj.
- effecting
पूरण - pUraNa -
m.
- revolution of a heavenly body through its orbit
पूरण - pUraNa -
m.
- equipping
पूरण - pUraNa -
m.
- warp
पूरण - pUraNa -
m.
- medicinal oil or embrocation
पूरण - pUraNa -
m.
- dam
पूरण - pUraNa -
m.
- satisfying
पूरण - pUraNa -
m.
- fruit of cotton tree [ Bombax Heptaphyllum - Bot. ]
पूरण - pUraNa -
m.
- multiplication
पूरण - pUraNa -
m.
- fulfilling
पूरण - pUraNa -
m.
- bridge
पूरण - pUraNa -
m.
- coco-grass [ Cyperus Rotundus - Bot. ]
पूरण - pUraNa -
m.
- drawing or bending a bow to the full
पूरण - pUraNa -
m.
- sea
पूरण - pUraNa -
m.
- furnishing
पूरण - pUraNa -
m.
- completer
पूरण - pUraNa -
m.
- rain
पूरण - pUraNa -
m.
- sort of cake
पूरण - pUraNa -
m.
- injection of fluids or supplying with food
पूरण - pUraNa -
m.
- cross threads in weaving cloth
पूरण - pUraNa -
n.
- act or filling or filling up
पूरण - pUraNa -
n.
- puffing or swelling up
पूरण - pUraNa -
n.
- completing
औत्सर्गिक - autsargika -
adj.
- completing
पूरक - pUraka -
adj.
- completing
पूर्तिन् - pUrtin -
adj.
- completing
साधक - sAdhaka -
adj.
- completing
समापक - samApaka -
adj.
- completing
संशित - saMzita -
adj.
- completing
समापन - samApana -
n.
- completing
जापन - jApana -
n.
- completing
अपूरण - apUraNa -
adj.
- not completing
कर्मान्तिक - karmAntika -
adj.
- completing an act
संवत्सरतम - saMvatsaratama -
adj.
- completing a full year
पदपूरण - padapUraNa -
n.
- action of completing a verse
मासतम - mAsatama -
adj.
- forming or completing a month
पदपूरण - padapUraNa -
adj.
- filling out or completing a verse
परिन्यास - parinyAsa -
m.
- completing the sense of a passage
वृत्तपूरण - vRttapUraNa -
n.
- filling out or completing a metre
पूर्तिकाम - pUrtikAma -
adj.
- desirous of completing or supplying
व्रतस्नान - vratasnAna -
n.
- bathing after the completing of a vow
समापन - samApana -
n.
- act of causing to complete or completing
संवत्सरभ्रमि - saMvatsarabhrami -
adj.
- revolving or completing a revolution in a year
व्रतस्नात - vratasnAta -
adj.
- one who has bathed after completing a religious vow
वेदविद्याव्रतस्नात - vedavidyAvratasnAta -
adj.
- one who has performed his ablutions after completing his knowledge of the veda and his religious observances
पूरण pUraNa
n.
complement
साकाङ्क्ष sAkAGkSa
adj.
requiring a complement
लम्बरेखा lambarekhA
f.
complement of latitude
लम्ब lamba
m.
complement of latitude
लम्बक lambaka
m.
complement of latitude
पीठ pITha
n.
complement of a segment
कोटि koTi
f.
complement of an arc to 90 degrees
भुज bhuja
m.
supplement of 2 or 4 right angles or the complement of 3 right angles
पूरण pUraNa
m.
equipping
सज्जीकरण sajjIkaraNa
n.
equipping [ act of ]
सज्जीकरण sajjIkaraNa
n.
act of equipping
योग yoga
m.
equipping or arraying
अश्वराधस् azvarAdhas
adj.
equipping or furnishing horses
सज्जकर्मन् sajjakarman
n.
act of making ready or equipping
पूरण pUraNa
m.
completer
पूरण pUraNa
m.
cross threads in weaving cloth
ओतु otu
m.
woof or cross-threads of a web
Wilson
English
पूरण
mfn.
(-णः-णा-णी-णं) Filling, completing.
n.
(-णं)
1 Act of filling, completing or making up.
2 The final obsequial ball or cake.
3 Multiplication, (in arithmetic.)
4 A fragrant grass, (Cyperus rotundus.)
5 Rain, raining.
nf. (-णं-णी) The cross threads in weaving a piece of
cloth.
m.
(-णः)
1 A bridge, a causeway.
2 The ocean.
3 A medicinal oil or embrocation.
f.
(-णी) The silk cotton tree.
E.
पूर to fill,
aff.
ल्युट् or युच्.
Apte
English
पूरण [pūraṇa],
a.
(-णी
f.
) [पूर्-कर्तरि ल्यु]
Filling up, completing.
Ordinal (as applied to numbers) (द्वितीय, तृतीय
&c.
