| YouTube Channel

पू (pU)

 
शब्दसागरः
English
पू(ङ)पूङ् r. 1st cl. (पवते)शोधे भ्वा० आ० सक० सेट् । (ञ)पूञ् r. 9th cl. (पुनाति-
पुनीते)
1. To purify, to cleanse, physically or metaphorically.
2. To
clean from chaff, to winnow.
3. To Discriminate, to discern.
4. To
invent, to think out, to contrive. क्र्यादि० प्वा० उभ० सक० सेट् । r. 4th cl.
(पूयते) To grow or become pure. दिवा० आत्म० सक० सेट् ।
Capeller Eng
English
1 पू पुना॑ति पुनीते॑ प॑वते (°ति),
pp.
 पूत॑ (q.v. )
cleanse, purify, make clear or bright, sift, discern
contrive, invent,
compose
M.
 also clear itself, flow clear
grow or be pure (lit. &
fig.
 ).
C.
 पव॑यति or पाव॑यति purify. — अति purify, strain
over or through (acc. )
M.
 pass through (the body). अभि
M.
 clear
itself, flow clear towards or for (acc. ). आ
M.
 flow clear towards
(acc. ) or in (loc. ), bestow by flowing (also
A.
 ). उद् cleanse, purify.
निस् winnow. परा clear off. परि strain, filter, purify
M.
 flow
off clear. वि cleanse thoroughly. सम् cleanse, purify
C.
 the same.
— Cf. नि॑पूत, परिपूत.
2 पू purifying (—°).
3 पू drinking (—°).
Yates
English
पू (ग, ञ) पुनाति नीते 9.
c. To puri-
fy. (ङ) पवते 1.
d. (य) पूयते 4.
d.
To be pure or clean.
Spoken Sanskrit
English
पू - pU -
adj.
 - purifying
पू - pU -
adj.
 - drinking
पू - pU -
adj.
 - cleansing
पवते { पू } - pavate { pU } - verb 1 - sift
पवते { पू } - pavate { pU } - verb 1 - flow off clearly
पवते { पू } - pavate { pU } - verb 1 - discern
पवते { पू } - pavate { pU } - verb 1 - expiate
पवते { पू } - pavate { pU } - verb 1 - make clean or clear or pure or bright
पवते { पू } - pavate { pU } - verb 1 - think of or out
पवते { पू } - pavate { pU } - verb 1 - pass so as to purify
पवते { पू } - pavate { pU } - verb 1 - purge
पवते { पू } - pavate { pU } - verb 1 - compose
पवते { पू } - pavate { pU } - verb 1 - purify in passing or pervading
पवते { पू } - pavate { pU } - verb 1 - illume
पवते { पू } - pavate { pU } - verb 1 - purify one's self. be or become clear or bright
पवते { पू } - pavate { pU } - verb 9 - purify
पवते { पू } - pavate { pU } - verb 9 - purify one's self
पवते { पू } - pavate { pU } - verb 9 - illuminate
पवते { पू } - pavate { pU } - verb 9 - atone for
पवते { पू } - pavate { pU } - verb 9 - illustrate
Wilson
English
पू (ङ) पूङ् r. 1st cl. (पवते) (ञ्) पूञ् r. 9th cl.
(पुनाति पुनीते) To purify, to cleanse, physically or metaphorically. r. 4th
cl. (पूयते) To grow or become pure.
Apte
English
पू [pū], 1, 4 Ā., 9
U.
 (पवते, पूयते, पुनाति, पुनीते, पूत
caus. पावयति
desid.
 पुपूषति, पिपविषते)
To make pure, cleanse, purify (lit. and
fig.
 )
अवश्यपाव्यं पवसे
Bk.*
 6.64
3.18
पुण्याश्रमदर्शनेन तावदात्मानं पुनीमहे
Ś.*
 1
Ms.*
 1.15
2. 62
Y.*
 1.58
R.*
 1.53
पवनः पवतामस्मि
Bg.*
 1.31.
To refine.
To clean from chaff, winnow
पूत्वा तृण- मिषीकां वा ते लभन्ते न किञ्चन
Mb.
 * 12.237.4.
To expiate, atone for
दुर्मित्रासो हि क्षितयः पवन्ते
Rv.*
 7.28.4.
To discern, discriminate.
To think out, devise, invent.
To become clear or pure (Ātm. ).
पू [pū],
a.
 (At the end of
comp.
 ) Purifying, cleansing, refining
as in खलपू
&c.
Apte 1890
English
पू {c1c} {c4c} A., {c9c} U. (पवते, पूयते, पुनाति, पुनीते, पूत
caus. पावयति
desid. पुपूषति, पिपविषते) 1 To make pure, cleanse, purify (lit. and fig.)
अवश्यपाव्यं पवसे Bk. 6. 64
3. 18
पुण्याश्रमदर्शनेन तावदात्मानं पुनीमहे Ś. 1
Ms. 1. 105
2. 62
Y. 1. 58
R. 1. 53
Bg. 10. 31.
2 To refine.
3 To clean from chaff, winnow.
4 To expiate, atone for.
5 To discern, discriminate.
6 To think out, devise, invent.
7 To become clear or pure (Atm.).
पू a. (At the end of comp.) Purifying, cleansing, refining
as in खलपू &c.
Monier Williams Cologne
English
1. पू
cl.
 9. Ā.
P.
 (Dhātup. xxxi, 12) पुना॑ति, पुनीते॑ (3.
pl.
 Ā. पुन॑ते,
AV.
 , पुनते॑,
RV.
2. sg.
Impv.
P.
 पुनीहि,
RV.
&c.
 , पुनाहि॑,
SV.
 )
cl.
 1. Ā. (xxii, 70) प॑वते (of
P.
 only
Impv.
