| YouTube Channel

पुरोग (puroga)

 
शब्दसागरः
English
पुरोग
mfn.
 (-गः-गा-गं)
1. Going before, preceding.
2. Chief, principal,
pre-eminent.
E.
 पुरस् before, and गम who goes.
Capeller Eng
English
पुरोग
a.
 going before, first, excellent, best
m.
forerunner, leader, chief (f. आ), adj. led or accompanied by,
furnished with (—°).
Yates
English
पुरो-ग (गः-गा-गं)
a. Going before
chief, pre-eminent.
Spoken Sanskrit
English
पुरोग - puroga -
adj.
 - going before
पुरोग - puroga -
adj.
 - leading
पुरोग - puroga -
adj.
 - leader
पुरोग - puroga -
adj.
 - chief principal
Wilson
English
पुरोग
mfn.
 (-गः-गा-गं)
1 Going before, preceding.
2 Chief, principal, pre-eminent.
E.
 पुरस् before, and गम who goes.
Monier Williams Cologne
English
पुरो—ग a mf(आ)n. going before, leading, a leader, chief principal (ifc. preceded or accompanied by),
MBh.
Kāv.
&c.
पुरो-ग b
&c.
 See
p.
 635, col. 1.
Monier Williams 1872
English
पुरोग पुरो-ग। See under पुरस्, p. 582.
Macdonell
English
पुरोग puro-ga,
a.
 going before, preceding
🞄chief, best
m.
 leader: —°
a.
 having — at the 🞄head, led by, following or accompanying
attended, 🞄filled, or inspired with
-gata, pp. 🞄standing or placed before or in front
-gama, 🞄a. going before, preceding
chief, best
m.
 🞄lead: —°
a.
 having — as leader, following
🞄accompanied by
-gava,
m.
 (fore-bull), leader: 🞄ī,
f.
 leader
-gā́,
m.
 leader
-janma-tā,
f.
 🞄priority of birth
-janman,
a.
 born before
🞄-jyotis,
a.
 having a light before, preceded 🞄by radiance.
Benfey
English
पुरोग पुरोग, and पुरोगम पु-
रोगम, i. e. पुरस्-ग and -गम,
I.
adj.
1. Going before, preceding, Nal.
4, 20.
2. Chief, Ragh. 6, 55.
II.
m.
 A leader, MBh. 3, 2522.
--
Comp.
अग्नि-पुरोगम,
adj.
 led by Agni,
Nal. 5, 34. प्रीति-पुरोग,
adj.
 ac-
companied by love, friendly, MBh. 12,
10935. युधिष्ठिर-पुरोगम,
adj.
having Yudhiṣṭhira as leader, led on
by Yudhiṣṭhira.
Apte Hindi
Hindi
पुरोग
वि* पुरस्-ग -
"मुख्य, अग्रणी, सर्व प्रथम, प्रमुख, प्रायः संज्ञा के बल सहित"
पुरोग
वि* पुरस्-ग -
अधिष्ठित
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पुरोग
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ರಗಣ್ಯ /ಮುಂದೆ ನಡೆಯುವವನು /ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೋಗುವವನು
निष्पत्तिः - > गम्लृ (गतौ) - "डः" (वा० ३-२-४८)
व्युत्पत्तिः - > पुरः गच्छति
प्रयोगाः - > "ज्याघातरेखे सुभुजो भुजाभ्यां बिभर्ति यश्चापभृतां पुरोगः"
उल्लेखाः - > रघु० ६-५५
पुरोग
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಧಾನ /ಮುಖ್ಯ
L R Vaidya
English
puroga {% a. %} leading, chief, pre-eminent, K.S.vii.40 (used as a noun also, R.vi.55, xiv.31).
