| YouTube Channel

पुलक (pulaka)

 
शब्दसागरः
English
पुलक
m.
 (-कः)
1. Erection of the hairs of the body, considered as
occasioned by internal pleasure or satisfaction.
2. An insect of
any class, affecting animals whether externally or internally.
3.
A sort of stone.
4. Flaw or defect in a gem.
5. A ball of bread
and sweetmeats with which elephants are fed.
6. Yellow orpiment.
7. A Gandharba or heavenly quirister.
8. A wine goblet or glass.
9. A sort of mustard.
E.
 पुल् to be great, कन्
aff.
Capeller Eng
English
पुलक
m.
N.
 of a plant
n.
pl.
 the erection of the hairs
of the body (as a sign of rapture or desire).
Yates
English
पुलक (कः) 1.
m.
 Idem
insect
sort
of stone
flaw in a gem
ele-
phant's food
yellow orpiment
a
Gandharba
a wine-glass or
goblet
a sort of mustard.
Wilson
English
पुलक
m.
 (-कः)
1 Erection of the hairs of the body, considered as occasioned by internal
pleasure or satisfaction.
2 An insect of any class, affecting animals whether externally or internally.
3 A sort of stone.
4 Flaw or defect in a gem.
5 A ball of bread and sweetmeats with which elephants are fed.
6 Yellow orpiment.
7 A Gandharba or heavenly quirister.
8 A wine goblet or glass.
9 A sort of mustard.
E.
 पुल to be great, क्वुन्
aff.
Apte
English
पुलकः [pulakḥ], 1 Erection or bristling of the hairs of the body, a thrill (of joy or fear), horripilation
चारु चुचुम्ब नितम्बवती दयितं पुलकैरनुकूले
Gīt.*
 1
मृगमदतिलकं लिखति सपुलकं मृगमिव रजनीकरे 7
Amaru.*
 59, 82.
A kind of stone or gem
Kau.
A.
 2.11.29.
A flaw or defect in a gem.
A kind of mineral.
A ball of food with which elephants are fed (गजान्नपिण्ड).
Yellow orpiment, a dot of the same
रक्तोज्ज्वलांशुकवृते द्विरदस्य कुम्भे जाम्बूनदेन रचितः पुलको यथैव Abhiṣeka. 4.23.
A wine-glass.
A species of mustard.
See पुलाकः (1)
अश्राद्धेयानि धान्यानि कोद्रवाः पुलकास्तथा
Mb.
 * 13.91.38 (com. पुलकाः असंपूर्णतण्डुलयुक्तधान्यानि).
A bunch.Comp. -अङ्गः the noose of Varuṇa. -आलयः an epithet of Kubera. -उद्गमः erection of the hairs of the body, horripilation.
Apte 1890
English
पुलकः 1 Erection or bristling of the hairs of the body, a thrill (of joy or fear), horripilation
चारु चुचुंब नितंबवती दयितं पुलकैरनुकूले Gīt. 1
मृगमदतिलकं लिखति सपुलकं मृगमिव रजनीकरे 7
Amaru. 57, 77.
2 A kind of stone or gem.
3 A flaw or defect in a gem.
4 A kind of mineral.
5 A ball of food with which elephants are fed (गजान्नपिंड).
6 Yellow orpiment.
7 A wine-glass.
8 A species of mustard.
Comp.
अंगः the noose of Varuṇa.
आलयः an epithet of Kubera.
उद्गमः erection of the hairs of the body, horripilation.
Monier Williams Cologne
English
पुलक
m.
 a species of edible plant,
MBh.
a species of tree,
L.
(pl. ) erection or bristling of the hairs of the body (considered to be occasioned by delight or rapture rather than by fear),
Kāv.
Pur.
 (also
n.
 but mostly occurring ibc. and ifc. with f(आ). )
a bunch (See तृण-प्°)
a kind of stone or gem,
Var.
flaw or defect in a gem,
L.
a kind of insect or vermin,
L.
a cake of meal with which elephants are fed,
L.
orpiment,
L.
a Gandharva,
L.
=
 असुराजी (?),
L.
N.
 of a prince,
VP.
of a Nāga,
L.
