| YouTube Channel

पुष्पम् (puSpam)

 
Apte
English
पुष्पम् [puṣpam], [पुष्प् विकाशे-अच्]
A flower, blossom
पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति
Bg.*
 9.26.
The menstrual discharge
as in पुष्पवती q. v.
A topaz (पुष्पराग)
Rām.*
 2.94.6.
A disease of the eyes (albugo).
The car or vehicle of Kubera
see पुष्पक.
Gallantry, politeness (in love language).
Expanding, blooming, blossoming (said to be
m.
 in this sense).Comp. -अग्रम् pistil.
अञ्जनम् calx of brass used as a collyrium.
A white flower-like substance which appears when zinc is mixed with copper and heated for preparing brass.
Zinc oxide (Mar. जस्तफूल). -अञ्जलिः a handful of flowers. -अनुगम् a powder promoting menstruation. -अभिषेक
=
 ˚स्नान q. v. -अम्बु the honey of flowers. -अम्बुजम् the sap of flowers. -अवचयः collecting or gathering flowers. -अवचायिन्
=
 पुष्पाजीव q. v. -अस्त्रः an epithet of the god of love. -आकर
a.
 rich or abounding in flowers
मासो नु पुष्पाकरः
V.*
 1.9. -आगमः the spring. -आजीवः a florist, garland-maker. -आननः a kind of liquor. -आपीडः a chaplet of flowers.-आयुधः, -इषुः the god of love
पुष्पायुधं दुराधर्षम्
Mb.
 * 1. 172.17
Mahimna 23. -आसवम् honey. -आसारः a shower of flowers
पुष्पासारैः स्नपयतु भवान् व्योमगङ्गाजलार्द्रैः
Me.*
 45. -आस्तरकः, -आस्तरणम् the art of strewing flowers (one of the 64 Kalās). -उद्गमः appearance of flowers. -उद्यानम् a flower-garden. -उपजीविन्
m.
 a florist, gardener, garland-maker. -करण्डकम्
N.
 of the garden of Ujjayinī. -करण्डिनी
N.
 of the city, Ujjayinī.
कालः 'flower-time', the spring.
the time of the menses. -कासीसम् green (or black) sulphate of iron. -कीटः a large black bee. -केतनः, -केतुः the god of love. (n. )
calx of flowers.
vitriol (used as a collyrium). -गण्डिका
N.
 of a kind of farce (in which men act as women and women as men)
S. D. -गृहम् a flowerhouse, conservatory. -घातकः the bamboo.
चयः gathering flowers
a quantity of flowers. -चापः the god of love. -चामरः a kind of cane. -जम् the juice of flowers. -दः a tree.
दन्तः
N.
 of an attendant of Śiva.
N.
 of the author of the Mahimnastotra.
N.
 of the elephant presiding over the northwest
शुद्धाक्षमैन्द्रं भल्लाटं पुष्पदन्तं तथैव च Hariv.
the sun and moon (dual). -दामन्
n.
 a garland of flowers.
द्रवः the sap or exudation of flowers.
an infusion of flowers. -द्रुमः a flowering tree. -धः the offspring of an outcast Brāhmaṇa
cf.
 व्रात्यात् तु जायते विप्रात् पापात्मा भूर्जकण्टकः । आवन्त्यवाटधानौ च पुष्पधः शैख एव च ॥
Ms.*
 1.21. -धनुस्, -धन्वन्
m.
 the god of love
द्रुतमेत्य पुष्पधनुषो धनुषः
Śi.*
 9.41
शतमखमुपतस्थे प्राञ्जलिः पुष्पधन्वा
Ku.*
 2.64. -धरः
a.
 bearing flowers. -धारणः an epithet of Viṣṇu. -ध्वजः the god of love. -निक्षः a bee. -निर्यासः, -निर्यासकः the sap, nectar, or juice of flowers. -नेत्रम् the tube of a flower. -पत्रिन्
m.
 the god of love. -पथः, -पदवी the vulva. -पुटः the calyx of a flower.