 -पव,
RV.
 ix, 19, 3, and
p.
gen.
pl.
 पवताम्,
Bhag.
 x, 31
p.
 Ā. पुनान॑ below, प॑वमान See
p.
 610, col. 3
1. sg. Ā. पुनीषे,
RV.
 vii, 85, 1
pf. पुपुवुह्. °वे,
Br.
अपुपोत्,
RV.
 iii, 26, 8
aor.
 अपाविषुः Subj. अपविष्ट,
RV.
fut. पविष्यति, पविता
Gr.
ind.
p.
 पूत्वा॑,
AV.
पूत्वी॑,
RV.
पवित्वा
Gr.
-पू॑य and -पावम्,
Br.
&c.
inf.
 पवितुम्,
Br.
 ),
to make clean or clear or pure or bright, cleanse, purify, purge, clarify, illustrate, illume (with स॑क्तुम्, ‘to cleanse from chaff, winnow’
with क्र॑तुम् or मनीषा॑म्, ‘to enlighten the understanding’
with हिरण्यम्, ‘to wash gold’),
RV.
&c.
&c.
(met.) to sift, discriminate, discern
to think of or out, invent, compose (as a hymn),
RV.
AV.
(Ā. प॑वते) to purify one's self. be or become clear or bright
(esp. ) to flow off clearly (said of the Soma),
RV.
to expiate, atone for, ib. vii, 28, 4
to pass so as to purify
to purify in passing or pervading, ventilate,
RV.
&c.
 (cf. √ पव्) :
Pass.
 पूय॑ते, to be cleaned or washed or purified
to be freed or delivered from (abl. ),
Mn.
MBh.
&c.
 :
Caus.
 पव॑यति or पावयति (ep. also °ते
aor.
 अपीपवत्
Gr.
Pass.
 पाव्यते,
Kāv.
 ),
to cleanse, purify,
TS.
Br.
&c.
 :
Desid.
 , पुपूषति, पिपविषते
Gr.
 :
Desid.
 of
Caus.
 पिपावयिषति
Gr.
पू [cf. Gk. πῦρ
Umbr.
 pir
Germ.
 Feuer
Eng.
 fire.]
2. पू
mfn.
 cleansing, purifying (ifc.
cf.
 अन्नौद-, घृत-
&c.
 )
3. पू
mfn.
 (√ 1. पा) drinking (See अग्रे-पू॑).
Monier Williams 1872
English
पू 1. पू, cl. 9. P. A., 1. A. पुनाति, पुनीते,
पवते (in Bhagaved-gītā X. 31, P.), पु-
पाव, पुपुवे, पविष्यति, -ते, अपावीत्, अपविष्ट,
पवितुम्, to make clean or pure, cleanse, purify,
clarify, refine
to purge or cleanse from chaff,
winnow
to expiate, atone for
to make clear or
bright
to purify in passing or by pervading, to
ventilate (as the wind)
(metaphorically applied to
mental operations), to sift, discriminate, discern,
distinguish
to think out, contrive, invent, compose
= अभि-गम् (according to Sāy. on Ṛg-veda VII.
28, 4, where however, according to some, it may
have the sense of ‘to scheme or plot’)
(A.) to
become clean or pure, to become clear, to flow or
drop clearly (as Soma)
to form a clear conception
or distinct notion
cl. 4. A. (properly Pass.) पूयते,
to grow or become pure, to be pure: Caus. पव-
यति or पावयति, -यितुम्, Aor. अपीपवत्, to cleanse,
purify: Desid. पुपूषति, -ते, पिपविषते: Desid.
of Caus. पिपावयिषति
[cf. Gr. ποινή, ἄ-ποινα,
πῦρ, πυρ-ε-τό-ς, πυρ-ά, πυρ-σός, πυῤῥό-ς: Lat. pū-
ru-s, pu-tu-s, puta-re, pœna, pûnio, pœnitet,
perhaps pi-u-s, ex-pia-re, pia-culu-m, prū-na:
Umbr. pir, ‘fire:’ Goth. fon = Old Germ. fuir =
Angl. Sax. fyr = Mod. Germ. feuer = Eng. fire:
Old Germ. bar, ‘pure:’ Lith. pûs-tas, ‘desert
’
pus-tau, ‘I sharpen:’ Bohem. púr, ‘glowing
ashes.’]
2. पू, ऊस्, ऊस्, उ, cleansing, purifying, clarifying
(at the end of comps.
cf. अन्न-पू, उद-पू, केत-
पू, घृत-पू).
पू 3. पू, ऊस्, ऊस्, उ (fr. rt. 1. पा), drinking
(in अग्रे-पू, q. v.).
Macdonell
English
पू PŪ, Ⅰ. Ā. páva (V.), Ⅸ. P. Ā. punā́, 🞄punī, cleanse, clarify, purify
make pure, 🞄expiate
sift, distinguish (V.)
devise, compose 🞄(V.)
make clear, enlighten (the mind: 🞄V.)
Ā. also purify oneself, flow clear (water 🞄or Soma)
atone
move or blow (int.) in a 🞄purifying manner
blow (wind)
blow through 🞄so as to purify (ac.): pr. pt. pávamāna, 🞄purifying itself, flowing through the strainer 🞄(Soma)
ps. pūyate, be washed away (sin), 🞄be purified from sin (ab.): pp. pūtá, cleansed, 🞄purified, pure
threshed, winnowed
cs. pā̆váya, P. purify
des. pupūṣa, P. wish to 🞄purify. ā, Ā. flow purified to (ac.) or into 🞄(lc.)
cause anything (ac.) to flow to any one 🞄(d.). ud, cleanse out, purify. nis, winnow
🞄purify. pari, strain, purify: pp. completely 🞄purified
husked (grain). sam, cleanse, 🞄purify.
