| YouTube Channel

पुरन्दर (purandara)

 
शब्दसागरः
English
पुरन्दर
m.
 (-रः)
1. A name of INDRA.
2. An epithet of Sīva.
3. An
epithet of Agni.
4. A thief, a house-breaker.
n.
 (-रं) A sort of
pepper, (Piper chavya.)
f.
 (-रा) A name of the Ganges.
E.
 पुर
a city, दॄ to tear or rend,
aff.
 स्वच्,
deriv.
irr
 .
Capeller Eng
English
पुरंदर॑
m.
E.
 of
sev.
 gods (lit. destroyer of
castles).
Yates
English
पुर-न्दर (रः) 1.
m.
 Indra
a thief.
f.
(रा)
Ganges. (रं)
n.
 Pepper.
Spoken Sanskrit
English
पुरन्दर purandara
m.
 name of god of fire
पुरन्दर purandara
m.
 house-breaker
पुरन्दर purandara
m.
 name of ziva
पुरन्दर purandara
m.
 thief
पुरन्दर purandara
m.
 name of Indra
पुरन्दर purandara
m.
 destroyer of strongholds
पुरन्दर purandara
n.
 Thai long pepper [ Piper Chaba - Bot. ]
Wilson
English
पुरन्दर
m.
 (-रः)
1 A name of INDRA.
2 A thief, a house-breaker.
n.
 (-रं) A sort of pepper, (Piper chavya.)
f.
(-रा) A name of the Ganges.
E.
 पुर a city, दॄ to tear or rend,
aff.
 खक्ष्,
deriv.
irr
 .
Apte 1890
English
पुरंदरः [पुरः शत्रूणां नगराणि दारयति खच्] 1 N. of Indra
R. 2. 74.
2 An epithet of Śiva.
3 Of Agni.
4 N. of Viṣṇu.
5 N. of the eighteenth lunar mansion (ज्येष्ठा).
6 A thief, house-breaker.
रा An epithet of the Ganges.
Monier Williams Cologne
English
पुरं—दर॑
m.
 ‘destroyer of strongholds’,
N.
 of Indra,
RV.
&c.
&c.
 (also of the I° of the 7th Manv-antara,
Pur.
 )
of Agni,
RV.
of Śiva,
Śivag.
a thief, house-breaker,
L.
of a man, Siṃhās.
पुरं—दर॑
n.
 Piper Chaba,
L.
Macdonell
English
पुरंदर pura-ṃ-dará,
m.
 destroyer of strongholds, 🞄ep. of Indra, Agni, and Śiva: (a) -pura‿atithi,
m.
 guest in Indraʼs city = deceased
🞄-purī,
f.
 N. of a town.
Benfey
English
पुरंदर पुरंदर, i. e. पुर + म्
-दॄ + अ,
m.
 Destroyer of castles, a
name of Indra.