पुलक
n.
 a species of earth,
L.
horripilation (cf. above)
Monier Williams 1872
English
पुलक, अस्, m. erection or bristling of the hairs
of the body (considered by the Hindūs to be
occasioned by delight or desire rather than by fear),
a thrill of joy or of fear, horripilation
a species of
edible plant
a kind of stone or gem
flaw or defect
in a gem
any kind of insect or vermin infesting
animals
a ball of bread and sweetmeats with which
elephants are fed
yellow orpiment
a Gandharva or
heavenly chorister
a wine-goblet or glass
a species
of mustard
(अम्), n. a species of earth (= कङ्कु-
ष्ठ).
—पुलकाकुलाकृति (°क-आक्°, °ल-आक्°), इस्,
इस्, इ, ‘having the frame excited by horripilation, ’
thrilled with joy.
—पुलकाङ्ग (°क-अङ्°), अस्, m.
the noose or cord of Varuṇa.
—पुलकालय (°क-
आल्°), अस्, m. an epithet of Kuvera.
—पुलकी-कृत,
अस्, आ, अम्, having the hairs or down of the body
erect, thrilled with delight.
—पुलकीकृताङ्ग (°त-
अङ्°), अस्, ई, अम्, whose body has its hairs erect,
having the body thrilled with joy.
—पुलकोद्गम
(°क-उद्°), अस्, m. erection of the hairs of the body
(through rapture), horripilation.
Macdonell
English
पुलक pula-ka,
m.
 an esculent plant:
pl.
 erection 🞄of the hairs of the body (symptomatic 🞄of exquisite delight).
Benfey
English
पुलक पुल + क,
m.
1. Erection of
the hairs of the body, considered as
occasioned by pleasure, Vikr. d. 57.
2.
Flaw or defect in a gem.
3. A ball
of bread and sweetmeats with which
elephants are fed.
4. An insect of
any class affecting animals whether ex-
ternally or internally.
5. A kind of
esculent plant, MBh. 13, 4363.
--
Comp.
वि-,
adj.
 free from horripilation.
Apte Hindi
Hindi
पुलकः
पुं*
 - तुल + कन्
"शरीर के बालों का सीधा खड़ा होना, (भय या हर्ष से) शिहरन, रोमाचं"
पुलकः
पुं*
 - तुल + कन्
एक प्रकार का पत्थर या रत्न
पुलकः
पुं*
 - तुल + कन्
रत्न में दोष
पुलकः
पुं*
 - तुल + कन्
एक प्रकार का खनिज पदार्थ
पुलकः
पुं*
 - तुल + कन्
अन्नपिंड जिससे हाथी पलते हैं
पुलकः
पुं*
 - तुल + कन्
हरताल
पुलकः
पुं*
 - तुल + कन्
शराब पीने का गिलास
पुलकः
पुं*
 - तुल + कन्
"एक प्रकार की सरसों, राई"
पुलकः
पुं*
 - पुल्+ण्वल्
" गुच्छा, झूंड"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पुलक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂತೋಷ ಅಥವಾ ಭಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಮಾಂಚ /ಮೈಮುಳ್ಳೇಳುವುದು
निष्पत्तिः - > पुल - स्वार्थे "कन्"
प्रयोगाः - > "विस्रब्धं परिचुम्ब्य जातपुलकामालोक्य गण्डस्थलीं लज्जानम्रमुखी प्रियेण हसता बाला चिरं चुम्बिता"
पुलक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಕೃಮಿ
पुलक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರತ್ನದ ದೋಷ
पुलक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಶಿಲೆ
पुलक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹರಿದಳ
पुलक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆನೆಗೆ ಆಹಾರವಾಗಿ ಕೊಡುವ ಅನ್ನದ ಉಂಡೆ
पुलक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಬ್ಬ ಗಂಧರ್ವ
पुलक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತುಚ್ಚ ಧಾನ್ಯ /ಜಳ್ಳು ಧಾನ್ಯ
विस्तारः - > "पुलकः कृमिप्रभेदे प्रसतरभेदे च मणिदोषे । रोमाञ्चे हरिताले गजान्नपिण्डे च गन्धर्वे" - मेदि०
L R Vaidya
English
pulaka {% m. %} 1. Erection of the hairs of the body, horripilation, Am.S.57, 77
2. a kind of mineral
3. a kind of gem
4. a flaw in a gem
5. a ball of food with which elephants are fed
6. yellow orpiment
7. a wine-goblet.