Benfey
English
पू पू, ii. 9, पुना, पुनी, Par. Ātm.
i. 1, Ātm. (Par. Bhag. 10, 31)
i. 4,
Ātm. , properly Passive. To purify, Man.
1, 105
to make pure, 8, 311. Ptcple.
of the pf. pass. पूत,
1. Purified, pure.
2. Cleaned.
3. Threshed, winnowed.
4. Foul smelling, stinking (cf. पूति and
पूय्).
n.
 Truth.
Comp.
अ-,
adj.
 impure.
शस्त्र-,
adj.
 purified by arms, absolved
from guilt by dying in the field of battle.
Caus. पावय, To cause to be purified,
to purify, Man. 3, 183. Ptcple. of the
pf. pass. पावित, Purified, 2, 75. -- With
the prep. निस् निस्, निष्-पू, To purify,
Bhāg. P. 6, 1, 18. -- With परि परि, प-
रिपूत,
1. Purified completely, Mṛc-
ch. 159, 2.
2. Threshed (winnowed?),
Man. 8, 331. -- With वि वि, To purify,
MBh. 2, 1150. -- Cf. Lat. purus, pŭtus,
putare (cf. the vedic use of पू), pius,
ex-piare, piaculum, punio, poena
ποινή, ἄποινα, νηποινῆ
Goth. fon (fire, cf.
पावक), probably for favan
with र् for
न्, O.H.G. fiur
A.S. fyr, πῦρ, πυρός.
Apte Hindi
Hindi
पू
"भ्वा* आ* , दिवा* आ* , क्या* उभ* , , प्रेर* , इच्छा* , " - -
"पवित्र करना, छानना, शुद्ध करना"
पू
"भ्वा* आ* , दिवा* आ* , क्या* उभ* , , प्रेर* , इच्छा* , " - -
निथारना
पू
"भ्वा* आ* , दिवा* आ* , क्या* उभ* , , प्रेर* , इच्छा* , " - -
"भूसी साफ करना, फटकना"
पू
"भ्वा* आ* , दिवा* आ* , क्या* उभ* , , प्रेर* , इच्छा* , " - -
"प्रायश्चित करना, परिमार्जन करना"
पू
"भ्वा* आ* , दिवा* आ* , क्या* उभ* , , प्रेर* , इच्छा* , " - -
"पहचानना, विवेक करना"
पू
"भ्वा* आ* , दिवा* आ* , क्या* उभ* , , प्रेर* , इच्छा* , " - -
"सोचना, उपाय ढूंढना, आविष्कार करना"
L R Vaidya
English
pU {% vt. 1A, 4A, 9U (pp. पूत
pres. पवते, पूयते, पुनाति, पुनीते
caus. पावयति
desid. पिपविषति) %} 1. To make pure, to purify, to sanctify, पुण्याश्रमदर्शनेन तावदात्मानं पुनीमहे Sak.i., R.i.53, Bt.vi.64
2. to clean from chaff, to winnow
3. to discriminate, to discern
4. to invent, to think out, to contrive.
Bopp
Latin
पू 9. P. A. et 1. A. पुनामि, पुने (gr. 385.), पवे. Purificare,
lustrare. R. Schl. prooem. 3.: पुनाति भुवनम् पुण्या
रामायणमहानदी
MAH. 3. 6030.
MAN. 11. 248.: भ्रूण-
हणम्…पुनन्ति
MAH. 3. 7081.: कुलम् पुनीते
BHATT.
6. 61.: पवसे हविः
1. P. BH. 10. 31.: पवनः पवताम्
अस्मि. -- Pass. MAN. 2. 62.: हृद्गाभिः (अद्भिः) पूयते
विप्रः पूत lustratus. BH. 4. 10. 9. 10. Caus. facere ut
alqs lustretur, lustrare. MAH. 5. 414.: पावयिष्यामि व-
ज्रिणम्. (Cf. lat. pû-rus, pu-tare
lith. pûs-tas deser-
tus, vastus (e put-tas? v. gr. comp. 102.), pus-tau acuo,
v. तिज्, तेजस्
germ. vet. bar purus, nudus, inanis
fortasse a Caus. पावयामि mutato v in r sicut in biru-
mês sumus = भवामस्, gr. comp. 20. V. पावक, प-
वित्र.)
c. परि i. q. simpl. MAN. 8. 330. 331.
c. वि id. MAH. 2. 1150.
Lanman
English
√pū (punā́ti, punīté
pávate
pupā́va
ápāvīt
pūtá
-pū́ya). --1. make clear
or bright
purify
καθαίρειν
pūtá, pure
--2. mid. clear itself, flow clear. [cf. πῦ-ρ,
Eng. fire (τὸ πῦρ καθαίρει): w. pūtá, cf.
Lat. pŭtus, ‘clear, ’ pūrus, ‘pure.’]
+ sam, purify, clean.
pū́, vbl. purifying, in cpds.