Apte Hindi
Hindi
पुरन्दरः
पुं*
 - "पुरं दारयति- इति दृ + णिच् + खच्, मुम्"
इन्द्र
पुरन्दरः
पुं*
 - "पुरं दारयति- इति दृ + णिच् + खच्, मुम्"
शिव का विशेषण
पुरन्दरः
पुं*
 - "पुरं दारयति- इति दृ + णिच् + खच्, मुम्"
अग्नि की उपाधि
पुरन्दरः
पुं*
 - "पुरं दारयति- इति दृ + णिच् + खच्, मुम्"
"चोर, सेंध लगाने वाला"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पुरन्दर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರ / ಈ ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರದ ಇಂದ್ರ
निष्पत्तिः - > दृ (विदारणे) + णिच् - "कच्" (३-२-४१) । निपा० (६-३-६९)
व्युत्पत्तिः - > पुरः शत्रूणां दारयति
प्रयोगाः - > "पुरन्दरप्रत्युपरोधजातं व्ययोजयन् विस्मयमादितेयाः"
उल्लेखाः - > याद० २०-३४
पुरन्दर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
व्युत्पत्तिः - > पुराणि असुरपुराणि तदुपलक्ष्याणि आदिदैविकानि असुरपिशाचानि दारयति इति ("पुरन्दर इति ख्यातत्रिपुराणां विदारणात्" इति निरुक्तेः
प्रयोगाः - > "वासुदेवो बृहद्भानुरादिदेवः पुरन्दरः"
उल्लेखाः - > वि० स०
पुरन्दर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಶಿವ /ಪರಮೇಶ್ವರ
पुरन्दर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜ್ಯೇಷ್ಠಾ ನಕ್ಷತ್ರ
पुरन्दर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚೋರ /ಕಳ್ಳ
निष्पत्तिः - > दृ + णिच् - "खच्"
व्युत्पत्तिः - > पुरं गृहं दारयति
L R Vaidya
English
puraMdara {% m. %} 1. an epithet of Indra, R.ii.74
2. an epithet of Śiva
3. of Agni
4. a thief, a house-breaker.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
१४, इन्द्र, इन्द्रक, कौशिक, गुणस्थान, जिष्णु, पुरन्दर, पूर्वप, भुवन, भूतग्राम, मनु, रज्जु, लोक, वज्रिन्, वासव, विद्या, शक, शक्वरी, शचीपति, सुराधिप, सुरेश
Bopp
Latin
पुरन्दर m. (urbem findens, urbium destructor, e
पुर in Acc. et दर a rad. दॄ suff. अ, v. gr. 645.) nomen
Indri. IN. 3. 2.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
पुरुहूत
पु
पुरुहूत, उलूक, पुरन्दर
उलूकः पुरुहूतः स्यात् पुरुहूतः पुरन्दरः ॥ ३९ ॥
verse 2.1.1.39
page 0010
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Puraṃdara, n. of a former Buddha: Mv 〔i.137.6〕 (v.l. °dhara).
Sanskrit Tibetan
Tibetan
khyer 'jig
पुरन्दर
grong khyer 'jig
पुरन्दर
grong 'jig
पुरन्दर
brgya byin
१) इन्द्र २) कौशिक ३) पुरन्दर ४) शक्र
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
इन्द्रो हरिर्दुश्च्यवनोऽच्युताग्रजो वज्री विडौजा मघवान्पुरंदरः ।
प्राचीनबर्हिः पुरुहूतवासवौ संक्रन्दनाखण्डलमेघवाहनाः ॥ १७१ ॥
सुत्रामवास्तोष्पतिदल्मिशक्रा वृषा शुनासीरसहस्रनेत्रौ ।
पर्जन्यहर्यश्वऋभुक्षिबाहुदन्तेयवृद्धश्रवसस्तुराषाट् ॥ १७२ ॥
सुरर्षभस्तपस्तक्षो जिष्णुर्वरशतक्रतुः ।