(in music) a particular position in dancing. -पुरम्
N.
 of Pāṭaliputra
प्रासादवातायनसंश्रितानां नेत्रोत्सवं पुष्पपुराङ्गनानाम्
R.*
 6.24. -प्रचयः, -प्रचायः the plucking or gathering of flowers. -प्रचायिका gathering of flowers. -प्रस्तारः a bed or couch of flowers. -फलः the wood-apple tree.-बटुकः a courtier, gallant
(v. l. for पुष्पनाटक), -बलिः an offering of flowers. -बाणः, -वाणः an epithet of the god of love. -भद्रः a kind of pavilion with 62 columns.-भवः the nectar or juice of flowers. -मञ्जरिका a blue lotus. -माला a garland of flowers.
मासः the month of Chaitra
मम त्वयं विना वासः पुष्पमासे सुदुःसहः
Rām.*
 4.1. 41.
the spring
अजितभुवनस्तथा हि लेभे सिततुरगे विजयं न पुष्पमासः
Ki.*
 1.35. -यमकम् a kind of Yamaka
cf.
Bk.*
 1.14. -रजस्
n.
 the pollen. -रथः a carriage for travelling or for pleasure (but not for war)
मुख्यः पुष्परथो युक्तः किं न गच्छति ते$ग्रतः
Rām.*
 2.26.15. -रसः the nectar or juice of flowers. ˚आह्वयम् honey. -रागः, -राजः a topaz. -रेणुः pollen
वायुर्विधूनयति चम्पकपुष्पपेणून् Kavirahasya
R.*
 1.38. -पुष्परोचनः the Nāgakesara tree. -लावः a flower-gatherer. (-वी) a female flowergatherer
Me.*
 26. -लिक्षः, -लिह्
m.
 a bee. -लिपिः A particular style of writing. -वर्षः, -वर्षणम् a shower of flowers
सुरभि सुरविमुक्तं पुष्पवर्षं पपात
R.*
 12.12
पुष्पवर्षो महानभूत् Rām. -वाटिका, -वाटी
f.
 a flower-garden. -वृक्षः a tree bearing flowers. -वृष्टिः
f.
 a shower of flowers
परस्परशरव्राताः पुष्पवृष्टिं न सेहिरे
R.*
 12.94. -वेणी a garland of flowers. -शकटिका, -शकटी a heavenly voice, voice from heaven. ˚निमित्तज्ञानम् Knowledge of the omens which result from heavenly voices (one of the 64 Kalās). -शय्या a flowery bed, a couch of flowers. -शरः, -शरासनः, -सायकः the god of love.-समयः the spring. -सारः, -स्वेदः the nectar or honey of flowers. -सारा the holy basil. -सिता a kind of sugar.-स्नानम् a kind of inauguration.
हासः an epithet of Viṣṇu.
the blooming of flowers. -हासा a woman in her courses. -हीना a woman past child-bearing.
