पूरक (pUraka)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 पूरक mfn.
   (-कः-का-कं) Filling,  completing,  or that which fills or
completes.
	 2. Filling up.
	 3. Satisfying.
	 m.
  (-कः)
	 1. A citron,  (Citrus
medica.)
	 2. The multiplier. (In arithmetic.)
	 3. Closing the right
nostril,  and drawing up air through the left,  a religious cere-
monial.
	 4. The funeral cake or cakes that must be given to
complete the obsequial rites.
 E.
  पूर् to fill,  aff.
   कुन्.

Capeller Eng

English

 पूरक a.
  = prec.
  (—° or *gen.  )
 m.
  stream,  gush,  f.
 
पूरिका a sort of cake.

Yates

English

 पूरक (कः-का-कं)
a. Filling,  com-
pleting.
m.
  A citron
 the mul-
tiplier
 closing the right nostril
and drawing air through the
left
 the final funeral cake.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

पूरक 	-	 pUraka 	-	 adj.
  	-	  fulfilling
पूरक 	-	 pUraka 	-	 adj.
  	-	  completing
पूरक 	-	 pUraka 	-	 adj.
  	-	  satisfying
पूरक 	-	 pUraka 	-	 adj.
  	-	  filling
पूरक 	-	 pUraka 	-	 m.
  	-	  flood
पूरक 	-	 pUraka 	-	 m.
  	-	  act of closing the right nostril with the forefinger and then drawing up air through the left and then closing the left nostril and drawing up air through the right.  [ yogic breathing excercise ]
पूरक 	-	 pUraka 	-	 m.
  	-	  multiplier
पूरक 	-	 pUraka 	-	 m.
  	-	  effusion
पूरक 	-	 pUraka 	-	 m.
  	-	  stream
पूरक 	-	 pUraka 	-	 m.
  	-	  citron tree

Wilson

English

 पूरक
mfn.
   (-कः-का-कं)
1 Filling,  completing,  or that which fills or completes.
2 Filling up.
m.
  (-कः)
1 A citron,  (Citrus medica.)
2 (In arithmetic, ) The multiplier.
3 Closing the right nostril,  and drawing up air through the left,  a religious
ceremonial.
4 The funeral cake or cakes that must be given to complete the obsequial
rites.
E.
  पूर to fill,  aff.
   क्वुन्.

Apte

English

पूरक [pūraka],  a.
  [पूर्-ण्वुल्]

Filling up,  completing.

Satisfying,  making content.

कः The citron tree.

A ball of meal offered at the conclusion of the oblations to the manes.

(In arith.) The multiplier.

Closing the right nostril and inhaling air through the left (as a religious ceremony)
 cf.
   रेचक.

Flood,  stream,  effusion (पूर)
 सिञ्चाङ्ग नस्त्वदधरामृतपूरकेण (हृच्छयाग्निम्) Bhāg.*
  1.29.35.

Apte 1890

English

 पूरक a. [पूर्-ण्वुल्] 1 Filling up,  completing. 
2 Satisfying,  making content. 
कः 1 The citron tree. 
2 A ball of meal offered at the conclusion of the oblations to the Manes. 
3 (In arith.) The multiplier. 
4 Closing the right nostril and inhaling air through the left (as a religious ceremony)
 cf. रेचक. 

Monier Williams Cologne

English

 पूरक mfn.
   filling,  completing,  fulfilling,  satisfying (ifc.  or with gen.
  
 cf.
   Pāṇ.
  ii,  3,  70,  Kāś.
 ),  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 पूरक m.
  flood,  stream,  effusion,  BhP.
  

 (in arithm.
  ) the multiplier

 पूरक m.
  a ball of meal offered at the conclusion of the oblations to the Pitṛs,  L.
  (also -पिण्ड m.
 ,  Kull.
  on Mn.
   v,  85)

 पूरक m.
  closing the right nostril with the forefinger and then drawing up air through the left and then closing the left nostril and drawing up air through the right (as a religious exercise),  RTL.
   402

 the citron tree,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 पूरक,  अस्,  आ,  अम्,  filling,  completing,  that
which fills or completes
 filling up
 satisfying,  mak-
ing content
 (अस्),  m. (in arithmetic) the multiplier
a cake of meal offered at the conclusion of the
funeral rites or oblations to the Manes
 closing the
right nostril and drawing up air through the left as
a religious ceremonial
 a citron,  Citrus Medica (=
वीज-पूर or वीज-पूरक).