Kridanta Forms
Sanskrit
पू (पू꣡ङ् पवने - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = पवनम्
अनीयर् = पवनीयः - पवनीया
ण्वुल् = पावकः - पाविका
तुमुँन् = पवितुम्
तव्य = पवितव्यः - पवितव्या
तृच् = पविता - पवित्री
क्त्वा = पवित्वा / पूत्वा
ल्यप् = प्रपूय
क्तवतुँ = पवितवान् / पूतवान् - पवितवती / पूतवती
क्त = पवितः / पूतः - पविता / पूता
शानच् = पवमानः - पवमाना
पू (पू꣡ञ् पवने - क्र्यादिः - सेट्)
ल्युट् = पवनम्
अनीयर् = पवनीयः - पवनीया
ण्वुल् = पावकः - पाविका
तुमुँन् = पवितुम्
तव्य = पवितव्यः - पवितव्या
तृच् = पविता - पवित्री
क्त्वा = पूत्वा
ल्यप् = प्रपूय
क्तवतुँ = पूतवान् / पूनवान् - पूतवती / पूनवती
क्त = पूतः / पूनः - पूता / पूना
शतृँ = पुनन् - पुनती
शानच् = पुनानः - पुनाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 पू
मूलधातुः:
 पूङ्
धात्वर्थः:
 पवने
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 पवते
धातुः:
 पू
मूलधातुः:
 पू
धात्वर्थः:
 शोधे
गणः:
 दिवादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 पूयते
अनुबन्धादिविशेषः:
टिप्पनी: पू¦ शोधे दि० आत्म० सक० सेट् । पूयते अपविष्ट । पुपुवे पूत ।
धातुः:
 पू
मूलधातुः:
 पू
धात्वर्थः:
 शोधे
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 पवते
अनुबन्धादिविशेषः:
टिप्पनी: पू¦ शोधे भ्वा० आ० सक० सेट् । पवते अपविष्ट । पुपुवे पूत० पवित्रः ।
धातुः:
 पू
मूलधातुः:
 पू
धात्वर्थः:
 शोधे
गणः:
 क्र्यादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 पुनाति पुनीते
अनुबन्धादिविशेषः:
टिप्पनी: पू¦ शोधे क्य्रादि० प्वा० उभ० सक० सेट् । पुनाति पुनीते अपावीत् अपविष्ट पुपाव पुपुवे । आर्षे क्वचित् श्नाप्रत्ययस्य ह्रस्वः । “स्मरणात् पुनते पापं धारणात् पूर्वसञ्चितम्” ।
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
1. पू , Desid. पुपूषति reinigen wollen, Śiś. 14, 7. — Mit अव in नखा꣡वपूत.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अपक्षि, पू
verb
अङ्गानां विगलनेन दुर्गन्धीजनकः क्षयानुकूलः व्यापारः।
"फलशाकादिनि वस्तूनि वेगेन अपक्षीयन्ते।"
Synonyms:
 निष्पू, पू, फलीकृ, स्फोटय, मृण्
verb
वायुप्रचालनेन निस्तुषीकरणानुकूलः व्यापारः।
"क्षेत्रे कृषकः धान्यं निष्पुनाति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पू, ङ शोधे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-आत्म०-सक०-सेट् ।) शोध इह शुद्धीकरणम् । ङ, पवते पापिनं गङ्गा । इति दुर्गादासः ॥
पू, ङ य शोधे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(दिवा०-आत्म०-सक०-सेट् ।) अयं कैश्चिन्न मन्यते । ङय, पूयते । इति दुर्गादासः ॥
पू, ञ गि शोधे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(क्र्या०-प्वा०-उभ०-सक०-सेट् ।) ञ गि, जाह्नवी नःपुनातु । पुनीते । क्वचित् श्नाप्रत्ययस्यापि प्वादि-त्वात् ह्रस्व इति वररुचिः । तेन ।“स्मरणात् पुनते पापं धारणात् पूर्व्वसञ्चितम् ।दर्शनाल्लभते मोक्षमेतद्योगस्य लक्षणम् ॥
”इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पू शोधे दि० आत्म०
सक०
 सेट् । पूयते अपविष्ट । पुपुवे पूत ।
पू शोधे
भ्वा०
 आ०
सक०
 सेट् । पवते अपविष्ट । पुपुवे पूत०पवित्रः ।
पू शोधे क्य्रादि० प्वा०
उभ०
सक०
 सेट् । पुनाति पुनीते अपावीत्अपविष्ट पुपाव पुपुवे । आर्षे क्वचित् श्नाप्रत्ययस्य ह्रस्वः ।“स्मरणात् पुनते पापं धारणात् पूर्वसञ्चितम्” ।
Capeller
German
1. पू पुना॑ति, पुनीते॑, प॑वते (°ति) reinigen,
läutern, sühnen
klären, erhellen
sichten, unterscheiden. Med. sich reinigen,
klar abfließen (vom Soma, bes.
Partic. प॑वमान der Rieselnde), büßen
auch = Act.). Pass. यूय॑ते gereinigt,
entsühnt werden. p. p. पूत॑ rein, klar,
lauter. Caus. पव॑यति u. पाव॑यति reinigen,
läutern. आ Med. geläutert zu-
strömen, herrieseln. उद् reinigen,
klären. निस् (ष्) u. परा reinigend abschütteln,
beseitigen. सम् reinigen,
läutern
Caus. dass.
3. पू (—°) reinigend, läuternd.
2. पू (—°) trinkend.
