| YouTube Channel

पुरुषोत्तमः (puruSottamaH)

 
Hindi
Hindi
के रूप में सुप्रीम व्यक्तित्व
Apte Hindi
Hindi
पुरुषोत्तमः
पुं*
 पुरुषः-उत्तमः -
श्रेष्ठ पुरुष
पुरुषोत्तमः
पुं*
 पुरुषः-उत्तमः -
"परमात्मा, विष्णु या कृष्ण का विशेषण"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 जगन्नाथः, जगदीशः, पुरुषोत्तमः
noun
उत्कलदेशे पूर्व-पयोधेः उत्तरे तीरे महनद्यः च दक्षिणे स्थितस्य नीलाचलेन विभूषितस्य पुरुषोत्तमपुरी इति क्षेत्रस्य देवता।
"जगन्नाथ विष्णुः एव।"
Synonyms:
 विष्णुः, नारायणः, कृष्णः, वैकुण्ठः, विष्टरश्रवाः, दामोदरः, हृषीकेशः, केशवः, माधवः, स्वभूः, दैत्यारिः, पुण्डरीकाक्षः, गोविन्दः, गरुडध्वजः, पीताम्बरः, अच्युतः, शार्ङ्गी, विष्वक्सेनः, जनार्दनः, उपेन्द्रः, इन्द्रावरजः, चक्रपाणिः, चतुर्भुजः, पद्मनाभः, मधुरिपुः, वासुदेवः, त्रिविक्रमः, दैवकीनन्दनः, शौरिः, श्रीपतिः, पुरुषोत्तमः, वनमाली, बलिध्वंसी, कंसारातिः, अधोक्षजः, विश्वम्भरः, कैटभजित्, विधुः, श्रीवत्सलाञछनः, पुराणपुरुषः, वृष्णिः, शतधामा, गदाग्रजः, एकशृङ्गः, जगन्नाथः, विश्वरूपः, सनातनः, मुकुन्दः, राहुभेदी, वामनः, शिवकीर्तनः, श्रीनिवासः, अजः, वासुः, श्रीहरिः, कंसारिः, नृहरिः, विभुः, मधुजित्, मधुसूदनः, कान्तः, पुरुषः, श्रीगर्भः, श्रीकरः, श्रीमान्, श्रीधरः, श्रीनिकेतनः, श्रीकान्तः, श्रीशः, प्रभुः, जगदीशः, गदाधरः, अजितः, जितामित्रः, ऋतधामा, शशबिन्दुः, पुनर्वसुः, आदिदेवः, श्रीवराहः, सहस्रवदनः, त्रिपात्, ऊर्ध्वदेवः, गृध्नुः, हरिः, यादवः, चाणूरसूदनः, सदायोगी, ध्रुवः, हेमशङ्खः, शतावर्त्ती, कालनेमिरिपुः, सोमसिन्धुः, विरिञ्चिः, धरणीधरः, बहुमूर्द्धा, वर्धमानः, शतानन्दः, वृषान्तकः, रन्तिदेवः, वृषाकपिः, जिष्णुः, दाशार्हः, अब्धिशयनः, इन्द्रानुजः, जलशयः, यज्ञपुरुषः, तार्क्षध्वजः, षड्बिन्दुः, पद्मेशः, मार्जः, जिनः, कुमोदकः, जह्नुः, वसुः, शतावर्तः, मुञ्जकेशी, बभ्रुः, वेधाः, प्रस्निशृङ्गः, आत्मभूः, सुवर्णबिन्दुः, श्रीवत्सः, गदाभृत्, शार्ङ्गभृत्, चक्रभृत्, श्रीवत्सभृत्, शङ्खभृत्, जलशायी, मुरमर्दनः, लक्ष्मीपतिः, मुरारिः, अमृतः, अरिष्टनेमः, कपिः, केशः, जगदीशः, जनार्दनः, जिनः, जिष्णुः, विक्रमः, शर्वः
noun
देवताविशेषः हिन्दुधर्मानुसारं जगतः पालनकर्ता।
"एकादशस्तथा त्वष्टा द्वादशो विष्णुरुच्यते जघन्यजस्तु सर्वेषामादित्यानां गुणाधिकः।"
Tamil
Tamil
புருஷோத்தம: : விஷ்ணு, பரம்பொருள், மேன்மையான மனிதன்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पुरुषोत्तमः,
पुं,
 (पुरुषेषु उत्तमः ।) विष्णुः । इत्य-मरः । १ । १ । २१ ॥
(यथा, रघुः । ३ । ४९ ।“हरिर्यथैकः पुरुषोत्तमः स्मृतःमहेश्वरस्त्र्यम्बक एव नापरः ।तथा विदुर्म्मां मुनयः शतक्रतुंद्वितीयगामी न हि शब्द एष नः ॥
”एतन्निरुक्तिर्यथा, महाभारते । ५ । ७० । १० ।“पुराणात् सदनाच्चापि ततोऽसौ पुरुषो-त्तमः ॥
”)जिनराजविशेषः । तत्पर्य्यायः । सोमभूः २ ।इति हेमचन्द्रः । ३ । ३५९ ॥
पुरुषेषु मध्येउत्तमः । यथा, धर्म्मपुराणे ।“विशेषसमभावस्य पुरुषस्यानघस्य च ।अरिमित्रेऽप्युदासीने मनो यस्य समं व्रजेत् ॥
समो धर्म्मः समः स्वर्गः समो हि परमं तपः ।यस्यैवं मानसं नित्यं स नरः पुरुषोत्तमः ॥
”(पुरुषोत्तमो जगन्नाथोऽस्त्यत्रेति । अच् ।उत्कलखण्डैकदेशः । स तु पीठस्थानानामन्य-तमः । तत्र भगवती विमलारूपेण विराजते ।यथा, देवीभागवते । ७ । ३० । ६४ ।“गयायां मङ्गला प्रोक्ता विमला पुरुषोत्तमे ॥
”ग्रन्थकर्त्तृविशेषः । स तु प्रयोगरत्नमालाव्याकर-णस्य द्विरूपैकाक्षरहारावलीकोषाणां अन्ये-षाञ्च कतिपयग्रन्थानां प्रणेता ॥
)