Benfey

English

 पूरक पूर् + अक, 
 I. adj.
 
 1. Filling.
 2. Filling up,  Man.  9,  289.
 3. Satisfying, 
MBh. 1,  75.
 II. m.
 
 1. Closing the right
nostril,  and drawing up air through
the left,  a religious observance,  Ve-
dāntas. in Chr. 217,  17.
 2. A citron
(Citrus medica).
 3. The final obsequial
cake.
 -- Comp.
 
फल-,  m.
  a citron. 

Apte Hindi

Hindi

पूरक
वि* - पूर् + ण्वुल्
"भरने वाला,  पूरा करने वाला"

पूरक
वि* - पूर् + ण्वुल्
"संतुष्ट करने वाला,  तृप्त करने वाला"

पूरकः
पुं*
  - पूर् + ण्वुल्
नींबू का पौधा

पूरकः
पुं*
  - पूर् + ण्वुल्
श्राद्ध की समाप्ति पर पितरों को दिया जाने वाला पिंड

पूरकः
पुं*
  - पूर् + ण्वुल्
(अंकगणित में) गुणक

पूरक
वि* - पूर्+ण्वुल्
"भरने वाला,  पूरा करने वाला"

पूरकः
पुं*
  - पूर्+ण्वुल्
" बाढ़,  जलप्लावन"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

पूरक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾತುಲುಂಗ ವೃಕ್ಷ /ಮಾದಳದ ಗಿಡ
निष्पत्तिः - > पूरी (आप्यायने) + णिच् - "ण्वुल्" (३-१-१३३)
व्युत्पत्तिः - > पूरयति इति
पूरक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ಒಂದು ಅಂಗ
विस्तारः - > ವಾಯುವನ್ನು ನಾಸಿಕೆಯಿಂದ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ತುಂಬುವುದು ಪೂರಕ. "पूरकः पूरणं वायोः कुम्भकः स्थापनं क्वचित् । बहिर्निःसारणं तस्य रेचकः परिकीर्तितः ॥",  "नासिकाकृष्ट उच्छ्वासो ध्यातुः पूरक उच्यते"
पूरक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪೂರ್ತಿಮಾಡುವ
पूरक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತುಂಬುವ
प्रयोगाः - > "प्राकारस्य च भेत्तारं परिखाणां च पूरकम् । द्वाराणां चैव भङ्क्तारं क्षिप्रमेव प्रवासयेत् ॥"
उल्लेखाः - > मनु० ९-२८९

L R Vaidya

English

 pUraka {% (I) a. (f. का) %} 1. Filling up
 2. satisfying,  making content.

 pUraka {% (II) m. %} 1. The citron tree
 2. a cake of meal offered at the conclusion of the oblations to the Manes
 3. the multiplier (in math.).

Indian Epigraphical Glossary

English

 pūraka (CII 3
 etc.),  used as a termination of the names
of villages.

Kridanta Forms

Sanskrit

पूर् (पू꣡रीँ॒ आप्यायने - दिवादिः - सेट्)
ल्युट् =  पूरणम्
अनीयर् =  पूरणीयः - पूरणीया
ण्वुल् =  पूरकः - पूरिका
तुमुँन् =  पूरितुम्
तव्य =  पूरितव्यः - पूरितव्या
तृच् =  पूरिता - पूरित्री
क्त्वा =  पूरित्वा
ल्यप् =  प्रपूर्य
क्तवतुँ =  पूर्णवान् - पूर्णवती
क्त =  पूर्णः - पूर्णा
शानच् =  पूर्यमाणः - पूर्यमाणा