)
पूरणी तं समुपैति संख्या
Ki.*
3.51.
Satisfying.
Drawing (as a bow).
णः A bridge, dam, causeway.
The ocean.
The Śālmali tree.
A kind of medicinal oil (विष्णुतैलम्).
णी An epithet of Durgā.
The silk-cotton tree.
णम् Filling
Filling up, completing
कुम्भपूरणभवः पटुरुच्चैरुच्चचार निनदो$ म्भसि तस्याः
R.*
9.73.
Puffing or swelling.
Fulfilling accomplishing.
A sort of cake.
A funeral cake.
Rain, raining.
Warp.
Multiplication (in math.).
Injection of fluids (in
Medic.
)
Drawing, bending (as a bow).
Decorating, adorning.
Comp.
-प्रत्ययः an affix forming an ordinal number.
Apte 1890
English
पूरण a. (णी f.) [पूर्-कर्तरि ल्यु] 1 Filling up, completing.
2 Ordinal (as applied to numbers) (द्वितीय, तृतीय &c.)
पूरणी तं समुपैति संख्या Ki. 3. 51.
3 Satisfying.
4 Drawing (as a bow).
णः 1 A bridge, dam, causeway.
2 The ocean.
3 The Śālmali tree.
4 A kind of medicinal oil (विष्णुतैलं).
णी 1 An epithet of Durgā.
2 The silk-cotton tree.
णं 1 Filling.
2 Filling up, completing
R. 9. 73.
3 Puffing or swelling.
4 Fulfilling, accomplishing.
5 A sort of cake.
6 A funeral cake.
7 Rain, raining.
8 Warp.
9 Multiplication (in math.).
10 Injection of fluids (in Medic.).
11 Drawing, bending (as a bow).
12 Decorating, adorning.
Comp.
प्रत्ययः an affix forming an ordinal number.
Monier Williams Cologne
English
पूरण mf(ई)n. filling, completing, satisfying causing, effecting,
KātyŚr.
Śaṃk.
Hariv.
drawing (a bow),
MW.
पूरण
m.
‘completer’,
N.
of the masculine ordinal numbers from द्वितीय upwards,
Pāṇ.
ii, 2, 11
&c.
a dam, bridge,
L.
the sea,
L.
a medicinal oil or embrocation,
L.
N.
of a man,
ĀśvŚr.
(with the patr. वैश्वामित्र),
N.
of the author of
RV.
x, 160
पू॑रण (पू॑र्°),
n.
the act or filling or filling up, puffing or swelling up,
AV.
&c.
&c.
fulfilling, satisfying,
Mālav.
furnishing, equipping,
Var.
(with धनुषः) drawing or bending a bow to the full,
MBh.
R.
(in
medic.
) injection of fluids or supplying with food
(in
astron.
) the revolution of a heavenly body through its orbit,
Sūryas.
(in
arithm.
) multiplication
rain,
L.
a sort of cake,
Bhpr.
Cyperus Rotundus,
L.
the cross threads in weaving cloth, warp,
L.
Monier Williams 1872
English
पूरण, अस्, ई, अम्, filling, filling up, completing
satisfying
drawing (a bow)
(in gram.) an epithet
of the ordinal numbers from द्वितीय upwards (so
called as ‘filling out or completing’)
(अस्), m. a
dam, dike, causeway, bridge
the ocean
a medi-
cinal oil or embrocation
N. of a man
a man with
the patronymic Vaiśvāmitra, author of the hymn
Ṛg-veda X. 160
(ई), f. an epithet of Durgā
the
silk-cotton tree, Bombax Heptaphyllum
an ordinal
number in the feminine gender
(अम्), n. the act of
filling, filling out, filling up, completing or making
up, supplying a deficiency
puffing or swelling up
(in medicine) injection of fluids
with धनुषः,
filling out, i. e. drawing or bending a bow
furnishing,
decorating with
fulfilling
multiplication (in arith-
metic)
rain, raining
a sort of cake
funeral
cake
a species of fragrant grass, Cyperus Rotundus
(= कुटन्नट)
the cross threads in weaving
cloth, warp
[cf. अ-प्°, कर्ण-प्°, निर्वाण-प्°,
&c.].
—पूरण-काश्यप, अस्, m., N. of a man.
—पूरण-प्रत्यय, अस्, m. (in gram.) an affix
forming an ordinal.
Benfey
English
पूरण पूरण, i. e. पूर् + अन,
I.
adj.
,
f.
णि, Filling, Hariv. 7441.
II.
n.
Act
of filling, Ragh. 9, 73
completing,
satisfying, Mālav. d. 73.
2. Drawing
(a bow), MBh. 16, 271.
III.
m.
1. A
dyke.
2. The ocean.
--
Comp.
गर्ता-,
n.