Bopp
Latin
पुलक m. (r. पुल् s. अक) erectio pilorum. (Cf. lith. plau-
ka-s coma, quod etiam a प्लु volare derivari potest.)
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
पुलक m. auch: ein best. Baum, Kāvyāl. 11, 5. — ° = सितो बिन्दुनिचयः, H XXIII, 3.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
स्तम्भो जाड्यं स्वेदो घर्मनिदाघौ पुलकः पुनः ।
रोमाञ्चः कण्टको रोमविकारो रोमहर्षणम् ॥ ३०५ ॥
रोमोद्गम उद्धुषणमुल्लुकसनमित्यपि ।
-wordlist-
स्तम्भ (पुं), जाड्य (क्ली), स्वेद (पुं), घर्म (पुं), निदाघ (पुं), पुलक (पुं), रोमाञ्च (पुं), कण्टक (पुं), रोमविकार (पुं), रोमहर्षण (क्ली), रोमोद्गम (पुं), उद्घुषण (पुं), उल्लुकसन (क्ली)
--source--
पुलकास्तूभयेऽपि स्युः कीकसा कृमयोऽणवः ॥ १२०२ ॥
-wordlist-
पुलक (पुं), कीकस (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
कृमि
कृमि, कीट, नीलङ्गु, पुलक
कृमिः कीटस्तु नीलङ्गुः पुलकश्च समः स्मृतः ॥ ६३६ ॥
verse 3.1.1.636
page 0072
रोमाञ्च
रोमाञ्च, पुलक, कण्टक, उद्धुषण, उल्लकसन, रोमोद्गम, रोमविकार, हर्ष
रोमाञ्चः पुलकः स्यात्कण्टकमुद्धुषणमुल्लकसनं च ।
रोमोद्गमरोमविकाररोमहर्षाः समानार्थाः ॥ ६५१ ॥
verse 3.1.1.651
page 0074
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: पुलकः
Root: पुलक
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ रत्नभेदम्
Meaning(s):
⇒ Kind of precious stone
Shloka(s):
3|2|41|1 ► माणिक्यं पौष्पकं शङ्खः पुलको विमलादयः। (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|2|41|1 ⇢ पुलकः (पुलक) (पुं) ⇒ Kind of precious stone ⇒ रत्नभेदम्
Related word(s):
पुराणम्
English
पुलक / PULAKA. A daitya who was transformed into an animal. There is a story in the skanda purāṇa about him thus-pulaka performed penance and got from śiva a boon that he should possess astonishing smell in his body. The demon used to entice even celestial ladies by means of his smell. He thus became a menace to the three worlds. devas complained to śiva. śiva got angry and commanded him to abandon his demoniac form and become an animal. pulaka agreed to do so but requested śiva to grant him the smell even in his state of an animal. śiva granted that.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पुलकं,
क्ली,
 (पुलतीति । पुल + कः । ततः संज्ञायांकन् ।) कङ्कुष्टम् । तच्च पर्व्वतीयमृत्तिका-विशेषः । इति राजनिर्घण्टः ॥
पुलकः,
पुं,
 (पुल + स्वार्थे कन् ।) रोमाञ्चः ।तत्पर्य्यायः । रोमोद्भेदः २ त्वक्पुष्पम् ३ त्वग-ङ्कुरः ४ । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