पूर् (पू꣡रीँ꣡ आप्यायने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  पूरणम्
अनीयर् =  पूरणीयः - पूरणीया
ण्वुल् =  पूरकः - पूरिका
तुमुँन् =  पूरयितुम् / पूरितुम्
तव्य =  पूरयितव्यः / पूरितव्यः - पूरयितव्या / पूरितव्या
तृच् =  पूरयिता / पूरिता - पूरयित्री / पूरित्री
क्त्वा =  पूरयित्वा / पूरित्वा
ल्यप् =  प्रपूर्य
क्तवतुँ =  पूरितवान् / पूर्णवान् - पूरितवती / पूर्णवती
क्त =  पूरितः / पूर्णः - पूरिता / पूर्णा
शतृँ =  पूरयन् / पूरन् - पूरयन्ती / पूरन्ती
शानच् =  पूरयमाणः / पूरमाणः - पूरयमाणा / पूरमाणा

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  पूरक
adjective
 
येन सह पूर्णत्वं प्राप्यते।
 "दम्पती परस्परं प्रति पूरकौ स्तः।"

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: पूरकः
Root: पूरक
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ 
Meaning(s):
⇒ Kind of citron
 Tamil Mādul̤aibhēdam
Shloka(s):
3|3|33|2 ► बीजपूरे मातुलुङ्गो लुङ्गः सुफलपूरकौ॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|33|2 ⇢ पूरकः (पूरक) (पुं) ⇒ Kind of citron
 Tamil Mādul̤aibhēdam ⇒ 
Related word(s):
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 पूरकः,  पुं,
   (पूरयतीति । पूरि + ण्वुल् ।) वीज-पूरः । इति राजनिर्घण्टः ॥
 (अस्य पर्य्यायोयथा,  --“बीजपूरो मातुलुङ्गः सुफलः फलपूरकः ।लुङ्गुषः पूरकः पूरो बोजपूर्णोऽम्बुकेशरः ॥
”इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥
)गुणकाङ्कः । इति लीलावती ॥
 ध्यानादिकर्त्तृ-नासिकागतोच्छ्वासः । ब्रह्मध्यानपूर्व्वकप्राणाया-माङ्गतत्तन्मन्त्रं जपन् वामनासिकया वायुनादेहपूरणम् । (यथा,  हठयोगप्रदीपिकायाम् ।२ । ७१ ।“प्राणायामस्त्रिधा प्रोक्तो रेचपूरककुम्भकैः ।सहितः केवलश्चेति कुम्भको द्विविधो मतः ॥
”)यथाच व्यासः ।“आदानं रोधमुत्सर्गं वायोस्त्रिस्त्रिः समभ्यसेत् ।ब्रह्माणं केशवं शम्भुं ध्यायेद्देवाननुक्रमात् ॥
पूर्व्ववचने त्रिर्जपमात्राभिधानादत्र त्रिस्त्रिरितिवीप्सा सन्ध्यात्रयापेक्षया ।ब्रह्माणं केशवं शम्भुं ध्यायन् मुच्येत बन्धनात् ॥
इति योगियाज्ञवल्क्यः ।‘भूर्भुवःस्वर्महर्जनस्तपः सत्यं तथैव च ।प्रत्योङ्कारसमायुक्तं तथा तत् सवितुः पदम् ॥
ओँ आपो ज्योतिरित्येतच्छिरः पश्चात्तु योज-येत् ।त्रिरावर्त्तनयोगात्तु प्राणायामस्तु शब्दितः ॥
पूरकः कुम्भको रेच्यः प्राणायामास्त्रलक्षणः ।नासिकाकृष्ट उच्छ्वासो ध्यातुः पूरक उच्यते ॥
कुम्भको निश्चलः श्वासो मुच्यमानस्तु रेचकः ॥
मोचनं विशेषयति विष्णुपुराणम् ।नासंवृतमुखो जृम्भेद्धासकाशौ च वर्ज्जयेत् ।नोच्चेर्हसेत् सशब्दञ्च न मुञ्चेत् पवनं बुधः ॥
