| YouTube Channel

पूतिकर्ण (pUtikarNa)

 
Monier Williams Cologne
English
पूति—कर्ण
m.
 a disease of the ear with discharge of putrid matter,
Suśr.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पूतिकर्ण (क)
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೀವು ಸುರಿದು ದುರ್ಗಂಧದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಒಂದು ಕಿವಿಯ ರೋಗ
व्युत्पत्तिः - > पूतिः दुर्गन्धः कर्णो यस्मात्
विस्तारः - > "पूयं स्रवति यत् पूति स ज्ञेयः पूतिकर्णिकः"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पूतिकर्णः,
पुं,
 (पूतिर्दुर्गन्धः कर्णो यस्मात् ।) कर्ण-रोगविशेषः । तल्लक्षणं यथा, --पूतिकर्णमाह ।“कर्णविद्रधिपाकाद्वा म कर्णो वारिपूरणात् ।पूयं स्रवति यत् पूति स ज्ञेयः पूतिकर्णकः ॥
”कर्णस्रावाद्भेदार्थमाह ।पूतीति नियमेन पूति यथा स्यादेवं स्रवति ॥
तच्चिकित्सा यथा, --“कर्णस्रवे पूतिकर्णे तथैव कृमिकर्णके ।सामान्यं कर्म्म कुर्व्वीत योगान् वैशेषिकानपि ॥
सर्ज्जिकाचूर्णसंयुक्तबीजपूररसं क्षिपेत् ।कर्णस्रावरुजा दाहास्तेन नश्यन्त्यसंशयम् ॥
१ ॥
आम्रजम्बुप्रवालानां मधुकस्य वटस्य च ।एभिस्तु साधितं तैलं पूतिकर्णगदं हरेत् ॥
२ ॥
जातीपत्ररसे तैलं विपक्वं पूतिकर्णजित् ॥
३ ॥
घृष्टं रसाञ्जनं नार्य्याः क्षीरेण क्षौद्रसंयुतम् ।प्रशस्यते चिरोत्थे तत् सास्रावे पूतिकर्णके ॥
४ ॥
कुष्ठहिङ्गुवचादारुशताह्वाविश्वसैन्धवैः ।पूतिकर्णापहं तैलं वस्तमूत्रेण साधितम् ॥
कुष्ठादितैलम् ॥
५ ॥
“शम्बूकस्य तु मांसेन कटुतैलं विपाचयेत् ।तस्य पूरणमात्रेण कर्णनाडी प्रशाम्यति ॥
६ ॥
चूर्णेन गन्धकशिलारजनीभवेनमुष्ट्यंशकेन कटुतैलपलाष्ठके तु ।धत्तूरपत्ररसतुल्यमिदं विपक्वंनाडीं जयेच्चिरभवामपि कर्णजाताम् ॥
मुष्टिः पलम् ॥
७ ॥
कृमिकर्णविनाशाय कृमिघ्नीं कारयेत् क्रियाम् ।वार्त्ताकुधूमश्च हितः सार्षपस्नेह एव च ॥
पूरणं हरितालेन गव्यमूत्रयुतेन च ।धूपने कर्णदौर्गन्ध्ये गुग्गुलुः श्रेष्ठ उच्यते ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
(चिकित्सास्य यथा, --“निर्गुण्डी स्वरसे तैलं सिन्धुधूमरजो गुडः ।पूरणः पूतिकर्णस्य शमनो मधुसंयुतः ॥
”इत्युत्तरतन्त्रे एकविंशेऽध्याये सुश्रुतेनोक्तम् ॥
)