कौशिकः पूर्वदिग्देवाप्सरःस्वर्गशचीपतिः ॥ १७३ ॥
पृतनाषाडुग्रधन्वा मरुत्वान्मघवास्य तु ।
-wordlist-
दिक्पाल (पुं), इन्द्र (पुं), हरि (पुं), दुश्च्यवन (पुं), अच्युताग्रज (पुं), वज्रिन् (पुं), विडौजस् (पुं), मघवन् (पुं), पुरन्दर (पुं), प्राचीनबर्हिस् (पुं), पुरुहूत (पुं), वासव (पुं), सङ्क्रन्दन (पुं), आखण्डल (पुं), मेघवाहन (पुं), सुत्रामन् (पुं), वास्तोष्पति (पुं), दल्मि (पुं), शक्र (पुं), वृषन् (पुं), सुनाशीर (पुं), सहस्रनेत्र (पुं), पर्जन्य (पुं), हर्यश्व (पुं), ऋभुक्षिन् (पुं), बाहुदन्तेय (पुं), वृद्धश्रवस् (पुं), तुराषाह् (पुं), सुरर्षभ (पुं), तपस्तक्ष (पुं), जिष्णु (पुं), वरक्रतु (पुं), शतक्रतु (पुं), कौशिक (पुं), पूर्वदिक्पति (पुं), देवपति (पुं), अप्सरःपति (पुं), स्वर्गपति (पुं), शचीपति (पुं), पृतनाषाह् (पुं), उग्रधन्वन् (पुं), मरुत्वत् (पुं), मघवन् (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
इन्द्र
इन्द्र, दुश्च्यवन, हरि, सुरपति, सङ्क्रन्दन, वासव, वृत्रारि, बलसूदन, शतमख, वृद्धश्रवस्, कौशिक, जिष्णु, वज्रधर, सहस्रनयन, वास्तोष्पति, गोपति, पर्जन्य, मघवन्, वृषन्, हरिहय, प्राचीनबर्हिस्, पुरुहूत, पृतनाषाट्, पुरन्दर, पूर्वदिक्पति, स्वाराज्, आखण्डल, तुराषाह्, सुत्रामन्, गोत्रभिद्, सुनासीर, शक्र, उग्रधन्वन्, हरिवत्, पाकशासन, दिवस्पति, विडौजस्, मरुत्वत्, मेघवाहन
इन्द्रो दुश्च्यवनो हरिः सुरपतिः सङ्क्रन्दनो वासवो,
वृत्रारिर्बलसूदनः शतमखो वृद्धश्रवाः कौशिकः ।
जिष्णुर्वज्रधरः सहस्रनयनो वास्तोष्पतिर्गोपतिः,
पर्जन्यो मघवा वृषा हरिहयः प्राचीनबर्हिः स्मृतः ॥ ५२ ॥
पुरुहूतः पृतनाषाट् पुरन्दरः पूर्वदिक्पतिः स्वाराट् ।
आखण्डलस्तुराषाट् सुत्रामा गोत्रभित्सुनासीरः ॥ ५३ ॥
शक्रः स्यादुग्रधन्वा च हरिवान्पाकशासनः ।
दिवस्पतिर्विडौजाश्च मरुत्वान्मेघवाहनः ॥ ५४ ॥
verse 1.1.1.52
page 0008
नाममाला
Sanskrit
देवपति, सेन्द्रपति, स्वर्गवासपति, स्वर्गपति, नाकपति, नाकेन्द्र, शक्र, इन्द्र, शुनासीर, शतक्रतु, प्राचीनबर्हिस्, सुत्रामन्, वज्रिन्, आखण्डल, हरि, बलशत्रु, गोत्रशत्रु, पाकशत्रु, नमुचिशत्रु, वृत्रहन्, सहस्राक्ष, गीर्वाणेश, पुरन्दर, विडौजस्, अश्व, अप्सरोनाथ, वासव, हरिवाहन, मरुत्, मरुत्वत्, वृषन्, ऐरावणाधिप, शतमन्यु, तुराषाह्, पुरुहूत, कौशिक, संक्रन्दन, मघवन्, पुलोमारि, मरुत्सख
तत्पतिः शक्र इन्द्रश्च शुनासीरः शतक्रतुः ।
प्राचीनबर्हिः सुत्रामा वज्री चाखण्डलो हरिः ॥ ५७ ॥
शत्रुर्बलस्य गोत्रस्य पाकस्य नमुचेरपि ।
वृत्रहा च सहस्राक्षो गीर्वाणेशः पुरन्दरः ॥ ५८ ॥
विडौजाश्चाप्सरोनाथो वासवो हरिवाहनः ।
मरुतश्च मरुत्वाँश्च वृषा चैरावणाधिपः ॥ ५९ ॥
शतमन्युस्तुराषाट् च पुरुहूतश्च कौशिकः ।
संक्रन्दनोऽथ मघवान् पुलोमारिर्मरुत्सखः ॥ ६० ॥
verse 0.1.1.57
page 0032
Mahabharata
English
Purandara^1 = Indra, q.v. Do.^2 = Vishṇu (1000 names).