”इत्याह्निकाचारतत्त्वम् ॥
षोडशचतुरन्यतरसंख्यकप्रणवबीजान्यतरजपे-नैकनासापुटकरणकप्राणायामाङ्गवायुपूरणम् ।यथा,  मूलमन्त्रस्य बीजस्य प्रणवस्य वा षोडश-वारजपेन वामनासापुटे वायुपूरकं कुर्य्यादितितन्त्रसारः ॥
 * ॥
 क्ली,
   प्रेतदेहनिष्पादकाशौच-कालदेयदशपिण्डम् । यथा,  --“पूरकेण तु पिण्डेन देहो निष्पाद्यते यतः ।कृतस्य करणायोगात् पुनर्नावर्त्तयेत् क्रियाम् ॥
”इति वायुपुराणम् ॥
ऋष्यशृङ्गः ।“न स्वधाञ्च प्रयुञ्जीत प्रेतपिण्डे दशाहिके ।भाषेतैतच्च वै पिण्डं यज्ञदत्तस्य पूरकम् ॥
”अत्र भाषणविधौ एतत्पिण्डं यज्ञदत्तस्य पूरक-मित्येतावन्मात्रश्रुतेः शिरःपूरकमित्यादिविशे-षोल्लेखे प्रमाणं नास्ति । इति स्मार्त्तभट्टा-चार्य्याः ॥
 प्रेतपिण्डैस्तथा दत्तैर्देहमाप्नोति भार्ग-वेति विष्णुधर्म्मोत्तरे देहश्रुतेर्देहपूरकमितिप्रयोगापत्तेश्च । तस्मादनिरुद्धभट्टाद्युक्तः केवल-पूरकप्रयोग एव युक्त इति । शातातपः ।“भर्त्तुः पिण्डप्रदाने तु साध्वी स्त्री चेद्रजस्वला ।वस्त्रं त्यक्त्वा पुनः स्नात्वा सैव दद्याच्च पूरकम् ॥
”इति शुद्धितत्त्वम् ॥
 * ॥
पूरणकर्त्तरि,  त्रि । इति शब्दरत्नावली ॥
 (यथा, मनुः । ९ । २८९ ।“प्राकारस्य च भेत्तारं परिखाणाञ्च पूरकम् ।द्वाराणाञ्चैव भङ्क्तारं क्षिप्रमेव प्रवासयेत् ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 पूरक त्रि०
  पूरयति पूरि--ण्वुल् । १ पूरणकर्त्तरि २ गुणके अङ्खेच । ३ वीजपूरे राजनि० । ४ बहिर्वृत्तिकस्य प्राणस्य वायोःनासयाकृष्य देहान्तःप्रवेशनरूपव्यापारभेदे । प्राणायाम-शब्दे दृश्यम् । स्वाशौचकालमध्ये देये प्रेतस्यातिवाहिक-देहनाशनेन प्रेतदेहपूरके ५ पिण्डे तत्कर्त्तव्यतादिशु० त० यथा“अत्रेदं वीजं पूर्वक्रियाया आतिवाहिकदेहत्यागोत्तरदेहान्तरजननं,  मध्यक्रियाया अपि प्रेतत्वपरिहारो०त्तरं देहान्तरजननं ततश्चैकयैव तत्सिद्धौ पुनस्तत्करणं वचनाभावेऽनर्थकम् । तथा च विष्णुधर्मोत्तरे“तत्क्षणादेव गृह्णाति शरीरमातिवाहिकम् । उर्द्ध्वंव्रजन्ति भूतानि त्रीण्यस्मात्तस्य विग्रहात्” । त्रीणिभूतानि तेजोवाय्वाकाशानि पृथिवीजले तु अधोगच्छतः । तत्क्षणात् मृत्युक्षणात् । तथा “आतिवाहिकसंज्ञोऽसौ देहो भवति भार्गव! । केवलं तन्मनुष्याणांनान्येषां प्राणिनां क्वचित्” । तथा “प्रेतपिण्डैस्तथा दत्तै-र्देहमाप्नोति भार्गव! । भोगदेहमिति प्रोक्तं क्रमादेव नसंशयः । प्रेतपिण्डा न दोयन्ते यस्य तस्य विमोक्षणम् ।माशानिकेभ्यो देवेभ्य आकल्पं नैव विद्यते । तत्रास्ययातना घोराः शतवातातपोद्भवाः । ततः सपिण्डीकरणेबान्धवैः स कृते नरः । पूर्णे संवत्सरे देहमतोऽन्यंप्रतिपद्यते । ततः स नरके याति स्वर्गे वा स्वेन कर्मणा” ।