Grassman
German
√pū [vergl. Ku. Zeitschr. 〔12, 184〕 und das lat. pūrus, pŭtus, sowie die abgeleiteten gr. πῦρ, umbr. pir, hochd. flur u. s. w., und sanskr. pāvaká (pavāká)]. [Page839] Der Grundbegriff ist „hell sein“ und trans. „hell machen“, daher „hell leuchten, flammen“, ferner „hell glänzend strömen“ vom Soma u. s. w., und ferner transitiv „erhellen“, ferner „klären, reinigen“ und zwar vorzugsweise von Flüssigkeiten, aber auch im allgemeineren Sinne, auch aufs geistige Gebiet übertragen. 1〉 hell strahlen, flammen vom Feuer, oder von den ins Feuer gegossenen Strömen der Schmelzbutter (ghṛtá), mit welcher auch ({451, 2}) die Gebete verglichen werden
auch von verschiedenen Göttern des Glanzes, die mit dem sóma pávamāna in Beziehung gesetzt werden
2〉 klar, hell, glänzend, flammend strömen von dem aus der Seihe rieselnden Soma, besonders im 9. Buche
die Anschauung des Glanzes tritt an sehr vielen Stellen in den Vordergrund
daher die nahe Beziehung des sóma pávamāna zur Sonne ({714, 6}
{729, 5}
{735, 2}
{740, 5}
{749, 4}
{753, 5}
{754, 1}
{762, 4}
{766, 2}. _{766, 3}. _{766, 30}
{773, 8}
{775, 7}—_{775, 9}. _{775, 13}
{776, 7}. _{776, 30}
{777, 1}
{778, 18}. _{778, 22}
{779, 9}
{781, 6}
{787, 1}
{796, 2}
{798, 4}. _{798, 29}. _{798, 32}
{808, 5}
{809, 31}. _{809, 41}
{813, 12}
{819, 7}
{822, 3}
vgl. Ku. Zeitschr. 〔12, 186—188〕)
ausserdem tritt die Anschauung des Glanzes deutlich hervor in Stellen wie {773, 16}
{777, 27}
{778, 24}—_{778, 27}
{798, 21}. _{798, 45}
{800, 5}
{808, 24}
{823, 1} u. s. w. Oft tritt auch das Ziel des Strömens im Acc., Loc., oder durch Präpositionen angeknüpft, und der Zweck oder die Person, der zu Gute es geschieht, im Dat. hervor
doch soll in den Citaten nur der Acc. des Zieles mit angegeben werden
3〉 in gleicher Bedeutung: hell, klar strömen wird es auch einmal ({954, 2}) vom Winde gebraucht, und in bildlichem Sinne vom Gebete, vom hell tönenden Preisgesange ({809, 8})
und auch in {544, 4} durmitrā́sas hí ksitáyas pávante scheint es von den hell (d. h. etwa in glänzender Waffenrüstung oder mit lautem Getöse) sich ergiessenden Scharen der Feinde gebraucht
wie auch in {800, 7} die Marutschar als eine glänzend sich ergiessende mit dem sóma pávamāna verglichen wird
4〉 etwas Herrliches [A.] jemandem [D.] zuströmen, wobei Soma Subjekt ist, einmal auch der mit Soma gleichgesetzte Agni ({778, 19})
5〉 etwas [A.] hell machen, entflammen z. B. das Brennholz oder die Schmelzbutter durch Hineingiessen ins Feuer, hell machen, erhellen (z. B. die Welten)
6〉 eine Flüssigkeit [A.] klären, läutern
7〉 etwas [A.] reinigen, rein machen, z. B. Korn mit dem Siebe oder den Leib mit Wasser
8〉 die Einsicht oder den Geist (krátum) licht, hell, offenbar machen
9〉 ein Lied [A.] ausschmücken
es in klarer, glänzender Form ersinnen oder vortragen, so auch ein Opfer [A.] glänzend machen, verherrlichen
10〉 jemand, etwas [A.] geistig reinigen, innerlich hell oder klar machen.
Mit áti 1〉 den Soma [A.] hell strömen lassen über [A.]
2〉 hell hindurchströmen zu (abhí mit Acc.).
abhí 1〉 hell hinströmen zu [A.]
2〉 etwas [Page840] Herrliches [A.] hinströmen lassen zu (abhí oder ádhi mit A. oder L.).
ā́ 1〉 hell hinströmen zu [A.]
2〉 etwas Herrliches [A.] jemandem [D.] zuströmen
3〉 etwas, jemand [A.] herbeiströmen od. herbeistrahlen.
nír läutern.
pári, 1〉 hell hinströmen zu [L.]
2〉 läutern.
sám reinigen.
Stamm I. páva:
-ase 2〉 {732, 3}
{809, 31} (dhā́ma gónām).
-ate 2〉 {748, 4}
{777, 25}
{818, 13} (áti hvárāṃsi).
-ante 1〉 {829, 5} bhā́māsas (agnés). — 2〉 {725, 3}
{754, 3}
{776, 5}. — 3〉 {544, 4} (s. o.). — abhí 2〉 mádiam mádam {735, 4} (abhí kóśam)
{819, 14} (ádhi viṣṭápi).
-asva 2〉 {713, 1}
{714, 1}
{736, 4}. _{736, 6}
{737, 1}
{741, 4}
{755, 6}
{764, 5}
{767, 3}
{771, 1}. _{771, 2}
{773, 28}
{774, 26}
{775, 22}
{776, 22}. _{776, 30}
{778, 4}. _{778, 21}
{779, 1}. _{779, 13}. _{779, 16}
{782, 9}
{796, 1}
{798, 22}. _{798, 48}
{808, 13}. _{808, 21}
{812, 5}. _{812, 6}
{818, 7}
{820, 1}. _{820, 15}
{821, 7}. _{821, 10}. — 4〉 nas rāyás {747, 2}
nas íṣas {754, 6}
{725, 4}
śám gáve {723, 7}
índrāya mádam {818, 5}. — áti 2〉 {748, 2} (abhí kóśam). — abhí 1〉 víśvāni kā́viā {774, 25}
{778, 1}
{819, 23}
víśvā dhā́ma {821, 4}. — ā́ 2〉 nas vṛṣṭím {761, 1}
nas śúṣmam {742, 3}
nas íṣam {777, 13}
{798, 18}.
-atām [3. s.] 4〉 dāśúṣe vásu {748, 5}.
-antām 4〉 dāśúṣe vásu {776, 6}. — ā́ 2〉 nas rayím, suvī́riam {725, 5}
{777, 24}.
pava:
-a ā́ 2〉 asmábhyam vṛṣṭím {761, 3}.
-ase 2〉 {735, 6}
{775, 24}
{788, 5}
{792, 2}
{797, 3}
{798, 5}. _{798, 23}
{809, 32}. — 4〉 ā́yūṃṣi (nas) {778, 19}.
