| YouTube Channel

पुलकः (pulakaH)

 
Apte
English
पुलकः [pulakḥ], 1 Erection or bristling of the hairs of the body, a thrill (of joy or fear), horripilation
चारु चुचुम्ब नितम्बवती दयितं पुलकैरनुकूले
Gīt.*
 1
मृगमदतिलकं लिखति सपुलकं मृगमिव रजनीकरे 7
Amaru.*
 59, 82.
A kind of stone or gem
Kau.
A.
 2.11.29.
A flaw or defect in a gem.
A kind of mineral.
A ball of food with which elephants are fed (गजान्नपिण्ड).
Yellow orpiment, a dot of the same
रक्तोज्ज्वलांशुकवृते द्विरदस्य कुम्भे जाम्बूनदेन रचितः पुलको यथैव Abhiṣeka. 4.23.
A wine-glass.
A species of mustard.
See पुलाकः (1)
अश्राद्धेयानि धान्यानि कोद्रवाः पुलकास्तथा
Mb.
 * 13.91.38 (com. पुलकाः असंपूर्णतण्डुलयुक्तधान्यानि).
A bunch.Comp. -अङ्गः the noose of Varuṇa. -आलयः an epithet of Kubera. -उद्गमः erection of the hairs of the body, horripilation.
Apte 1890
English
पुलकः 1 Erection or bristling of the hairs of the body, a thrill (of joy or fear), horripilation
चारु चुचुंब नितंबवती दयितं पुलकैरनुकूले Gīt. 1
मृगमदतिलकं लिखति सपुलकं मृगमिव रजनीकरे 7
Amaru. 57, 77.
2 A kind of stone or gem.
3 A flaw or defect in a gem.
4 A kind of mineral.
5 A ball of food with which elephants are fed (गजान्नपिंड).
6 Yellow orpiment.
7 A wine-glass.
8 A species of mustard.
Comp.
अंगः the noose of Varuṇa.
आलयः an epithet of Kubera.
उद्गमः erection of the hairs of the body, horripilation.
Apte Hindi
Hindi
पुलकः
पुं*
 - तुल + कन्
"शरीर के बालों का सीधा खड़ा होना, (भय या हर्ष से) शिहरन, रोमाचं"
पुलकः
पुं*
 - तुल + कन्
एक प्रकार का पत्थर या रत्न
पुलकः
पुं*
 - तुल + कन्
रत्न में दोष
पुलकः
पुं*
 - तुल + कन्
एक प्रकार का खनिज पदार्थ
पुलकः
पुं*
 - तुल + कन्
अन्नपिंड जिससे हाथी पलते हैं
पुलकः
पुं*
 - तुल + कन्
हरताल
पुलकः
पुं*
 - तुल + कन्
शराब पीने का गिलास
पुलकः
पुं*
 - तुल + कन्
"एक प्रकार की सरसों, राई"
पुलकः
पुं*
 - पुल्+ण्वल्
" गुच्छा, झूंड"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 गुच्छः, स्तबकः, गुच्छकः, ग्रथ्नः, गुलुच्छः, पुलकः, गुञ्जः, कूर्चकः, स्तम्बकः, गुत्सकः, पुली, पूलः
noun
एकस्मिन् स्थाने बद्धानां वस्तूनां समुहः।
"कुञ्चिकायाः गुच्छः न जाने कुत्र गतः।"
Synonyms:
 पलिघः, पुलकः, पारी
noun
जलद्रव्यादिपानार्थम् उपयुज्यमानं भाजनम्।
"सः पलिघात् दुग्धं पिबति।"
Synonyms:
 पुलकः
noun
एकः नागः ।
"पुलकस्य उल्लेखः कोशे वर्तते"
Synonyms:
 पुलकः
noun
एकः राजपुत्रः ।
"पुलकस्य उल्लेखः विष्णुपुराणे वर्तते"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: पुलकः
Root: पुलक
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ रत्नभेदम्
Meaning(s):
⇒ Kind of precious stone
Shloka(s):
3|2|41|1 ► माणिक्यं पौष्पकं शङ्खः पुलको विमलादयः। (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|2|41|1 ⇢ पुलकः (पुलक) (पुं) ⇒ Kind of precious stone ⇒ रत्नभेदम्
Related word(s):
Tamil
Tamil
புலக: : மயிர்க்கூச்சு, புழு, கல், வைரம், மாணிக்கக் கல்லில் தோஷம்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पुलकः,
पुं,
 (पुल + स्वार्थे कन् ।) रोमाञ्चः ।तत्पर्य्यायः । रोमोद्भेदः २ त्वक्पुष्पम् ३ त्वग-ङ्कुरः ४ । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
(यथा, आर्य्या-सप्तशत्याम् । ३७९ ।“प्रेमलघूकृतकेशववक्षोभरविपुलपुलककुच-कलसा ।गोवर्द्धनगिरिगुरुतां मुग्धबधूर्निभृतमुप-हसति ॥
”)शरीरान्तर्ब्बहिर्भवकीटः । इति हेमचन्द्रः ॥
(तुच्छधान्यम् । यथा, पञ्चतन्त्रे । ३ । ९९ ।“पुलका इव धान्येषु पूतिका इव पक्षिषु ।मशका इव मर्त्त्येषु येषां धर्म्मो न कारणम् ॥
”)प्रस्तरविशेषः । तस्य परीक्षा यथा, --“पुण्येषु पर्व्वतवरेषु च निम्नगासुस्थानान्तरेषु च तथोत्तरदेशगत्वात् ।संस्थापिताश्च नखरा भुजगैः प्रकाशंसंपूज्य दानवपतिं प्रथिते प्रदेशे ॥
दाशार्णवागदवमेकलकालगादौगुञ्जाञ्जनक्षौद्रमृणालवर्णाः ।गन्धर्व्ववह्निकदलीसदृशावभासाएते प्रशस्ताः पुलकाः प्रसूताः ॥
शङ्खाब्जभृङ्गार्कविचित्रभङ्गाशूद्रैरुपेताः परमाः पवित्राः ।मङ्गल्ययुक्ता बहुभक्तिचित्रावृद्धिप्रदास्ते पुलका भवन्ति ॥
काकश्वरासभशृगालवृकोग्ररूपै-गृध्रैः समांसरुधिरार्द्रमुखैरुपेताः ॥
मृत्युप्रदास्तु विदुषा परिवर्ज्ज नीयामूल्यं पलस्य कथितञ्च शतानि पञ्च ॥
”इति गारुडे ७७ अध्यायः ॥
मणिदोषविशेषः । हरितालम् । गजान्नपिण्डम् ।गन्धर्व्वविशेषः । इति मेदिनी । के, १२१ ॥
असुराजी । गल्वर्कः । इति हेमचन्द्रः ॥