Filling up a hole, Pañc. 96, 20.
Apte Hindi
Hindi
पूरण
वि* - पूर् + ल्युट्
"भरना, पूरा करना"
पूरण
वि* - पूर् + ल्युट्
क्रम सूचक (अंको के साथ प्रयुक्त)
पूरण
वि* - पूर् + ल्युट्
संतुष्ट करने वाला
पूरणः
पुं*
- पूर् + ल्युट्
"पुल, बांध, सेतु"
पूरणः
पुं*
- पूर् + ल्युट्
समुद्र
पूरणम्
नपुं*
- पूर् + ल्युट्
भरना
पूरणम्
नपुं*
- पूर् + ल्युट्
"ऊपर तक भरना, पूरा करना"
पूरणम्
नपुं*
- पूर् + ल्युट्
"फूलना, सूजना"
पूरणम्
नपुं*
- पूर् + ल्युट्
"पूरा करना, सम्पन्न करना"
पूरणम्
नपुं*
- पूर् + ल्युट्
एक प्रकार की पूरी या रोटी
पूरणम्
नपुं*
- पूर् + ल्युट्
मृतक कार्य में प्रयुक्त रोटी
पूरणम्
नपुं*
- पूर् + ल्युट्
"वृष्टि, बरसना"
पूरणम्
नपुं*
- पूर् + ल्युट्
"ऐंठन, मरोड़"
पूरणम्
नपुं*
- पूर् + ल्युट्
गुणा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पूरण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮುದ್ರ /ಕಡಲು
निष्पत्तिः - > पूरी (आप्यायने) + णिच् - "ल्युः" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > पूरयति इति
पूरण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೇತು
निष्पत्तिः - > पूरी - कर० "ल्युट्" (३-३-११७)
व्युत्पत्तिः - > पूर्यते अनेन
पूरण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಾಲ್ಮಲಿ ವೃಕ್ಷ ಬೂರುಗದ ಮರ
पूरण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು ತೈಲ /ಒಂದು ಔಷಧ
पूरण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತುಂಬುವುದು
प्रयोगाः - > "कुम्भपूरणभवः पटुरुच्चैरुच्चचार निनदोऽम्भसि तस्याः"
उल्लेखाः - > रघु० ९-७३
पूरण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪೂರ್ತಿ ಮಾಡುವುದು
प्रयोगाः - > "यावमानजनमानसवृत्तेः पूरणाय गत जन्म यस्य"
उल्लेखाः - > नैष० ५-८८
पूरण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೇಯ್ಗೆಯ ದಾರ /ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ನೇಯುವ ದಾರ
पूरण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಖ್ಯಾಪೂರಣ /ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತುಂಬುವುದು
प्रयोगाः - > "तस्य पूरणे डट्" पञ्चानां पूरणः पञ्चमः
उल्लेखाः - > पा० सू० ५-२-४८
पूरण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತುಂಬುವ /ಪೂರ್ತಿ ಮಾಡುವ
निष्पत्तिः - > पूरी - कर० "ल्युट्" (३-३-११७)
पूरण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತುಂಬುವವನು
निष्पत्तिः - > पूरी कर्त० "ल्युः" (३-१-१३४)
पूरण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪೂರ್ತಿಮಾಡುವವನು /ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಡುವವನು
पूरण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಗುಣಕ ಸಂಖ್ಯೆ /ಗುಣಿಸುವ ಸಂಖ್ಯೆ
L R Vaidya
English
pUraRa {% (I) a. (f. णी) %} 1. Filling up, completing
(the word is applied in this sense to ordinal numbers, such as द्वितीय, तृतीय &c.), e.g. पूरणी तं समुपैति संख्या
2. satisfying.
pUraRa {% (II) m. %} 1. A bridge, a causeway
2. the ocean.
pUraRa {% (III) n. %} 1. Filling, filling up, completing, R.ix.73
2. puffing, swelling
3. fulfilling
4.
5. a sort of cake
6. a funeral cake
7. wart
8. multiplication (in math.).