-ate 2〉 {207, 5}
{715, 10}
{718, 7}. _{718, 8}
{737, 5}
{754, 2}
{773, 25}
{774, 14}
{775, 13}
{779, 8}. _{779, 11} (ghṛtám ná mádhu). _{779, 12} (ghṛtámna śúci)
{783, 3}
{784, 4}. _{784, 5}. _{784, 7}
{787, 2}
{788, 1}. _{788, 4}
{789, 2}. _{789, 5}
{790, 4}
{792, 1}
{796, 4}. _{796, 5}
{798, 7}. _{798, 9}. _{798, 19}. _{798, 20}. _{798, 21}. _{798, 33}
{799, 2}. _{799, 8}
{800, 1}
{801, 6}
{806, 1} (vrajám ná mánma)
{808, 5}
{809, 5}. _{809, 10}. _{809, 11}. _{809, 23}. _{809, 46}. _{809, 56}
{813, 5}. _{813, 6}. _{813, 16}
{818, 2}
{819, 7}. _{819, 17}
{820, 5}
{822, 11}
{980, 1}
ná‿ índrāt ṛte 〰 dhā́ma kím caná {781, 6}. — 3〉 matís śúcis sómas iva 〰 agnáye {449, 1}. — 4〉 índrāya kā́miam mádhu {797, 4}
mádhu priyám {798, 10}
rāyás {798, 45}. — abhí 2〉 priyā́ṇi {787, 1}
{809, 12}. — ā́ 1〉 índrasya kukṣā́ {792, 3}
índram {796, 3}. — pári tvací {781, 3}.
-ante 1〉 ghṛtásya dhā́ras {354, 9} (abhí tád). _{354, 10}
1〉 und 3〉 ghṛtám ná śúci matáyas {451, 2}. — 2〉 {482, 1}
{813, 10}. — ā́ 3〉 mitrā́váruṇā, bhágam {719, 8}.
-āte [Co.] 2〉 {809, 4} (áti vā́ram ávyam).
-asva (-asvā) 2〉 {714, 9}
{718, 1}
{753, 5}
{756, 4}
{757, 1}. _{757, 6}
{758, 5}
{761, 2}
{762, 5}
{767, 4}
{773, 9}. _{773, 19}. _{773, 22}
{775, 7}
{776, 13}
{777, 10}. _{777, 12}. _{777, 15}. _{777, 27}
{780, 10}
{781, 10}
{784, 8} = {819, 24} (pári rájas)
{794, 5}
{797, 6}
{798, 39}
{800, 7} (śárdhas ná mā́rutam)
{801, 7}
{802, 3}. _{802, 6}
{808, 3}. _{808, 4}. _{808, 12}
{809, 15}. _{809, 16}. _{809, 27}. _{809, 43}. _{809, 53}
{818, 14}
{821, 6}
{822, 12}. — 3〉 {800, 7} śárdhas ná mā́rutam. — [Page841] 4〉 śám gáve {723, 3}
ghṛtám {761, 3}
śám {772, 4}
nas vásumat, híraṇyavat {798, 38}
vṛṣṭím divás {808, 14}
{820, 10}
mádhvas sū́dam, vásvas útsam {809, 44}
ayā́ pavā́ 〰 ‿enā́ vásūni {809, 52}
devébhias, prajā́yai śám {821, 5}. — ā́ 1〉 maghónas {720, 7}
pavítram {737, 6}
{762, 4}
índrasya jaṭháram {782, 10}. — 2〉 asmábhyam rāyás {745, 6}
nas rayím {747, 1}
{752, 3}
{809, 44}
rayím asmé {775, 1}
dúvas devébhias {777, 3}
nas íṣam {777, 13}
asmábhyam sahasríṇam {777, 21}
nas suvī́riam {781, 8}
nas saumanasám {809, 28}
viśé ájītim {809, 30}
nas suastí {809, 36}
vī́ram nas bhágam ca {809, 44}. — 3〉 íṣam {753, 4}
rayím {774, 12}
híraṇyavat {775, 18}
suvī́riam {777, 5}
víśvān devā́n {792, 4}
tám {779, 30}
samīciné púraṃdhī {802, 4}
sanítram divás {809, 29}
ohne Objekt: {778, 15} (gáviṣṭaye)
{825, 2} (ārjīkā́t).
-atām [3. s.] 3〉 máhyam vā́tas 〰 kā́me asmin {954, 2}.
-adhvam 2〉 {733, 6}.
Impf. ápava:
-athās 2〉 {808, 12} yáthā‿ 〰 manáve vayodhā́s.
Stamm II. punā́, schwach punī:
-āmi 5〉 ródasī ṛténa {133, 1}. — sám {839, 3} (etā́m).
-ā́ti 5〉 bhúvanāni māyáyā {160, 3}. — 6〉 te sómam {713, 6}.
-ánti 6〉 sómam {821, 11}. — 9〉 manīṣā́s {242, 5}.
-anti 6〉 aṃśúm {270, 7}
tám (sómam) {811, 5} (avyáye vā́re). — 9〉 vā́cam {785, 7}. — pári 2〉 hárim (sómam) vā́reṇa {810, 7}.
-ā́ta [-ā́tā 2. pl. Co.] 6〉 dakṣasā́dhanam (sómam) {816, 3}.
-íhi 6〉 sómam {728, 3}
{763, 1} (SV. falsch-āhí). 10〉 mā {779, 27}.
-īhi 10〉 bráhma nas téna (pavítreṇa) {779, 23}. _{779, 24} (agne)
nas brahmasavaís {779, 24} (agne)
mā́m _{779, 25}
dákṣais nas _{779, 26}.
-ītāt [2. s. Iv.] 6〉 apás óṣadhībhis {856, 5}.
-ātu 10〉 nas {779, 22}.