Indian Epigraphical Glossary
English
Puroga (EI 23), prominent among a particular class of
people
sometimes wrongly taken to be the same as Purohita.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
सरः पुरोऽग्रतोऽग्रेभ्यः पुरस्तो गमगामिगाः ॥ ४९८ ॥
प्रष्ठोऽथावेशिकागन्तू प्राघुणोऽभ्यागतोऽतिथिः ।
प्राघूर्णिके थावेशिकमातिथ्यं चातिथेय्यपि ॥ ४९९ ॥
-wordlist-
पुरःसर (पुं), अग्रतःसर (पुं), अग्रेसर (पुं), पुरोगम (पुं), पुरोगामिन् (पुं), पुरोग (पुं), प्रष्ठ (पुं), आवेशिक (पुं), आगन्तु (पुं), प्राघुण (पुं), अभ्यागत (पुं), अतिथि (पुं), प्राघूर्णक (पुं), आवेशिक (क्ली), आतिथ्य (क्ली), आतिथेयी (स्त्रीक्ली)
--source--
मुख्यं प्रकृष्टं प्रमुखं प्रबर्हं वर्यं वरेण्यं प्रवरं पुरोगम् ।
अनुत्तरं प्राग्रहरं प्रवेकं प्रधानमग्रेसरमुत्तमाग्रे ॥ १४३८ ॥
ग्रामण्यग्रण्यग्रिमजात्याग्र्यानुत्तमान्यनवरार्ध्यवरे ।
प्रेष्ठपरार्ध्यपराणि श्रेयसि तु श्रेष्ठसत्तमे पुष्कलवत् ॥ १४३९ ॥
-wordlist-
मुख्य (वा), प्रकृष्ट (वा), प्रमुख (वा), प्रबर्ह (वा), वर्य (वा), वरेण्य (वा), प्रवर (वा), पुरोग (वा), अनुत्तर (वा), प्राग्रहर (वा), प्रवेक (वा), प्रधान (वा), अग्रेसर (वा), उत्तम (वा), अग्र (वा), ग्रामणी (वा), अग्रणी (वा), अग्रिम (वा), जात्य (वा), अग्र्य (वा), अनुत्तम (वा), अनवरार्ध्य (वा), वर (पुंक्ली), प्रष्ठ (वा), परार्ध्य (वा), पर (वा), श्रेयस् (वा), श्रेष्ठ (वा), सत्तम (वा), पुष्कल (वा)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
प्राग्र्य
प्राग्र्य, प्राग्रहर, प्रवेक, अपर, वर्य, वरेण्य, वर, श्रेष्ठ, प्रेष्ठ, अनुत्तम, मधुर, मञ्जु, प्रिय, मञ्जुल, हृद्य, हारि, मनोहर, रुचिर, कान्त, पर, सुन्दर, सौम्य, साधु, वल्गु, चारु, सुषम, वाम, शुभ, पेशल, अग्र्य, प्रधान, प्रमुख, पुरोग, मुख्य, परार्ध्य, प्रवर, प्रवर्ह, अग्रेसर, सत्तम, उत्तम, ग्रामण्य, अग्रण्य
प्राग्र्यं प्राग्रहरं प्रवेकमपरं वर्यं वरेण्यं वरं,
श्रेष्ठं प्रेष्ठमनुत्तमं च मधुरं मञ्जु प्रियं मञ्जुलम् ।
हृद्यं हारि मनोहरं च रुचिरं कान्तं परं सुन्दरं,
सौम्यं साधु च वल्गु चारु सुषमं वामं शुभं पेशलम् ॥ ६८९ ॥
अग्र्यं प्रधानं प्रमुखं पुरोगं,
मुख्यं परार्ध्यं प्रवरं प्रवर्हम् ।
अग्रेसरं सत्तममुत्तमं च,
ग्रामण्यमग्रण्यमुदाहरन्ति ॥ ६९० ॥
verse 4.1.1.689
page 0080
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पुरोगः त्रि, (पुरोऽग्रे गच्छतीति । पुरस् + गम +डः ।) अग्रगामी । इत्यमरः । २ । ८ । ७२ ॥
(यथा, रघुः । ६ । ५५ ।“ज्याघातरेखे सुभुजो भुजाभ्यांबिभर्त्ति यश्चापभृतां पुरोगः ॥
”)प्रधानः । इति हेमचन्द्रः । ६ । ७४ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पुरोग
त्रि०
 पुरोऽग्रे गच्छति गम--ड । १ अग्रनामिनि अमरः । २ प्रधाने च हेमच०
Capeller
German
पुरोग vorangehend, der erste, beste
geführt,
begleitet von, versehen mit (—°).
m.
 Führer
f.
 आ in.
Burnouf
French
पुरोग पुरोग a. (पुरस्
गम्) qui va devant. -- S.
m.
guide, chef.
पुरोगम et पुरोगामिन् a. mms.
पुरोगति
f.
 action d'aller devant. -- S.
m.
 chien.