| YouTube Channel

पुष्यः (puSyaH)

 
Apte
English
पुष्यः [puṣyḥ], 1 The Kali age.
The month called पौष.
The eighth lunar mansion (consisting of three stars), written also तिष्य. -ष्यम्
Ved.
The blossom.
Foam, scum. -ष्या The asterism called पुष्य.
Comp.
 -अभिषेकः, -स्नानम् a ceremony of coronating a king
&c.
 , when the moon stands in the asterism Puṣya. -नेत्रा
f.
 The night on which the Puṣya planet is seen for all the time. -योगः the moon when in conjunction with Puṣya. -रथः
=
 पुष्परथः q. v. युक्तः पुष्परथश्च Pratimā 1.3. -रागः
=
 पुष्परागः q. v.
Kau.
A.
 2.11.29.
Apte 1890
English
पुष्यः 1 The Kali age.
2 The month called पौष.
3 The eighth lunar mansion (consisting of three stars), written also तिष्य.
ष्यं Ved. 1 The blossom.
2 Foam, scum.
ष्या The asterism called पुष्य.
Comp.
अभिषेकः,
स्नानं a ceremony of coronating a king &c. when the moon stands in the asterism Puṣya.
योगः the moon when in conjunction with Puṣya
रथः = पुष्परथः q. v.
Apte Hindi
Hindi
पुष्यः
पुं*
 - पुष् + क्यप्
कलियुग
पुष्यः
पुं*
 - पुष् + क्यप्
पौष का महीना
पुष्यः
पुं*
 - पुष् + क्यप्
आठवाँ नक्षत्र (तीन तारों का पुँज)
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पुष्यः
noun
सः कालः यदा चन्द्रमाः अश्विन्यादिषु सप्तविंशतिषु नक्षत्रेषु अष्टमे नक्षत्रे वर्तते।
"सः पुष्ये जातः।"
Synonyms:
 पुष्यः
noun
चतुर्विंशतिबुद्धेषु एकः ।
"पुष्यस्य उल्लेखः कोशे वर्तते"
Synonyms:
 पुष्यः
noun
एकं नक्षत्रम् ।
"पुष्यः इति षष्ठं नक्षत्रं वर्तते"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: पुष्यः
Root: पुष्य
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ पुष्य-नक्षत्रम्
Meaning(s):
⇒ One of the 27 nakṣatras
Shloka(s):
2|1|39|2 ► योग्यः सिध्यश्च पुष्यस्याद्यमकौ तु पुनर्वसू॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|39|2 ⇢ योग्यः (योग्य) (पुं) ⇒ Epithet of Puṣya nakṣatra ⇒ पुष्य-नक्षत्रम्
➠ 2|1|39|2 ⇢ सिध्यः (सिध्य) (पुं) ⇒ Epithet of Puṣya nakṣatra ⇒ पुष्य-नक्षत्रम्
➠ 2|1|39|2 ⇢ पुष्यः (पुष्य) (पुं) ⇒ One of the 27 nakṣatras ⇒ पुष्य-नक्षत्रम्
Related word(s):
isa_k ➡ २७ नक्षत्राः
परा_अपरासंबन्धः ➡ नक्षत्रम्
जातिः ➡ नक्षत्रम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पुष्यः,
पुं,
 (पुष्यन्त्यस्मिन्नर्था इति । पुष + “पुष्य-सिद्धौ नक्षत्रे ।” ३ । १ । ११६ । इति क्यप् ।)अश्विन्यादिसप्तविंशतिनक्षत्रान्तर्गताष्टमनक्षत्रम् ।तत्तु बाणाकारैकतारात्मकम् । इति ज्योति-षम् ॥
तत्पर्य्यायः । सिध्यः २ तिष्यः ३ । इत्य-मरः । १ । ३ । २२ ॥
पुष्या ४ । इति भरतः ॥
(यथा, मनुः । ४ । ९६ ।“पुष्ये तु छन्दसां कुर्य्याद्बहिरुत्सर्ज्जनं द्विजः ॥
”)तस्य स्वरूपं यथा, --“बालपीठकठिनीरजःप्रभेमध्यमाश्रितविहायसे गुरौ ।तौलिकात् पृषतशावलोचनेलोचनाद्रिकुमितागताः कलाः ॥
” २ । ५२ ॥
इति कालिदासकृतरात्रिलग्ननिरूपणम् ॥
* ॥
तत्र जातस्य फलम् ।“प्रसन्नगात्रः पितृमातृभक्तःस्वधर्म्मयुक्तोऽभिनयाभियुक्तः ।भवेन्मनुष्यः खलु पुष्यजन्मासम्मानचामीकरवाहनाढ्यः ॥
”इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
तन्नक्षत्रे गङ्गास्नानफलं यथा, --“संक्रान्तिषु व्यतीपाते ग्रहणे चन्द्रसूर्य्ययोः ।पुष्ये स्नात्वा तु जाह्रव्यां कुलकोटीः समुद्धरेत् ॥
”इति ब्रह्माण्डपुराणम् ॥
* ॥
पौषमासः । कलियुगः । इति मेदिनी । ये, ३८ ॥
(सूर्य्यवंशीयनृपविशेषः । यथा, रघुः । १८ । ३२ ।“तस्य प्रभानिर्ज्जितपुष्परागंपौष्यां तिथौ पुष्यमसूत पत्नी ।तस्मिन्नपुष्यन्नुदिते समग्रांपुष्टिं जनाः पुष्य इव द्वितीये ॥
”पुष + भावे क्यप् । पुष्टिः । यथा, ऋग्वेदे । १ ।१९१ । १२ ।“त्रिः सप्त विष्पुलिङ्गका विषस्य पुष्यमक्षन् ॥
”“विषस्यास्मदावरकस्य पुष्यं पोषमक्षन् ।” इतितद्भाष्ये सायनः ॥
)