-ītá [2. pl. Iv.] 10〉 mā {779, 27}.
-ītána [dass.] 6〉 sómam {716, 4}.
-ītana [dass.] 6〉 sómam {723, 5}
índum {774, 29}. — 9〉 yajñám {15, 2} (marutas), wo potrā́t zu píbata zu ziehen ist.
-ántu 10〉 mā́m {779, 27}.
-antu 10〉 {843, 10} ā́pas … ghṛténa nas ghṛtapū́as 〰.
-īte [3. s. me.] 8〉 krátum {632, 11}
{633, 1}.
-até [3. pl. me.] reflexiv 8〉 krátum {1022, 6}. — passivisch 5〉 yébhis (ketúbhis) nṛmṇā́ ca devíā ca 〰 {782, 3}.
Impf. apunā:
-an 5〉 samídhas {236, 9}.
III. Doppelstamm punīṣá [s. unter tar]:
-é [1. s. me.] 9〉 manīṣā́m {601, 1}.
Aor. apāvis:
-ṣus áti 1〉 tvā (sómam) áti vā́ram {772, 2}.
Aor. pavis:
-ṣṭa [3. s. Co. me.] 2〉 índus {776, 10}
{821, 13}.
Aor.Plusquamp. ápupu:
-ot 5〉 {260, 8} tribhís pavítrais 〰 (agnis) hí arkám, hṛdā́ matím jyótis ánu prajānán. [Page842]
Stamm des Pass. pūya:
-ase 6〉 pavítre … devébhyas {798, 30} (soma).
-ate 6〉 sómas sutás 〰 {809, 35}
sotṛ́bhis 〰 {798, 12}.
Part. punát [von Stamm II.]:
-ántā [du.] 7〉 dhánum bṛhatī́m apsú antár {853, 17}.
-ántas 7〉 sáktum títanuā {897, 2}.
-atī́ 10〉 {301, 7} (krátvā dhītís).
Part. Me. pávamāna [von Stamm I.]:
-a 2〉 {716, 1}. _{716, 9}
{717, 10}
{721, 9}
{723, 9}
{724, 9}
{725, 8}
{731, 6}
{735, 3}
{736, 3}
{737, 2}
{738, 6}
{747, 1}
{748, 3}
{752, 4}
{755, 4}
{771, 4}
{773, 18}. _{773, 26}
{775, 11}. _{775, 23}
{776, 9}
{777, 2}—_{777, 4}. _{777, 11}
{778, 2}. _{778, 3}. _{778, 30}
{779, 21}
{784, 9}
{786, 9}
{791, 3}. _{791, 5}
{797, 2}
{798, 1}. _{798, 4}. _{798, 28}. _{798, 29}. _{798, 30}. _{798, 34}. _{798, 35}. _{798, 38}
{802, 5}
{804, 4}
{805, 4}
{806, 5}
{808, 4}. _{808, 11}. _{808, 23}
{809, 31}
{812, 7}—_{812, 9}
{813, 9}
{819, 21}. _{819, 22}
{820, 3}
{822, 2}. _{822, 3}. _{822, 9}
{825, 6}. _{825, 7}.
-as 1〉 sámiddhas {717, 1}
tánūnápāt {717, 2}
īḍénias {717, 3}
índras {717, 7}
agnís {778, 20}
pūṣā́ {793, 4}. — 2〉 {710, 14} (〰 harítas ā́ viveśa), {715, 2}—_{715, 5}. _{715, 7}. _{715, 8}
{717, 4}. _{717, 9} (háris)
{717, 7}
{719, 5}
{732, 2}
{739, 4}. _{739, 5}
{740, 5}
{742, 4}
{749, 3}. _{749, 4}
{761, 5}
{771, 3}
{772, 3}
{773, 16}
{774, 10}. _{774, 11}. _{774, 16}. _{774, 30}
{775, 8}
{777, 16}
{778, 22}. _{778, 24}. _{778, 26}. _{778, 27}
{779, 22}
{781, 2}
{788, 3}
{790, 5}
{792, 5}
{793, 3}
{797, 8}
{798, 8}. _{798, 12}. _{798, 13}. _{798, 18}
{800, 5}
{801, 1}
{803, 3}
{808, 7}. _{808, 8}. _{808, 21}
{809, 14}. _{809, 24}. _{809, 41}. _{809, 44}
{815, 6}
{818, 10}
{819, 11}. _{819, 15}. _{819, 22}
{822, 10}.
-am 2〉 {725, 2}
{738, 3}
{758, 6}
{762, 3}
{772, 1}
{779, 9}
{790, 3}
{793, 5}
{798, 24}. — 3〉 {809, 8} āṅgūṣíam 〰 ‥ prá vadanti vāṇám.
-ena 2〉 {717, 5}
{809, 58}.
-āya 2〉 {723, 1}
{777, 7}
{798, 44}.
-asya 2〉 yajñám {717, 8}
svā́hākṛtim {717, 11}
svanás {753, 3}
ándhasas {763, 3}
vratā́ni {765, 3}
sakhitvám {773, 4}
rásas {773, 17}
rásam {776, 24}
sárgās {776, 7}
{778, 10}
candrā́s {778, 25}
ūrmáyas {793, 1}
raśmáyas {798, 6}
tád satyám astu {804, 5}
rúcas {808, 24}
dhā́māni {826, 1}.
-ās [V. pl. m.] 2〉 {725, 9}.
-ās [N. pl. m.] 2〉 {775, 25}. _{775, 27}
{797, 7}
{799, 5}
{819, 25}.
-āsas 2〉 {733, 4}
{736, 1}
{743, 1}
{775, 26}
{779, 7}
{781, 9}
{813, 8}.
punāná [von Stamm II.]:
-a [V.] 2〉 {721, 7}.