तथा च वायुपुराणम् “पूरकेण तु पिण्डेन देहो निष्पाद्यतेयतः । कृतस्य करणायोगात् पुनर्नावर्त्तयेत् क्रियाम्” ।अत एवातिवाहिकदेहपरित्यागाय तत्कालीनकर्माऽसमर्थपुत्रसत्त्वेऽप्यन्येन दाहादि क्रियते “पितृजसपिण्डैस्तु समानसलिलैर्नरैः । संघान्तर्गतैर्वापि राजा वाधनहारिणा । पूर्वाः क्रियास्तु कर्त्तव्याः पुत्राद्येरेवचोत्तराः” शुद्धित० ।तेन दाहादिपूरकपिण्डदानान्तमाद्यक्रिया तथा आति-वाहिकदेहनिवृत्तिपूर्वकं प्रेतदेहप्राप्तिः आद्यश्राद्धादिमपिण्डान्ता मध्यक्रिया तया प्रेतदेहवमुक्तिपूर्वकं मोग-देहप्राप्तिः तदुत्तरवार्षिकादिश्राद्धादि उत्तरक्रिया तयार्भागमात्रमिति भेदः । पूरकपिण्डदानकालादिश्चशुद्धित० निर्णीतो यथा“प्रथमेऽहनि यो दद्यात् प्रेतायान्नं समाहितः । यत्नान्नवसु चान्येषु स एव प्रददात्यपि । मृण्मयं भाण्डमादायनवं स्नातः सुसंयतः । लगुडं सर्वदोषघ्नं गृहीत्वातोयमानयेत् । ततश्चोत्तरपूर्वस्यामग्निम् प्रज्ज्वालये-द्दिशि । तण्डुलप्रसृतिं तत्र प्रक्षाल्याद्भिः पचेत् स्वयम् ।सपवित्रैस्तिलौर्मश्रां केशकीटविवर्जिताम् । द्वारोपान्तेततः क्षिप्ता शुद्वां वा गौरमृत्तिकात् । तत्पृष्ठे प्रस्तरे-दर्भान् याम्याग्रान् देशसम्भवान् । ततोऽवनेजनंदद्यात् संस्मरन् गोत्रनामनी । तिलसर्पिर्मधुक्षीरैः सञ्चितंतप्तमेव हि । दद्यात् प्रेताय पिण्डन्तु दक्षिणाभिमुखस्थितः । फलमूलगुडक्षीरतिलमिश्रन्तु कुत्रचित् ।अर्व्यैः पुष्पेस्तथा धूपैर्दीपैस्तोयैः सुशीतलैः । ऊर्णातन्तु-मयैः शुद्धैर्वासोभिः पिण्डमर्चयेत् । प्रयाति यावदाकाशंपिण्डाद्बाष्पमयी शिखा । तावत्तत्सम्मुखस्तिष्ठेत् सर्वंतीये ततः क्षिपेत् । दिवसे दिवसे देयः पिण्ड एवंक्रमेण तु । सद्यःशौचेऽपि दातव्याः सर्वेऽपि युगप-त्तथा । त्र्यहाशोचे प्रदातव्याः प्रथमे त्वेक एव हि ।द्वितीयेऽहनि चत्वारस्तृतीये पञ्च चैव हि” । दैवात्अग्निदात्रा पूरकपिण्डस्यादाने आद्यश्राद्धाधिछारिणाअन्तिमदिने आद्यश्राद्धदिने वा तत् करणीयमितिव्यवस्था शुद्धित० स्थिता ।

Capeller

German

 पूरक = vor. Adj. (—° o. *Gen. ) m.
  Strom, 
Erguß
 f.
  पूरिका Art Kuchen. 

Burnouf

French

 पूरक पूरक a. (c. de पूर्) qui remplit
		 qui
complète. -- S. m.
  citron [citrus medica].
		 Exercice pieux qui
consiste à fermer la narine droite et à respirer par la gauche.

Stchoupak

French

 पूरक-
 ag. qui emplit,  qui comble,  qui complète,  qui satisfait (gén. 
ifc.) 
 m.
  flot,  effusion 
 -इका- f.
  sorte de gâteau 
 पुरकापूप-
m.
  id.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.