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
पूर
पु
पूर, सङ्घात, पूरण
सङ्घाते पूरणे पूरः सूरः सूर्यनरेन्द्रयोः २२
verse 3.1.1.22
page 0015
Kridanta Forms
Sanskrit
पूर् (पू꣡रीँ॒ आप्यायने - दिवादिः - सेट्)
ल्युट् = पूरणम्
अनीयर् = पूरणीयः - पूरणीया
ण्वुल् = पूरकः - पूरिका
तुमुँन् = पूरितुम्
तव्य = पूरितव्यः - पूरितव्या
तृच् = पूरिता - पूरित्री
क्त्वा = पूरित्वा
ल्यप् = प्रपूर्य
क्तवतुँ = पूर्णवान् - पूर्णवती
क्त = पूर्णः - पूर्णा
शानच् = पूर्यमाणः - पूर्यमाणा
पूर् (पू꣡रीँ꣡ आप्यायने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = पूरणम्
अनीयर् = पूरणीयः - पूरणीया
ण्वुल् = पूरकः - पूरिका
तुमुँन् = पूरयितुम् / पूरितुम्
तव्य = पूरयितव्यः / पूरितव्यः - पूरयितव्या / पूरितव्या
तृच् = पूरयिता / पूरिता - पूरयित्री / पूरित्री
क्त्वा = पूरयित्वा / पूरित्वा
ल्यप् = प्रपूर्य
क्तवतुँ = पूरितवान् / पूर्णवान् - पूरितवती / पूर्णवती
क्त = पूरितः / पूर्णः - पूरिता / पूर्णा
शतृँ = पूरयन् / पूरन् - पूरयन्ती / पूरन्ती
शानच् = पूरयमाणः / पूरमाणः - पूरयमाणा / पूरमाणा
Abhyankara Grammar
English
पूरण an ordinal numeral: lit. the word means completion of a particular number ( संख्या )
cf. येन संख्या संख्यानं पूर्यते संपद्यते तस्याः पूरणः | एकादंदानां पूरणः एकाददा: | Kas, onP.V. 2.48. The word is used also in the sense of an affix by the applica- tion of which the particular number ( संख्या ) referring to an object, is shown as complete
cf. यरिमलुप्संजाते अन्या संख्या संपद्यते प्रत्ययार्थ: Kas. on P. V.2.48. These Purana pratyayas are given in P. V. 2. 48-58, cf. पूरणं नामार्थः | तमाहृ Xतीयशव्दः | अतः पूरणम् M. Bh. on P.II.2.3. The word also means 'an ordinal number'
cf. पूरणगुणसुहृितार्थ- सदव्ययतव्यसमानाधिकरणेन P.II.2.11.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
skong ba
पूरण
kha skong
१) गण्डूष २) पूरण
kha stong
१) गण्डूष २) पूरण
sngon rabs
पूरण
Mahabharata
English
Pūraṇa, a ṛshi. § 637 (Rājadh.)
XII, 47, 1599 (among the ṛshis who surrounded Bhīshma).
पुराणम्
English
पूरण / PŪRAṆA. An ancient sage. He was one among the ṛṣis who visited bhīṣma lying on his bed of arrows. (Śloka 12, Chapter 47 śānti Parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पूरणं,
क्ली,
(पूर्य्यते अनेनेति पूर + करणेल्युट् ।) पिण्डप्रभेदः इति मेदिनी णे, ६४
वृष्टिः कुटन्नटम् इति शब्दमाला
अङ्कानांगुणनम् इति शुभङ्करः
वापतन्तुः इतिहेमचन्द्रः
पूरणः,
पुं,
(पूर्य्यतेऽनेनेति पूरि + करणे ल्युट् ।)विष्णुतैलम् इति धरणिः
सेतुः इति हारा-वली
(पूरयतीति पूरि + कर्त्तरि ल्युः ।)समुद्रः इति संक्षिप्तसारोणादिवृत्तिः
पूरके, त्रि इति मेदिनी णे, ६३
(यथा, हरि-वंशे १२९ ५२ ।“आसन्नः सन्नतरः साधनानांश्रद्धावतां श्राद्धवृत्तिप्रणेता ।पतिर्गणानां महतां सत्कृतीनांपायान्मेशः पूरणः षड्गुणानाम्
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पूरण
न०
पूर--भावे ल्यट् अङ्कशास्त्रप्रसिद्धे गुणने२ वृष्टौ कुटन्नटे शब्दमा० करणे ल्युट् वापतन्तुषुहेम० सेतौ समुद्रे
पु०
सङ्ख्यापूरणे मेदिनिः ।यथा द्वयोः परणः द्वितीयः कर्त्तरि ल्य पूरयि-तरि
त्रि०
विष्णुतैले धरणिः करणे ल्युट् ङीप् ययासंख्या पूर्य्यते १० तस्यां संख्यायां स्त्री त्रयाणां पूरणीतृतीयेत्यादि कर्मणि ल्युट् १२ शाल्मलिवृक्षे
पु०
अमरः
Capeller
German
पूरण
f.
voll machend, erfüllend, vollendend.
m.
u.
f.
eine Ordinalzahl im
Masc. u. Fem. (g.)
n.
पू॑रण das Vollmachen,
Anfüllen, Vollendung, Befriedigung.
Stchoupak
French
पूरण-
-ई- a. emplissant
nt. fait d'emplir, de combler, de
gonfler
accomplissement, satisfaction
fait de courber (arc) jusqu'à
l'extrême tension
a. ordinal (gramm. ).