पुराणम्
English
पुरन्दर १ / PURANDARA I. indra.
पुरन्दर २ / PURANDARA II. tapa, son of the agni called pāñcajanya. indra once became the son of this purandara. (Śloka 3, Chapter 221, Vana Parva).
पुरन्दर ३ / PURANDARA III. The name of indra in Vaivasvata manvantara. (See under manvantara). In matsya purāṇa purandara has been considered to be one among the eighteen Vāstuśāstrakāras (adepts in house building). The other seventeen are: bhṛgu, atri, vasiṣṭha, viśvakarmā, maya, nārada, nagnajit, viśālākṣa, brahmā, kumāra, Nandīśa, śaunaka, garga, Vāśudeva, śukra, bṛhaspati and aniruddha. (matsya purāṇa, Chapter 252, verses 2 and 3).
According to mahābhārata Lord śiva wrote a book “Vaiśālākṣa” containing ten thousand chapters dealing with Dharmārthakāmas. purandara condensed it into a book of five thousand chapters called ‘Bāhudantaka.’ purandara gave that book that name in honour of his mother who was called Bāhudantī. (Chapters 59, 89 and 90, śānti Parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पुरन्दरं,
क्ली,
 (पुर् + दारि + खच् ।) चविकम् ।इति शब्दचन्द्रिका ॥
पुरन्दरः,
पुं,
 (अरीणां पुरो दारयतीति । दॄ +णिच् + “पूःसर्व्वयोर्दारिसहोः ।” ३ । २ । ४१ ।इति खच् । “वाचं यमपुरन्दरौ च ।” ६ । ३ । ६१ ।इति निपातितः ।) इन्द्रः । इत्यमरः । १ । १ । ४४ ॥
(यथा, महाभारते । ३ । १०१ । ९ ।“कालेयभयसन्त्रस्तो देवः साक्षात् पुरन्दरः ।जगाम शरणं शीघ्रं तन्तु नारायणं प्रभुम् ॥
”पुरं गेहं दारयतीति । दारि + खच् । निपा-तितः ।) चौरः । यथा, --“समांसमीना यदि पाकशालासमांसमीना दश धेनवः स्युः ।पुरन्दरस्याविषयं यदि स्यात्पुरन्दरस्यापि पुरं न याचे ॥
”इत्युद्भटः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पुरन्दर
पु०
 पुरः शत्रूणां दारयति “पूःसर्वयीदारिसहोः”पा खच् । “वाचंयमपुरन्दरौ” पा० नि० । १ इन्द्रे अमरः ।तस्य शत्रुपुरदारकत्वात् तथात्वम् । स च वैवस्वतमन्वन्तरेइन्द्रभेदः भाग० ८ १३२ दृश्यम् २ ज्येष्ठानक्षत्रे । ३ विष्णौ“आदिदेवः पुरन्दरः” विष्णुस० । ४ चव्ये (चै) ख्यातेन० शब्दच० ५ गङ्गायां स्त्री हारा० ।
Capeller
German
पुरंदर॑
m.
 Burgenzerstörer (Bein. Indra's
u. anderer Götter).
Grassman
German
puraṃ-dará, m., Burgzerstörer [aus púram A. von púr und dará], von Indra
seltener 2〉 von Agni, oder 3〉 von beiden.
-a {102, 7}
{621, 7}.
-ás {211, 7}
{288, 15}
{384, 11}
{621, 8}
{670, 10}.
-ám 2〉 {457, 14}.
-ám [zu lesen pūrdarám] {670, 8}.
-ásya 2〉 {522, 2} agnés.
-ā [V. du.] 3〉 indrāgm {109, 8}.