(यथा, आर्य्या-सप्तशत्याम् । ३७९ ।“प्रेमलघूकृतकेशववक्षोभरविपुलपुलककुच-कलसा ।गोवर्द्धनगिरिगुरुतां मुग्धबधूर्निभृतमुप-हसति ॥
”)शरीरान्तर्ब्बहिर्भवकीटः । इति हेमचन्द्रः ॥
(तुच्छधान्यम् । यथा, पञ्चतन्त्रे । ३ । ९९ ।“पुलका इव धान्येषु पूतिका इव पक्षिषु ।मशका इव मर्त्त्येषु येषां धर्म्मो न कारणम् ॥
”)प्रस्तरविशेषः । तस्य परीक्षा यथा, --“पुण्येषु पर्व्वतवरेषु च निम्नगासुस्थानान्तरेषु च तथोत्तरदेशगत्वात् ।संस्थापिताश्च नखरा भुजगैः प्रकाशंसंपूज्य दानवपतिं प्रथिते प्रदेशे ॥
दाशार्णवागदवमेकलकालगादौगुञ्जाञ्जनक्षौद्रमृणालवर्णाः ।गन्धर्व्ववह्निकदलीसदृशावभासाएते प्रशस्ताः पुलकाः प्रसूताः ॥
शङ्खाब्जभृङ्गार्कविचित्रभङ्गाशूद्रैरुपेताः परमाः पवित्राः ।मङ्गल्ययुक्ता बहुभक्तिचित्रावृद्धिप्रदास्ते पुलका भवन्ति ॥
काकश्वरासभशृगालवृकोग्ररूपै-गृध्रैः समांसरुधिरार्द्रमुखैरुपेताः ॥
मृत्युप्रदास्तु विदुषा परिवर्ज्ज नीयामूल्यं पलस्य कथितञ्च शतानि पञ्च ॥
”इति गारुडे ७७ अध्यायः ॥
मणिदोषविशेषः । हरितालम् । गजान्नपिण्डम् ।गन्धर्व्वविशेषः । इति मेदिनी । के, १२१ ॥
असुराजी । गल्वर्कः । इति हेमचन्द्रः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पुलक
न०
 पुल + संज्ञायां कन् । १ कङ्गुष्ठे २ पर्वतीयमृत्तिकाभेदेराजनि० । ३ रोमाञ्चे
पु०
 त्रिका० । ४ देहात् बहिर्भूतकीटभेदेहेमच० । ५ प्रस्तरभेदे तल्लक्षणादि गारुडे ७७ अ०उक्तं यथा “पुण्येषु पर्बतवरेषु च निम्नागासु स्थानान्तरेषुच तथोत्तरदेशगर्त्ते । संस्थापिताश्च नखरा भुजगैः प्रकाशंसंपूज्य दानवपतिं प्रथिते प्रदेशे । दाशार्णवागदवमेकलकालगाद्रौ गुञ्जाञ्जनक्षौद्रमृणालवर्णाः । गन्धर्व-वह्निकदलीसदृशावभासा एते प्रशस्ताः पुलकाः प्रसूताः ।शङ्खाब्जभृङ्गार्कविचित्रभङ्गा सूत्रैरुपेताः परमाः प्रवित्राः ।मङ्गल्ययुक्ता बहुभक्तिचित्रा वृद्धिप्रदास्ते पुलका भवन्ति ।काकश्वरासभशृगालवृकोग्ररूपैर्गृध्रैः समांसरुधिरार्द्रसुखै-रुपेताः । गृत्युप्रदास्तु विदुमा परिवर्जनीया मूल्यं पलस्यकथितञ्च शतानि पञ्च” । ६ मणिदीपभेदे ७ हरिताले ८ गन्धर्व-मेदे ९ गजायपिण्डे मेदि० १० असुराज्यां ११ गल्वर्के च हेम०
Capeller
German
पुलक
m.
 N. einer Pflanze
n.
 Pl. das
Sträuben der Körperhärchen im Affekt.
°कय् dass. empfinden
p. p.
°कित mit
gesträubten Härchen bedeckt.
Stchoupak
French
पुलक-
m.
 sorte de plante comestible
pl.
 nt. poils hérissés (sous
l'effet d'une émotion, not. du plaisir)
ifc. a. qui a les poils hérissés
-ई-कृत- a. v. couvert de poils hérissés, agité, ému (not. de
plaisir).
पुलकाङ्कित-सर्वाङ्ग- -ई- a. ayant le corps entièrement.
couvert de poils hérissés
पुलकोद्धूषित-शरीर- id.
पुलकाचित- a. v. couvert de poils hérissés.
पुलकोत्कम्प- a. frémissant de plaisir.
पुलकोद्गम-
m.
 hérissement des poils
पुलकोद्भेद- id.