Apte Hindi
Hindi
पुष्पम्
नपुं*
 - पुष्प् + अच्
"फूल, कुसुम"
पुष्पम्
नपुं*
 - पुष्प् + अच्
"रजः स्राव, रजोधर्म"
पुष्पम्
नपुं*
 - पुष्प् + अच्
पुखराज
पुष्पम्
नपुं*
 - पुष्प् + अच्
"आंखों का रोग विशेष, श्वेतक"
पुष्पम्
नपुं*
 - पुष्प् + अच्
कुबेर का रथ
पुष्पम्
नपुं*
 - पुष्प् + अच्
"शौर्य, (प्रेमकी भाषा में) नम्रता"
पुष्पम्
नपुं*
 - पुष्प् + अच्
"विस्तार होना, खिलना, प्रफूल्ल होना"
पुष्पम्
नपुं*
 - पुष्प्+अच्
फूल
पुष्पम्
नपुं*
 - पुष्प्+अच्
पुष्परागमणि
पुष्पम्
नपुं*
 - पुष्प्+अच्
कुबेर का रथ
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पुष्पम्
noun
नासिकायां कर्णे वा धार्यमाणः अलङ्कारः।
"भ्रातृजायायाः नासिकायां पुष्पं शोभते।"
Synonyms:
 स्त्रीधर्मः, स्त्रीरजः, रजः, ऋत्वम्, कन्याव्रतम्, ऋतुः, आर्तवम्, पुष्पम्
noun
स्त्रीषु नियतकालपर्यन्तं प्रतिमासे गर्भाशयात् स्रवन् रक्तस्रावः।
"स्त्रीधर्मस्य समये स्त्रिभिः विशेषतया अवधातव्यम्।"
Synonyms:
 पुष्पम्, कुसुमम्, सुमनसः, सूनम्, प्रसवः, सुमनः
noun
तरुलतादीनां प्रसवः यस्मिन् फलधारणशक्तिः अस्ति।
"उद्याने पुष्पाणि सन्ति।"
Synonyms:
 रजः, ऋतुः, कुसुमम्, पुष्पम्, आर्त्तवम्
noun
स्त्रीणां मासे मासे योनिनिःसृतम् रक्तम्।
"रजसः स्रावकाले स्त्री पीडाम् अनुभवति।"
Tamil
Tamil
புஷ்பம் : மலர், புஷ்பராகக்கல். பெண்களின் மாத விடாய்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: पुष्पम्
Root: पुष्प
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ flower
⇒ blossom
⇒ blooming
⇒ gallantry
⇒ expanding
⇒ politeness
⇒ menstrual flux
⇒ kind of perfume
⇒ vehicle of kubera
⇒ declaration of love
⇒ spot on the nails and teeth
⇒ particular disease of the eye
⇒ albugo [fungus that causes white rust in plants]
Shloka(s):
2|4|17|1 ► स्त्रियः सुमनसः पुष्पं प्रसूनं कुसुमं सुमम्। (वनौषधिवर्गः)
3|3|194|1 ► द्रुमप्रभेदमातङ्गकाण्डपुष्पाणि पीलवः। (नानार्थवर्गः)
3|3|208|2 ► स्यादुत्पादे फले पुष्पे प्रसवो गर्भमोचने॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|17|1 ⇢ सुमनसः (सुमनस्) (स्त्री) ⇒ easy, wise, gracious, cheerful, pleasant, satisfied, agreeable, favourable, benevolent, comfortable, intelligent, good-minded, well pleased, well-disposed, flowers [when in pl.], great-flowering jasmine
➠ 2|4|17|1 ⇢ पुष्पम् (पुष्प) (नपुं) ⇒ flower, blossom, blooming, gallantry, expanding, politeness, menstrual flux, kind of perfume, vehicle of kubera, declaration of love, spot on the nails and teeth, particular disease of the eye, albugo [fungus that causes white rust in plants]
➠ 2|4|17|1 ⇢ प्रसूनम् (प्रसून) (नपुं)
➠ 2|4|17|1 ⇢ कुसुमम् (कुसुम) (नपुं) ⇒ fruit, flower, blossom, menstrual discharge, particular disease of the eyes
➠ 2|4|17|1 ⇢ सुम (सुम) (नपुं)
➠ 3|3|194|1 ⇢ पीलुः (पीलु) (पुं) ⇒ atom, worm, arrow, flower, elephant, piece of bone, group of palm trees or the stem of the palm, blossoms of baruwa sugarcane [Saccharum bengalense - Bot.], slow match tree or toothbrush tree [Careya Arborea or Salvadora Persica -Bot.]
➠ 3|3|208|2 ⇢ प्रसवः (प्रसव) (पुं) ⇒ aid, rush, birth, fruit, origin, flower, flight, course, product, impulse, pursuit, increase, delivery, begetting, posterity, offspring, birthplace, descendant, conception, generation, parturition, furtherance, acquisition, procreation, stimulation, pressing out, giving birth, augmentation, anything that is produced, setting or being set in motion
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ पुष्परेणुः
उपाधि ➡ अवयवः
परा_अपरासंबन्धः ➡ विकासोन्मुखपुष्पम्