-ás 1〉 {525, 2} (agnís). — 2〉 {718, 9}
{720, 3}. _{720, 6}
{725, 1}
{728, 6}. _{728, 8}
{731, 1}. _{731, 3}. _{731, 5}
{732, 5}
{737, 4}
{739, 1}. _{739, 6}
{740, 6}
{742, 1}
{752, 1}. _{752, 5}. _{752, 6}
{754, 5}
{755, 3}
{766, 3}. _{766, 4}
{769, 4}
{773, 6}. _{773, 23}. _{773, 27}
{774, 23}
{775, 28}
{776, 14}. _{776, 15}. _{776, 25}—_{776, 27}
{778, 28}
{780, 9}
{787, 5}
{794, 1}
{798, 3}. _{798, 9}. _{798, 21}. _{798, 26}. _{798, 33}
{799, 9}
{803, 4}. _{803, 6}
{804, 3}. _{804, 6}
{805, 5}
{807, 1}. _{807, 5}
{808, 3}. _{808, 23}
{809, 6}. _{809, 12}. _{809, 18}. _{809, 25}. _{809, 27}. _{809, 37}. _{809, 38}. _{809, 45}
{811, 6}
{812, 2}
{813, 7}
{815, 2}. _{815, 4}. _{815, 5}
{818, 10}. _{818, 12}
{819, 4}. _{819, 6}. _{819, 18} (camū́)
{821, 9}
{822, 10}. _{822, 11}
{823, 1}. — 6〉 passivisch nṛ́bhis {799, 1}
matíbhis {808, 15}
váyasā {809, 47}
ávibhis {819, 2}
bráhmaṇā {825, 5}. — 7〉 reflexiv tanúam {782, 8}. — 8〉 reflexiv krátum {235, 5}.
-ás [viersilbig, wie pávamānas] 2〉 {730, 7}.
-ám 2〉 {747, 5}
{798, 25}
[Page843] {817, 1} — 6〉 passivisch gā́thayā {811, 4}.
-ā́ya 2〉 {741, 3}
{815, 1}
{816, 1}.
-ásya 2〉 {728, 4}
{747, 6}
{798, 47}.
-ā́s [m.] 2〉 {718, 4}
{818, 9}. — 7〉 avadyā́ni {507, 4}.
-ā́sas [m.] 2〉 {478, 2}
{720, 2}.
-é [du. f.] 7〉 tanúā mithás {352, 6}.
-ā́s [N. pl. f.] 2〉 gā́vas {736, 2}
{801, 5}. — 5〉 várṇam {194, 5} (dvā́ras devī́s). — 6〉 passivisch (ā́pas) {565, 1}.
-ā́s [A. pl. f.] 6〉 passivisch pavítrais {265, 16} (apás).
P. Pass. pūyámāna [v. Stamm des Pass.]:
-as 6〉 {799, 6}
{804, 1}
{808, 10}. _{808, 16} (sotṛ́bhis). _{808, 21}
{809, 1}—_{809, 3}. _{809, 36}. _{809, 39}. _{809, 42}. _{809, 48}—_{809, 51}. _{809, 55}.
-ās [N. pl. f.] 6〉 {354, 6} samyák sravanti sarítas ná dhénās antár hṛdā́ mánasā 〰.
Part. II. pūtá:
-ás 6〉 {809, 31}
{821, 8}. — 7〉 úd íd ābhyas (adbhyás) 〰 emi {843, 10}.
-ám [n.] 5〉 ghṛtám ná 〰 {236, 1}
{306, 6}
{440, 6}
{632, 4} (stómam). — 6〉 ándhas aṃśós {297, 19}. — 7〉 sárvam 〰 (alles Reine) {779, 31}.
-ásya 6〉 (sutásya) {703, 5}.
-ā́s [m.] 6〉 sómāsas {734, 3}
{813, 12}. — 10〉 (devā́s) {844, 2} (rein).
-ā́sas 6〉 sutā́s imé áṇvībhis 〰 {3, 4}.
-ā́ [f.] 7〉 {519, 9} 〰 iva svádhitis.
-ā́s [A. pl. f.] 9〉 vā́cas, gíras {79, 10}.
pūta (vgl. gábhasti-, śáka-, sú-, śukra-pūta):
-as ní sómas {637, 11}. — pári 2〉 sómas {135, 2} (ádribhis)
{622, 2} (ávyas vā́rais).
-am ní (sómam) {205, 9} (váne).
Absol. pūtvī́:
-ī́ 7〉 apālā́m trís 〰 {700, 7}.
Verbale pū́
enthalten in ghṛta-, viṣṇā-, sva-pū́.
841, 3 v. u.: Plusquamp. st. Aor.
Burnouf
French
*पू पू। पुनामि, पुने 9 et पवे 1
p.
पुपाव, पुपुवे
f2. पविष्यामि, पविष्ये
a1.
अपाविषम् et अपविषि
gér. पूत्वा et पवित्वा।
{@Ps.@} पूये
pp. पूत et पवित। Nettoyer
purifier
[au propre et au fig.]. -- Au moy. पवे, se purifier, être pur.
? aller
? demander. -- Au ps. पूये être purifié,
अद्भिस् par les eaux sacrées
पापानाम् de ses péchés.
Cf. lat. purus, puto.
Stchoupak
French
१ पू-
{%punāti punīte (pavate)
pūyate pavayati %} पावयते -ते
{%(pāvyate)
pūta- °pūya %} -- nettoyer, purifier (aussi fig.), filtrer, faire
briller
éclairer (esprit)
moy. souffler à travers en purifiant, souffler
pass. être nettoyé, lavé, purifié
être délivré (du péché, abl.)
dés. vouloir purifier
caus. nettoyer, purifier.
२ पू-
ag. ifc. qui purifie, qui nettoie.